II SO/Ol 6/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. D. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata złożonego przed wniesieniem skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego postanawia odmówić przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego ustanowienie adwokata. W dniu "[...]" do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wpłynął wniosek H. D. o przyznanie prawa pomocy, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu wnioskodawczyni wyraziła zamiar zaskarżenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego podjętej w dniu "[...]" w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego. Wyjaśniła, iż pomoc zawodowego pełnomocnika jest w niniejszej sprawie konieczna, gdyż jako osoba "[...]", nieporadna i ułomna nie ma żadnych szans na podjęcie skutecznej obrony. Wskazała, iż jest osobą bezrobotną, wychowującą dwoje małoletnich dzieci – starsze uczęszcza do szkoły podstawowej, a młodsze do przedszkola. Dzieci często chorują, "[...]". Wskazała, iż zmuszona jest ponosić koszty utrzymania mieszkania, wydatki na żywność i leki, a ponadto regulować zadłużenia, które powstały na skutek braku środków pieniężnych. Nie jest w stanie uiścić wszystkich opłat i wydatków, gdyż jest w dramatycznej sytuacji materialnej i życiowej. Dodała, iż nie może liczyć na pomoc osób trzecich, rodziny ani przyjaciół, gdyż oni również znajdują się w podobnej sytuacji do jej. Wskazała, iż gospodarstwo domowe prowadzi wraz z konkubentem X. P. i Y. P., która jak wynika z załączonych do wniosku dokumentów jest jego matką. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dziećmi i konkubentem (rubryka nr 6). Nie posiada żadnego majątku – nieruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 (Dochody) wykazała dochód z tytułu świadczeń alimentacyjnych i rodzinnych w łącznej kwocie "[...]". Do przedmiotowego wniosku załączyła wykaz opłat i wydatków miesięcznych (osób wykazanych w rubryce nr 6): prąd ("[...]"), woda ("[...]"), gaz ("[...]"), czynsz ("[...]"), dekoder ("[...]"), posiłki w szkole ("[...]"), wydatki szkolne ("[...]"), przybory szkolne ("[...]"), ksero ("[...]"), znaczki pocztowe ("[...]"), telefon ("[...]"), "podróże" ("[...]"), żywność i środki chemiczne ("[...]"), lekarstwa ("[...]"), ubrania ("[...]"), "inne opłaty i wydatki" ("[...]"). Wnioskodawczyni wskazała, iż w związku z niskimi dochodami nie są w stanie pokryć wszystkich wydatków. Są wszędzie zadłużeni – kupują na tzw. zeszyt. Posiadają długi za czynsz, gaz, prąd, telefon i telewizję N oraz w sklepie obuwniczo-ubraniowym i wielobranżowym w łącznej kwocie "[...]". Do przedmiotowego wniosku wnioskodawczyni załączyła ponadto wspólne dla sprawy niniejszej i sprawy o sygn. akt "[...]" kserokopie różnego rodzaju dokumentów, w tym dokumenty potwierdzające wysokość wykazanego w rubryce nr 10 dochodu oraz wskazujące wysokość dochodu konkubenta za "[...]" 2011 r., a także wysokość wydatków na produkty spożywcze i higieniczne, środki chemiczne, przybory szkolne, odzież i obuwie, ogólnie sprzęt RTV i AGD, rower oraz wysokość opłat: za posiłki dzieci w szkole, za energię ("[...]") i zadłużenia z tego tytułu (wezwanie do zapłaty kwoty "[...]" z dnia "[...]" 2011 r.), za gaz i zadłużenia z tego tytułu (wezwanie do zapłaty kwoty "[...]" z dnia "[...]" 2011 r.), za lokal mieszkalny konkubenta wnioskodawczyni i jego matki ("[...]") i zadłużenia z tego tytułu ("[...]" na koniec 2011 r.), a ponadto wysokość zadłużenia z tytułu niedotrzymania warunków umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych (w łącznej kwocie "[...]") oraz z tytułu rozwiązania umowy o świadczenie usług multimedialnych (telewizacja nowej generacji n) – kary za niezwrócony sprzęt oraz zerwanie umowy i warunków promocji głównej (wezwanie do zapłaty kwoty "[...]" z dnia "[...]" 