II SO/Ol 40/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków A.Z. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie z wniosku A.Z. o wymierzenie Wójtowi Gminy "[...]" grzywny w trybie art. 55 ustawy p.p.s.a. postanawia odmówić częściowego zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych i ustanowienia dla niego radcy prawnego. Łączny zakres przedstawionych do rozpoznania referendarzowi sądowemu wniosków A.Z. o przyznanie prawa pomocy z 27 grudnia 2013 r. (k. 174-175 akt) i 27 marca 2014 r. (k. 202-203) - czyli złożonych przed oddaleniem zażalenia na postanowienie odrzucające (z powodu nieuiszczenia wpisu) wniosek o wymierzenie grzywny organowi - obejmuje częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W ich uzasadnieniach wnioskodawca podniósł, iż "jest osobą ubogą bez jakichkolwiek środków finansowych lub oszczędności finansowych albo przedmiotów wartościowych celem ich spieniężenia w zakresie wnioskowanej pomocy". Według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, wnioskodawca sam prowadzi gospodarstwo domowe. Jego jedyny majątek stanowią: "budynek mieszkalny do rozbiórki", mieszkanie oraz nieruchomość rolna. Wnioskodawca nie wykazał żadnych dochodów. Podniósł, iż jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna i nie przysługuje mu prawo do jakichkolwiek zasiłków. Wskazał, iż "posiadana nieruchomość rolna nie stanowi źródła zarobkowania i dochodu (...) a jedynie (...) pomoc w zaspokojeniu jego potrzeb wyżywieniowych bieżących oraz na okres zimowy, w postaci przetworów" / "pomoc w zaspokajaniu konsumpcyjnych potrzeb (...), jako główne źródło wyżywienia (...) na skutek prowadzonych na nich na własne potrzeby konsumpcyjne upraw i jedynie do prywatnej konsumpcji celem przeżycia". Z unormowania zawartego w art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, wynika, iż przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, jakim jest częściowe zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych oraz ustanowienie na jej rzecz profesjonalnego pełnomocnika, następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To strona powinna zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie posiada możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Mając na uwadze powyższe zauważyć należy, iż rozpoznawane obecnie wnioski stanowią kolejny postulat wnioskodawcy o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie - po wniosku z o zwolnienie od kosztów sądowych (k. 16-17), a następnie o zwolnienie od kosztów i przyznanie adwokata (k. 106-107). Wnioskodawcy dwukrotnie odmówiono przyznania prawa pomocy (k. 67-75, 137-144), a postępowania w tym zakresie zakończyły się postanowieniami Naczelnego Sądu Administracyjnego oddalającymi zażalenia na orzeczenia Sądu I instancji (k. 90-96, 156-165). W ostatnim postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (z 21 października 2013 r.) wskazano, iż wnioskodawca był wzywany do przedłożenia oświadczeń i określonych dokumentów, które pozwoliłyby wyjaśnić jego sytuację materialną. W odpowiedzi stwierdził on, że nie posiada jakiegokolwiek dochodu, a tym samym źródła utrzymania. Z tego względu nie może wykazać również wydatków, gdyż ich samodzielnie nie ponosi. Może natomiast przedstawić wydatki, na które łoży jego rodzina, która jednak nie stanowi rodziny w rozumieniu rubryki nr 6 formularza wniosku, tj. nie jest rodziną wspólnie zamieszkującą i gospodarującą z wnioskodawcą. Rodzina ta nie ma też żadnego obowiązku łożenia na jego potrzeby, a czyniąc to dobrowolnie ponosi faktyczny uszczerbek w swoim bycie finansowym i utrzymaniu. Wnioskodawca przedłożył kopie dowodów potwierdzających opłacenie - jak wskazał przez rodzinę - wydatków z tytułu podatków od nieruchomości, za energię elektryczną i opłaty eksploatacyjne za mieszkanie. Dodał, że nie ma możliwości przedstawienia dowodów potwierdzających ponoszenie wydatków na wyżywienie, gdyż rodzina wspomaga go w tym zakresie w formie posiłków i artykułów spożywczych. Wnioskodawca wyjaśnił, że w mieszkaniu mieszka, budynek mieszkalny do rozbiórki i grunt o pow. "[...]" m2, na którym jest posadowiony ten budynek, nie nadają się natomiast do jakiegokolwiek wykorzystania, podobnie jak działka o pow. "[...]" m2, porośnięta krzewami i drzewami, na której