II SO/Ol 39/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Adam Matuszak po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie pisma J.A. w przedmiocie bezczynności organów postanawia przyznać J.A. prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych. WSA/post.1 - sentencja postanowienia J.A. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w zawisłej przed tym Sądem sprawie pisma w przedmiocie bezczynności organów. W sprawie tej zarządzeniem z dnia 4 lutego 2009r. sygn. akt II SO/Ol 39/08 Sąd pozostawił pismo bez rozpoznania. Na powyższe strona wniosła zażalenie, od którego należy uiścić wpis sądowy w kwocie 100 zł. W uzasadnieniu wniosku z dnia 17 lutego 2009r., złożonym na urzędowym formularzu, J.A. powołał się na trudną sytuację rodziny i podniósł, iż pokrywanie kosztów sądowych jest dodatkowym obciążeniem i tak skromnego budżetu domowego. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i czwórką dzieci, z których dwoje to osoby niepełnosprawne. Do ich majątku należy dom, nieruchomość rolna (grunty rolne o powierzchni 3,36 ha, w tym 1,78 ha dzierżawione przez wnioskodawcę i lasy o powierzchni 0,50 ha) oraz samochód marki "[...]", rok produkcji 1996r. W rubryce nr 10 wnioskodawca wykazał dochody z tytułu rolnictwa w kwocie 710 zł oraz 1.500 zł z tytułu umowy zlecenia za grudzień 2008r., natomiast w rubryce nr 11 wskazał, iż jego żona pobiera ponadto świadczenia rodzinne w łącznej kwocie 1.302 zł. Do wniosku wnioskodawca załączył kserokopie: zaświadczenia o wysokości szacunkowego rocznego dochodu z gruntów rolnych za 2008r. w kwocie 8.591,40 zł, umowy zlecenia z dnia 5 listopada 2008r., zaświadczenia o wysokości świadczeń rodzinnych pobranych w sierpniu 2008r. na kwotę 1.302 zł oraz rachunków za energię. W odpowiedzi na wezwanie z dnia 19 lutego 2009r. do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, wnioskodawca przedłożył pismo procesowe z dnia 2 marca 2009r., w którym oświadczył, iż nie prowadzi działalności rolniczej i w konsekwencji nie osiąga rzeczywistego dochodu z tej działalności oraz nie otrzymuje dopłat, dotacji i płatności z tego tytułu. Wskazał, iż z załączonej do przedmiotowego pisma decyzji w przedmiocie podatku rolnego wynika, iż posiada grunty rolne o powierzchni 3,3682 ha fizycznych (3,87 ha przeliczeniowych), wykorzystywane jako łąki. Wyjaśnił, iż z tytułu umowy zlecenia z dnia 5 listopada 2008r. otrzymał wynagrodzenie wypłacone w dniach 28 listopada 2008r. i 30 grudnia 2008r. w kwocie po 1.112,30 zł. Oświadczył jednocześnie, iż obecnie nie wiążą go umowy o pracę, zlecenia, o dzieło. Wskazał, iż jego rodzina ponosi miesięcznie wydatki na energię, ubezpieczenie (KRUS), podatek rolny, dojazdy syna do szkoły oraz niezbędne artykuły i żywność. Opłata za dzierżawę gruntów za ostatni rok nie jest dotychczas uregulowana. Podniósł, iż dzieci korzystają ze stypendium szkolnego i dożywiania w szkole, na dowód czego załączył do przedmiotowego pisma 6 egzemplarzy decyzji Wójta Gminy G. Wnioskodawca i jego rodzina nie korzystają natomiast z pomocy osób trzecich. Do wniosku załączone zostały wyciągi z rachunku bankowego za okres od dnia 8 grudnia 2008r. do dnia 6 lutego 2009 r. i informacja o transakcji z dnia 25 lutego 2009r. oraz kserokopie: potwierdzenia zapłaty składki ubezpieczenia (KRUS) za IV kwartał 2008r., dwóch imiennych biletów miesięcznych na syna i zawiadomienia o płatności opłaty z tytułu umowy dzierżawy. Postanowieniem z dnia 9 marca 2009r. sygn. akt II SO/Ol 39/08 referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy, gdyż uznał, że złożone w warunkach niniejszej sprawy oświadczenia wnioskodawcy w zakresie dotyczącym prowadzonej działalności rolniczej i uzyskiwanego z tego tytułu dochodu nie mogą być uznane za wiarygodne, a tylko w oparciu o takie możliwa jest ocena rzeczywistej sytuacji materialnej wnioskodawcy i jego rodziny. Wskazano, że wnioskodawca w zasadzie uczynił zadość przedmiotowemu wezwaniu ustosunkowując się w piśmie procesowym z dnia 2 marca 2009r. do poruszonych w nim kwestii oraz przedkładając prawie wszystkie żądane dokumenty. Jednak z uwagi na treść złożonych przez wnioskodawcę w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy oświadczeń trudno przypisać im bowiem walor wiarygodności. Oświadczenie wnioskodawcy, złożone w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, o dochodzie jaki osiąga wraz z żoną z tytułu "rolnictwa" wynosi 710 zł miesięcznie (rubryka nr 10), koliduje z oświadczeniem złożonym w piśmie procesowym z dnia 2 marca 2009r. (na wezwanie do wskazania rzeczywistego, a