2011 r.), a także orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (wskazujące, że konkubent wnioskodawczyni i jego matka są osobami niepełnosprawnymi "[...]"), zaświadczenia o niekorzystaniu przez konkubenta ze świadczeń z pomocy społecznej i programów rządowych, dokumenty odnoszące się do stanu zdrowia konkubenta oraz wyciągi z rachunku bankowego wnioskodawczyni. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych wnioskodawczyni przedłożyła pismo procesowe z dnia "[...]", uzupełnione pismem z dnia "[...]", do którego załączyła kserokopię decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]", w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego, którą zamierza zaskarżyć. W piśmie z dnia "[...]" wnioskodawczyni podniosła, iż aktualna sytuacja majątkowa jej konkubenta i jego matki, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe jest dramatyczna, są oni wszędzie zadłużeni z powodu niskich dochodów, z których środki pieniężne nie wystarczają na opłaty mieszkaniowe, żywność, środki chemiczne, lekarstwa, ubrania, podróże, spłatę długów oraz inne opłaty i wydatki. Pożyczają oni pieniądze na życie od osób trzecich, mają długi w różnych sklepach, są też zadłużeni za czynsz, prąd i gaz, który został odcięty. Wnioskodawczyni wyjaśniła, iż do ich majątku należy lokal mieszkalny, w którym wszyscy mieszkają. Nie posiadają żadnych zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Odnosząc się do kwestii nieruchomości, zlokalizowanych pod adresem "[...]", wyjaśniła, iż dom i grunty odziedziczyła matka konkubenta, a środki pieniężne uzyskane z ich sprzedaży przeznaczyła na spłatę długów. Do przedmiotowego pisma procesowego wnioskodawczyni załączyła ponownie szereg dokumentów (w części dublując przedłożone już wcześniej), w tym kserokopie: dokumentów, z których wynika wysokość dochodów konkubenta wnioskodawczyni (z tytułu renty "[...]" w kwocie "[...]" brutto, co stanowi "[...]" netto miesięcznie) i jego matki (z tytułu renty "[...]" w kwocie "[...]" brutto, co stanowi "[...]" netto miesięcznie), dokumentów dotyczących wskazanych wyżej sprzedanych nieruchomości oraz zamieszkiwanego obecnie lokalu mieszkalnego, dokumentów wskazujących wysokość ponoszonych wydatków: koszty pobytu i wyżywienia dzieci w przedszkolu/szkole ("[...]" za 6 miesięcy), ogólnie odzież i obuwie ("[...]"), opłaty czynszowe – opłata eksploatacyjna, fundusz remontowy, c.o. i zimna woda ("[...]") oraz wysokość zadłużenia z tego tytułu na dzień "[...]" 2012 r. ("[...]"), a ponadto wyciągów z rachunków bankowych – własnego oraz konkubenta i jego matki. Wskazać należy, iż w świetle art. 239 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie ppsa, wnioskodawczyni zwolniona jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w sprawie ze skargi na wskazaną wyżej decyzję z mocy ustawy. W konsekwencji w zakresie rozstrzygnięcia niniejszego wniosku pozostaje kwestia ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Zgodnie z art. 262 ppsa, do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. W świetle art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ppsa, ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż wnioskodawczyni nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, ograniczających się w warunkach niniejszej sprawy do kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W oparciu o dokumenty zgromadzone w toku postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy, stwierdzić należy, iż sytuacja materialna wnioskodawczyni i osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe nie jest w istocie tak zła jak ona twierdzi. Sama wnioskodawczyni jest wprawdzie osobą bezrobotną, lecz otrzymuje na dzieci świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz świadczenia rodzinne w łącznej kwocie "[...]" miesięcznie. Prowadzący z nią wspólne gospodarstwo domowe konkubent i jego matka uzyskują natomiast stałe miesięczne dochody z tytułu rent "[...]" w łącznej kwocie "[...]" brutto, co stanowi "[...]" netto. Utworzona przez nich rodzina dysponuje tym samym dochodem w kwocie "[...]". Z przedłożonych przez wnioskodawczynię dokumentów źródłowych wynika, iż rodzinę obciążają typowe dla każdego gospodarstwa domowego wydatki na produkty spożywcze i higieniczne, środki chemiczne, opłaty mieszkaniowe (opłaty czynszowe, prąd, gaz). W ocenie Referendarza sądowego, przy dochodzie rodziny we wskazanej wyżej wysokości wnioskodawczyni nie powinna mieć problemów z regulowaniem wszystkich należności i poczynieniem pewnych oszczędności szczególnie, że przedłożone dokumenty źródłowe, w tym złożone na wezwanie (które zgodnie z wezwaniem wskazywać miały wysokość i przeznaczenie wydatków ponoszonych przez całą 5-osobową rodzinę) nie potwierdzają, że ponosi ona wydatki w wysokości zgodnej z wykazem, załączonym do wniosku. W oparciu o wskazane dokumenty źródłowe stwierdzić należy, iż w istocie żadna ze wskazanych w wykazie kwot nie odpowiada rzeczywistym wydatkom miesięcznym rodziny. Niektóre wydatki miesięczne z wykazu zostały znacznie zawyżone, zaniżone zostały jedynie opłaty czynszowe, obejmujące opłatę eksploatacyjną, fundusz remontowy, c.o. i zimną wodę. Przykładowo wskazać należy, iż zgodnie z dokumentami źródłowymi opłaty za prąd wynosiły "[...]"; za gaz – "[...]"; za posiłki w przedszkolu/szkole – "[...]" (średnia z 6 miesięcy); z przedłożonych paragonów i faktur na produkty spożywcze i higieniczne, środki chemiczne, przybory szkolne, odzież i obuwie wynika, iż na wszystkie te cele przeznaczono w 2011 r. "[...]". Nawet zatem jeśli przedłożone paragony i faktury nie dokumentują wszystkich rzeczywiście poniesionych wydatków na te ostatnie produkty to na pewno daleko im do wskazanych w wykazie kwot "[...]". Zauważyć ponadto należy, iż wnioskodawczyni nie przedłożyła jednocześnie jakichkolwiek dokumentów potwierdzających fakt ponoszenia wydatków na lekarstwa ("[...]"), ksero i znaczki pocztowe ("[...]") i dekoder ("[...]"). W oparciu o dokumenty zgromadzone w toku postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy, stwierdzić zatem należy, iż wnioskodawczyni nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wnioskodawczyni powołała się wprawdzie na dramatyczną sytuację materialną, lecz nie znajduje ona potwierdzenia w przedłożonych dokumentach źródłowych. Prawdą jest, że członkowie rodziny posiadają liczne długi, lecz w warunkach niniejszej sprawy okoliczność ta nie może być uznana za przemawiającą za przyznaniem wnioskodawczyni prawa pomocy. W oparciu o przedłożone przez nią dokumenty źródłowe stwierdzić bowiem należy, iż długi te nie są spowodowane trudną sytuacją finansową rodziny, lecz konsekwencją niewłaściwego gospodarowania dochodem – niewywiązywania się z zaciągniętych zobowiązań (kary za niezwrócony sprzęt oraz zerwanie umowy i warunków promocji głównej), braku regulowania, czy też terminowego regulowania należności za czynsz, prąd, gaz, telefon kosztem wydatków służących zaspokojeniu mniej niezbędnych potrzeb. Wnioskodawczyni przedłożyła bowiem również paragony i faktury potwierdzające kupno stosunkowo często różnych produktów AGD i RTV, w tym m.in. takich jak wentylator stojący ("[...]" 