znajdują się pozostałości fundamentów. Odnośnie "nieruchomości rolnej (...) wykazanej wnioskiem" wyjaśnił, iż wykorzystuje ją "na (...) potrzeby żywnościowe". Podkreślił, iż korzysta z niej "w celach prywatnych poprzez jej uprawę i w takiej ilości ile jest to wykonalne i konieczne celem swojego i pomagającej (...) rodziny utrzymania w wyżywieniu poprzez uprawę produktów rolnych w postaci warzyw w takiej ilości, aby je spożytkować na bieżące żywnościowe potrzeby jak i zapasy oraz i przetwory na zimę." Zauważył przy tym, iż "uprawia nie cały posiadany areał, (...), ale tylko tyle ile faktycznie daje się uprawiać i tyle ile ma w tym możliwości uprawnej." Wskazał, iż nie czerpie z upraw dochodu, gdyż nie jest rolnikiem i nie stać go na związane z działalnością rolniczą opłaty, a przy tak małym areale byłoby to ponadto nieopłacalne. Dodał, iż nie prowadzi również działalności gospodarczej, na dowód czego załączył kopie zaświadczeń naczelnika urzędu skarbowego. Do pisma załączył kopie: zaświadczenia z urzędu pracy, aktów notarialnych z usuniętymi danymi o rodzajach działek, ich przeznaczeniu, położeniu i wartości, a także historie rachunku bankowego oraz wydruk, z którego wynika wysokość zablokowanych środków na tym rachunku. Sąd uznał, iż wnioskodawca uniemożliwił dokonanie oceny, jak w rzeczywistości kształtuje się jego sytuacja majątkowa. Podnosząc, że jest osobą ubogą, która nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani dochodów, faktycznie nie ujawnił źródła utrzymania siebie i źródła finansowania ponoszonych wydatków, w tym związanych z posiadaniem wykazanych nieruchomości. Podał wprawdzie, że wszelkie wydatki związane z utrzymaniem jego i jego majątku ponosi rodzina, która nie prowadzi jednak z nim gospodarstwa domowego. Nie wskazał zatem, kto rzeczywiście udziela mu tej pomocy, w jakiej formie i zakresie. Bez wyjaśnienia pozostawił również kwestie związane z posiadanymi nieruchomościami, w szczególności dotyczące ich przeznaczenia i wartości. Na ocenę możliwości finansowych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ma natomiast wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych przez nią zasobów pieniężnych, lecz także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych, tym bardziej, gdy w skład tego majątku wchodzi kilka nieruchomości różnego rodzaju. Wnioskodawca jest właścicielem mieszkania i trzech działek o pow. "[...]" m2, "[...]" m2 i "[...]" m2 . Dane o ich rodzajach, przeznaczeniu, położeniu i wartości zostały usunięte. Nie pozwolił on zatem określić stanu posiadanego majątku i jego wartości, co uniemożliwia ustalenie możliwości wykorzystania jego potencjału. Nie wskazał bowiem w czytelny sposób, jak wykorzystuje każdą nieruchomość, a w przypadku gdy jakakolwiek nieruchomość nie przynosi dochodu - przyczyn braku jej wykorzystania w celu pozyskania źródła dochodu. Mimo że, jak podnosi, od wielu miesięcy nie uzyskuje dochodu, nie wskazał jednak, dlaczego w pierwszej kolejności nie wykorzystuje ich w celu pozyskania źródła dochodu, chociażby z tytułu dzierżawy, a ostatecznie z tytułu sprzedaży, chociażby tej, której w żaden sposób nie wykorzystuje. Ponoszenie kosztów utrzymania nieruchomości w sytuacji braku jakichkolwiek dochodów z nimi związanych nie wyczerpuje znamion racjonalnego działania i wydaje się mało wiarygodne. W sytuacji, gdy strona posiada majątek o potencjalnie znacznej wartości, aktualny braku zyskiwania przez nią dochodów nie może sam w sobie uzasadniać przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wnioskodawca, posiadając wolny od obciążeń majątek, w skład którego wchodzi mieszkanie i trzy nieruchomości gruntowe, nie wykazał wiarygodnie, że wykorzystując racjonalnie ten majątek nie jest w stanie przezwyciężyć swoich problemów finansowych. W konkluzji Sąd stwierdził, iż wnioskodawca nie przedstawił informacji, które wskazywałyby na jego rzeczywistą sytuację materialną i zdolności finansowe w sposób nie budzący wątpliwości. Oddalając zażalenie na powyższe postanowienie, Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 4 grudnia 2013 r. stwierdził, iż wnioskodawca nie przedstawił wszystkich możliwych dokumentów na poparcie twierdzeń odnośnie swej sytuacji majątkowej, wskutek czego ocenianie stanu majątkowego mogłoby się odbyć