II SO/Ol 5/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 maja 2008 r. wniosku M. B. o przyznanie prawa pomocy - zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z wniosku M. B. o wymierzenie Rektorowi grzywny za nieprzekazanie akt administracyjnych i skargi w sprawie skreślenia z listy studentów postanawia przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia M. B. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej wniosku o wymierzenie Rektorowi Uniwersytetu grzywny za nieprzekazanie akt administracyjnych i skargi w sprawie skreślenia z listy studentów. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podała, iż wraz z mężem są rolnikami, pobierają zasiłki i z tego tytułu ich dochody są niskie. Ponadto skarżąca wskazała, że nie stać jej na opłacenie kosztów postępowania, albowiem ma na utrzymaniu dwoje uczących się dzieci. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż majątek rodziny stanowi mieszkanie (62,44 m2), nieruchomość rolna (2,63 ha) i 1/3 udziału w nieruchomości położonej w "[...]" przy ul. A. Małżonkowie uzyskują dochód z rolnictwa w wysokości 154,23 zł miesięcznie. Miesięczny dochód P. S. z tytułu umowy zlecenia wynosi 1.000 zł. W odpowiedzi na wezwanie z dnia 1 kwietnia 2008 r. wnioskodawczyni oświadczyła (pismo z 8 kwietnia 2008 r.), iż co do domu przy ul. B w "[...]" nie dysponuje żadnym tytułem prawnym, pod adresem do korespondencji mieści się mieszkanie wymienione w oświadczeniu majątkowym. W skład nieruchomości położonej w "[...]" przy ul. B wchodzą budynki magazynowe (od 2 lipca 2007 r. nie uzyskuje z nich żadnych dochodów, udział w ich własności użyczony jest S. B.). Odpowiadając na pytanie o rodzaj działalności rolniczej, z tytułu której uzyskiwany jest dochód miesięczny brutto w wysokości 154, 23 zł, wnioskodawczyni oświadczyła, iż dochód ten podała w oparciu o dane Głównego Urzędu Statystycznego. Wskazała, iż nie posiada inwentarza żywego i martwego oraz dotacji, czy też płatności ze środków publicznych. Na wezwanie do podania uśrednionej miesięcznej wysokości poszczególnych wydatków rodziny wnioskodawczyni podała, iż wynoszą one 1.200 zł. Załączony wyciąg z rachunku bankowego M. B.j dokumentuje operacje dokonane od 31 grudnia 2007 r. do 1 kwietnia 2008 r., zamykające się saldem 4.493,36 zł. Wyciąg z konta jej męża za okres od 31 stycznia do 28 marca 2008 r. zamyka się saldem ujemnym (-5.668,56 zł). Zamiast wyciągów z rachunku bankowego P. S. z okresu ostatnich trzech miesięcy przedłożone zostały trzy wydruki dokumentujące wyłącznie dokonanie na ten rachunek przelewów wynagrodzenia (813,25 zł w styczniu, 883, 50 zł w lutym i 1.002,25 zł w marcu 2008 r.). Również w formie kopii załączone zostały decyzje o przyznaniu P. S. stypendium szkolnego oraz o przyznaniu zasiłków rodzinnych na troje dzieci wraz z dodatkami do tych zasiłków, dowody dokonania w dniu 15 lutego 2007 r. i 26 kwietnia 2007 r. opłat za studia wnioskodawczyni (po 800 zł), umowa zlecenia zawarta przez P. S., umowa użyczenia oraz zaświadczenie z 12 czerwca 2007 r. o rocznym dochodzie z gospodarstwa rolnego. Postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2008 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podał, iż ze względu na fakt, że skarżącą stać jest na płatne studia oraz że zaniechała ona czerpania korzyści z udziałów w budynkach magazynowych, uznać należy, iż przerzucenie na współobywateli kosztów zainicjowanego przez nią postępowania sądowego byłoby nieusprawiedliwione. Ponadto referendarz sądowy powołał pogląd wyrażony w uzasadnieniu postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, orzeczenia.nsa.gov.pl), wedle którego sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek nie może mieć wpływu na ocenę czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki, czy też kredytu, jeśli właścicielowi, który jest obowiązany do poniesienia określonych wydatków brakuje bieżących środków finansowych. Od powyższego postanowienia sprzeciw złożyła M. B.. Skarżąca wskazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Podała, iż na mieszkanie położone w "[...]" ul. B wraz z mężem wzięła kredyt hipoteczny pod zastaw