nie szacunkowego, dochodu/straty z działalności rolniczej), gdzie wnioskodawca oświadczył, iż nie prowadzi działalności rolniczej i w konsekwencji nie osiąga rzeczywistego dochodu z tej działalności, nie otrzymuje też dopłat, dotacji i płatności z tego tytułu. Skoro zaś wnioskodawca nie prowadzi w rzeczywistości jakiejkolwiek działalności rolniczej i nie osiąga z tego tytułu jakichkolwiek dochodów to nielogiczne było wykazanie w rubryce nr 10 formularza wniosku ("Dochody") szacunkowych dochodów z "rolnictwa", szczególnie w sytuacji gdy ich wysokość odbiega w znaczny sposób od wysokości dochodów rzeczywistych. Ponadto za niezrozumiałe uznano dzierżawienie przez wnioskodawcę dodatkowych gruntów rolnych skoro nie są one wykorzystywane w działalności rolniczej podczas, gdy ich dzierżawa wiąże się z koniecznością ponoszenia opłat, obciążających dodatkowo budżet domowy. Od powyższego postanowienia J.A. złożył sprzeciw, który uzasadnił niezrozumiałą interpretacją obligatoryjnie ustanowionej stawki szacunkowej dochodu z hektara przeliczeniowego, która jest ustalana raz w roku przez GUS jako stawka obowiązująca posiadaczy gospodarstw rolnych i ma być stosowana w omawianej jak i innych sprawach, gdzie pojawia się problem dochodu. Wnioskodawca wyjaśnił, że małoareałowe gospodarstwa rolne zaspokajają głównie własne potrzeby z wyłączeniem sprzedaży i nie można tego uznać za prowadzenie działalności. Uznanie zaś dzierżawienia gruntu jako argument braku wiarygodności uznał za niezrozumiałe, gdyż powody utrzymywania dzierżawy mogą być bardzo różne, np. spodziewane w przyszłości wpływy finansowe na ich realizację. Podniósł ponadto, że postanowieniem z dnia 13 marca 2009r. sygn. akt II SA/Wa 1765/08 Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie zwolnił wnioskodawcę od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wobec wniesienia sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, zwanej dalej jako: ustawa ppsa.). Stosownie do przepisów wskazanej powyżej ustawy zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, Sąd pragnie podkreślić, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950r. (Dz.U. z 1993r. nr 61, poz. 284 ze zm.). W myśl art. 245 § 1 powołanej wyżej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Na podstawie zaś art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ppsa., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim należy podnieść, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Należy także wskazać, iż to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstw od tej generalnej reguły. Jak wynika z oświadczeń i załączonych dokumentów wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną oraz czworgiem małoletnich dzieci, otrzymał wynagrodzenie wypłacone w dniach 28 listopada 2008r. i 30 grudnia 2008r. w kwocie po 1.112,30 zł, jednak obecnie nie wiążą go umowy o pracę, zlecenia ani o dzieło, a żona pobiera ponadto świadczenia rodzinne w łącznej kwocie 1.302 zł. Ponadto dzieci korzystają ze stypendium szkolnego i dożywiania w szkole. Rodzina ponosi miesięcznie wydatki na energię, ubezpieczenie (KRUS), podatek rolny, dojazdy syna do szkoły oraz niezbędne artykuły i żywność. Strona wnosząc sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 9 marca 2009r. wyjaśniła, że podana przez niego pierwotnie kwota 710,- zł wyliczona jest na podstawie obowiązującej posiadaczy gospodarstw rolnych stawki szacunkowej dochodu z hektara przeliczeniowego, która raz w roku ustala GUS. Zatem nie budzi już wątpliwości oświadczenie wnioskodawcy, iż nie osiąga rzeczywistego dochodu z tej działalności, nie otrzymuje też dopłat, dotacji i płatności z tego tytułu. W tej sytuacji Sąd uznał, iż strona wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co jest przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Sytuacja materialna wnioskodawcy jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia obciążeń związanych z udziałem strony w sprawie. Uzyskiwane przez rodzinę środki finansowe są bowiem na tyle niskie, że obecnie nie pozwalają na poniesienie kosztów postępowania w sprawie. Trudnej sytuacji materialnej nie zmienia fakt, że wnioskodawca wraz z żoną dysponuje majątkiem nieruchomym w postaci domu i gruntów rolnych, jak też dzierżawi grunty, jest właścicielem samochodu osobowego marki "[...]" wyprodukowanego w 1996r. Jednocześnie stronie wskazać należy, iż w myśl art. 249 ustawy ppsa., przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli się okaże, że okoliczności na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.