tylko w zakresie częściowym, co - w obliczu braku możliwości kompleksowej oceny sytuacji majątkowej wnioskującego o przyznanie prawa pomocy - nie upoważnia do uwzględnienia wniosku. Uzupełniane oświadczenia i dokumenty nie obrazują tej sytuacji w pełni. W szczególności, z przedłożonych dokumentów usunięta została większość danych mogących stanowić informację o rzeczywistej sytuacji majątkowej (m.in. wartość nieruchomości, przeznaczenie działek). To z kolei budzi wątpliwości co do intencji wnioskodawcy i nie pozwala na przyznanie wiary jego twierdzeniom. Powoduje bowiem obawę, że nie chce on przedstawić niewygodnych dla siebie, a skutkujących odmową przyznania prawa pomocy, informacji. Wnioskodawca powinien przejawiać wolę przedstawienia swojej sytuacji majątkowej w sposób wyczerpujący, pozwalający na jej ocenę. Postępowanie sądu wzywającego o dokonanie niezbędnych uzupełnień wniosku jest jak najbardziej uzasadnione i znajduje oparcie w przepisach. Do oceny bowiem, czy przesłanki przyznania prawa pomocy wystąpiły, konieczne jest zbadanie sytuacji majątkowo-osobistej wnioskodawcy, do czego jest z kolei niezbędne przedstawienie tej sytuacji w sposób pełny. Sąd II instancji odpowiedział wnioskodawcy, że przesłanki przyznania prawa pomocy nie są nierealne do spełnienia i nie ograniczają prawa dostępu do sądu. To nieustanne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy bez podstawy ku temu ogranicza prawo do sądu innym podmiotom. Sąd nie jest przy tym uprawniony do wielokrotnego wzywania do dokonania tych samych uzupełnień. To w interesie wnioskującego leży uprawdopodobnienie wystąpienia przesłanek i pełna odpowiedź na to wezwanie. Ponadto, gdyby dostosował się on do wezwania i skrupulatnie przedłożył wskazane dokumenty, nie byłoby konieczności dalszego uzupełniania jego wniosku. Właśnie wtedy, gdy sąd przyznałby prawo pomocy pomimo niepełnego przedstawienia sytuacji majątkowej wnioskującego, skutkującego brakiem możliwości oceny wystąpienia przesłanek jego przyznania, orzeczenie to byłoby wyrazem dowolności decydowania przez sędziego, bez podstawy prawnej. Sąd podzielił stanowisko wnioskodawcy odnośnie tego, że nie zostało zbadane wystąpienia po jego stronie przesłanek przyznania prawa pomocy, jednak z tego względu, że przedstawione materiały i oświadczenia nie pozwalały na ich zbadanie oraz że powinien oprzeć swoje orzeczenie na dowodach, nie zaś na przypuszczeniach - dlatego też nie chcąc domniemywać co do sytuacji majątkowej wnioskodawcy w pozostałym zakresie - odmówiono uwzględnienia wniosku. W przedmiotowej sprawie nie jest jasne, jakim dokładnie majątkiem dysponuje wnioskodawca i jakie konkretnie ponosi wydatki. Oświadczenie w tym zakresie wraz z jego uzupełnieniami nie jest transparentne. Wskazując, iż postanowieniem z 14 maja 2013 r. oddalone zostało zażalenie na odmowę przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie, Sąd stwierdził, iż ponowny wniosek mógłby być rozpatrzony pozytywnie, gdyby zmieniła się sytuacja majątkowa i osobista wnioskodawcy, co jednak nie nastąpiło. Nadal nie przedstawił on w sposób klarowny i wyczerpujący swojej sytuacji majątkowej. W dalszym ciągu natomiast powtarza te same formuły. Pomimo wskazań zawartych w postanowieniach Sądów, wnioskodawca występując z kolejnymi wnioskami nie odniósł się w żaden sposób do stanowiska co do nieujawnienia przez niego pełnych danych na temat jego rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. Wyjaśnienie w tychże postanowieniach jak istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy ma poparcie go rzetelnymi i pełnymi informacjami we wskazanym zakresie usprawiedliwia zaniechanie ponownego wzywania wnioskodawcy do uzupełnienia materiału dowodowego przy rozpatrywaniu obecnych jego wniosków i stwierdzenie, że nie wykazał on, że spełniona została przesłanka, uzasadniająca ich uwzględnienie. Nie dysponując pełną wiedzą na temat źródeł utrzymania wnioskodawcy oraz jego sytuacji majątkowej nie można stwierdzić bowiem, że tym razem wykazał, że jego sytuacja materialna uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie. W konsekwencji brak jest podstaw do uznania, że od czasu postanowień Sądu nastąpiła w tym względzie zmiana okoliczności sprawy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.