mieszkania w wysokości 150 000 zł. Rata miesięczna spłaty kredytu wynosi 1220 zł. Na potwierdzenie powyższego skarżąca załączyła kopię umowy kredytu. Ponadto M. B. wskazała, że wydatki jej rodziny kształtują się następująco: prąd miesięcznie 82 zł, woda kwartalnie 150 zł, gaz w sezonie grzewczym 450 zł, czynsz miesięcznie za mieszkanie 211 zł plus fundusze remontowe 62 zł. Ponadto skarżaca wyjaśniła, iż prosiła syna P. S. o kopię wyciągu z jego rachunku bankowego z ostatnich trzech miesięcy. Załączając jego dokumenty nie zwróciła uwagi, że załącza wydruki dokumentujące wyłącznie dokonanie przelewów wynagrodzenia P. S. była przekonana, że składa wymagany dokument. Skarżąca podkreśliła, iż studiując na Uniwersytecie, miała przyznane stypendium socjalne. M. B. podkreśliła, iż wraz z mężem po rozpatrzeniu składanych ofert wynajmu budynków magazynowych przy ul. A w "[...]" i przeliczeniu, za jaką, realną kwotę można wynająć w/w budynki uznała, że kwota ta, nie wystarczyłaby na podatek dla Urzędu Miasta. Wynajęcie w/w budynków magazynowych na niekorzystnych warunkach spowodowałoby konieczność złożenia wniosku o umorzenie podatku. Nadto skarżąca wskazała, iż stan jej konta był dodatni tylko ze względu na wykupienie polisy PZU, a z uwagi na uregulowanie debetu na wspólnym koncie z mężem pozostała bez środków do życia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W wyniku wniesienia przez skarżącą sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 wymienionej ustawy, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim należy podnieść, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (Sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego, muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Zaznaczyć należy, iż przyznanie prawa pomocy ma charakter obligatoryjny w tym sensie, że spełnienie przesłanek określonych w tym unormowaniu zobowiązuje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Celem tej instytucji jest bowiem zapewnienie realnego prawa do sądu stronie, która nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Należy zauważyć, że jedyną przesłanką jaką przewiduje art.246 § 1 pkt 2 w/w ustawy, jest sytuacja materialna wnioskodawcy i to ona decyduje o przyznaniu prawa pomocy. Ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na brak możliwości poniesienia kosztów postępowania spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Przy czym nie wystarczy wykazać, że poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną skarżącego, lecz chodzi o sytuację, gdy posiadane środki są tak skromne, że poniesienie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb strony W rozpatrywanym przypadku sytuacja taka ma miejsce. Wnioskodawczyni podała, że majątek rodziny stanowi mieszkanie (62,44 m2), nieruchomość rolna (2,63 ha) i 1/3 udziału w nieruchomości położonej w "[...]" przy ul. A. Wraz z mężem pobiera zasiłki oraz uzyskuje dochód z rolnictwa w wysokości 154,23 zł miesięcznie. Oceniając sytuację materialną skarżącej, Sąd uznał, iż zachodzą przesłanki uzasadniające zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych w całości. Wprawdzie skarżąca wykazała, że posiada niewielkie dochody jak i nieruchomości jednakże sam fakt posiadania jakiegokolwiek majątku nie przesądza jeszcze o możliwości poniesienia kosztów sądowych. Należy stwierdzić, że bieżące dochody skarżącej są niskie i jeśli weźmie się pod uwagę konieczność ponoszenia wydatków związanych z utrzymaniem domu i innymi niezbędnymi potrzebami życiowymi, to dochody te nie wystarczą na uiszczenie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawczyni i jej rodziny. Realnej możliwości szybkiego uzyskania niezbędnych w tym celu środków nie daje również posiadany majątek. Nie można bowiem żądać od strony wyzbycia się nieruchomości w celu zdobycia pieniędzy na uiszczenie kosztów sądowych. W tych okolicznościach Sąd uznał, że stan majątkowy skarżącej wskazuje, iż znajduje się ona w trudnych warunkach materialnych i nie posiada środków majątkowych umożliwiających poniesienie kosztów postępowania. Powyższe uzasadnia przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.