2011 r.), dwa czajniki ("[...]" 2011 r.), radioodtwarzacz ("[...]" 2011 r.), a ponadto rower ("[...]" 2011 r.), które jak się wydaje zaliczyć należy do zakresu wydatków oznaczonych w wykazie jako "inne opłaty i wydatki" ("[...]"). Wskazać należy, iż strony zobowiązane są co do zasady do ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 ppsa). Prawo pomocy stanowi natomiast instytucję wyjątkową i z tego też powodu powinno być przyznawane tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie wtedy, gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie oraz rodziny i dopiero gdy oszczędności poczynione w ten sposób okażą się niewystarczające może zwrócić się o pomoc państwa. W warunkach niniejszej sprawy, wnioskodawczyni nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie wykazała bowiem, że uiszczenie kosztów tego postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb jej i jej rodziny, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. Stwierdzić należy, iż niewłaściwe gospodarowanie środkami pieniężnymi, które jej rodzina ma do dyspozycji nie może stanowić okoliczności przemawiającej za przyznaniem wnioskodawczyni prawa pomocy. Przedkładanie wydatków na cele inne niż koszty postępowania, nawet jeśli w grupie wydatków, które nie są preferowane znajdują się również takie wydatki jak opłaty mieszkaniowe, nie może być także uznane za okoliczność przemawiającą za przyznaniem jej prawa pomocy. Niedopuszczalna jest bowiem sytuacja, gdy wnioskodawczyni wydatkuje posiadane środki pieniężne na zaspokojenie potrzeb, które nie należą do najniezbędniejszych i żąda by na tej podstawie koszty ustanowienia zawodowego pełnomocnika pokrywał za nią Skarb Państwa. Dodatkowo zauważyć należy, iż składając wniosek o przyznanie prawa pomocy wnioskodawczyni oświadczyła, iż nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym i rzecznikiem patentowym (rubryka nr 12). Z pisma Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" wynika jednak, iż decyzja, którą zamierza zaskarżyć, przesłana została do jej pełnomocnika – adwokata M. H. i odebrana przez niego w dniu "[...]". Z uwagi na to, że okoliczność reprezentowania wnioskodawczyni przez zawodowego pełnomocnika przed organami administracji publicznej nie została ujawniona we wniosku, kwestia zakresu udzielonego pełnomocnictwa oraz kosztów związanych z jego ustanowieniem i źródeł ich pokrycia, nie mogła być objęta przedmiotem wezwania, a obecnie z uwagi na okoliczności niniejszej sprawy jej wyjaśnienie przedłużyłoby jedynie jej rozpoznanie. Mając tą okoliczność na uwadze, wskazać jednak należy, iż zgodnie z art. 246 § 3 ppsa, adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić jedynie dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Jeżeli zatem wnioskodawczyni pozostaje nadal ze wskazanym wyżej adwokatem w stosunku prawnym to w niniejszej sprawie przede wszystkim z tej przyczyny ustanowienie dla niej zawodowego pełnomocnika nie jest możliwe. Jeżeli zaś pełnomocnictwo obejmowało jedynie reprezentowanie wnioskodawczyni przed organami administracji publicznej, to zauważyć należy, iż nie wskazała ona obecnie jakichkolwiek przeszkód, dla których nie mogłaby ustanowić zawodowego pełnomocnika również do reprezentowania jej przed sądami administracyjnymi. Skoro zaś posiadała zawodowego pełnomocnika przed organami, a z dokumentów zgromadzonych w toku postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy nie wynika, aby obecnie jej sytuacja życiowa i materialna uległa zasadniczej zmianie, to przyjąć należy, iż również obecnie będzie w stanie we własnym zakresie ustanowić zawodowego pełnomocnika. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.