II SO/Ol 8/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. w przedmiocie ustanowienia kuratora dla osoby nieobecnej postanawia odrzucić wniosek. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. (dalej jako: ZUS) złożył do tut. Sądu wniosek o ustanowienie kuratora dla osoby nieobecnej- M. H., obywatela Ukrainy (dalej jako: osoba ubezpieczona). W uzasadnieniu ZUS wskazał, że decyzją z "[...]" stwierdził, że osoba nieobecna podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia w "[...]" Sp. z o.o. w E. (dalej jako: płatnik składek) i stwierdził podstawę wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i wysokość składki na ubezpieczenie zdrowotne za poszczególne miesiące we wskazanym okresie. Po wniesieniu odwołania przez płatnika składek, zarządzeniem z 29 stycznia 2019 r Sąd Okręgowy III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Suwałkach zobowiązał ZUS do ustalenia miejsca zamieszkania i doręczenia decyzji osobie ubezpieczonej. W wykonaniu tego obowiązku ZUS wystąpił do Urzędu do Spraw Cudzoziemców w Warszawie o ustalenie miejsca przebywania/zamieszkania osoby nieobecnej w Polsce i na Ukrainie. W odpowiedzi Urząd ten wskazał niepełne dane adresowe na Ukrainie, w związku z czym decyzja nie została wysłana. W tej sytuacji ZUS wystąpił do Sądu Rejonowego w Olsztynie III Wydział Rodzinny i Nieletnich z wnioskiem o ustanowienie dla osoby nieobecnej kuratora. Sąd ten, stwierdzając swoją niewłaściwość miejscową, przekazał wniosek do Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy VI Wydział Rodzinny i Nieletnich. Postanowieniem z 30 stycznia 2020 r. (sygn. akt VI RNs 615/19) Sąd ten odrzucił przedmiotowy wniosek z powodu braku jurysdykcji krajowej. W tej sytuacji ZUS uznał, że to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie jest właściwy do rozpoznania przedmiotowego wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: W świetle art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 64 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) sąd odrzuca wniosek jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Nie może jednak odrzucić wniosku z tego powodu, jeżeli sąd powszechny uznał się w tej sprawie za niewłaściwy (art. 58 § 4 w zw. z art. 64 § 3 p.p.s.a.). Przede wszystkim należy podkreślić, że w niniejszej sprawie wniosek o ustanowienie kuratora nie został odrzucony przez sąd powszechny z tego powodu, że uznał się on w przedmiotowej sprawie za niewłaściwy, ale z tego powodu, że stwierdził brak jurysdykcji krajowej w przedmiotowej sprawie. W tej sytuacji nie sposób uznać, aby w sprawie miał w ogóle zastosowanie art. 58 § 4 p.p.s.a. Nawet jednak, gdyby przyjąć że sąd administracyjny jest związany orzeczeniem sądu powszechnego, to w ocenie Sądu rozpoznającego przedmiotową sprawę dotyczy to wyłącznie sytuacji, gdy sprawa będąca przedmiotem rozpoznania podlega kognicji sądu administracyjnego. W przeciwnym przypadku sad administracyjny ma prawo wniosek odrzucić (tak w postanowieniu WSA w Olsztynie z 21 czerwca 2011 r., sygn. akt I SO/Ol 2/11, dostępne w Internecie). Sąd podziela tym samym pogląd wyrażony w piśmiennictwie prawniczym, że inny sposób rozumienia art. 58 § 4 p.p.s.a. pozostawałby w sprzeczności z art. 177 i 184 Konstytucji RP (por. Komentarz do art. 58, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. T. Wosia, Warszawa 2005, s. 287-288). Na mocy bowiem art. 177 Konstytucji RP, ustrojodawca powierzył sądom powszechnym sprawowanie wymiaru sprawiedliwości we wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów. Tzw. zasada domniemania właściwości w zakresie wymiaru sprawiedliwości na rzecz wskazanych sądów oznacza, że jeżeli przepisy Konstytucji lub ustawy zwykłej nie zastrzegą właściwości innych sądów w określonych sprawach, to w zakresie wymiaru sprawiedliwości właściwym w nich będzie co do zasady sąd powszechny (zob. A. Wasilewski, Władza sądownicza w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, PiP 1998, z. 7, s. 11). W świetle art. 184 Konstytucji RP sądy administracyjne powołane zostały natomiast do sprawowania wymiaru sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Ustrojodawca, określając sądową formę tej kontroli, nie przesądził jednak zakresu tej kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne, pozostawiając określenie jej granic ustawodawcy. Oznacza to, że z jego woli określone sprawy wynikające z działalności administracji publicznej mogą być objęte właściwością również sądów powszechnych. Konstytucyjny model sądownictwa zakłada całkowitą odrębność sądów powszechnych z Sądem Najwyższym na czele i sądów administracyjnych oraz konieczność wyraźnego rozgraniczenia zadań i właściwości pomiędzy tymi sądami z zastrzeżeniem, iż w przypadku wątpliwości to po stronie sądów powszechnych leży domniemanie kompetencji w rozstrzygnięciu danej sprawy. Z uwagi na różne co do istoty kompetencje judykacyjne wskazanych sądów, rozgraniczenie właściwości między tymi sądami ma istotne znaczenie dla stron sporu i realizacji ich prawa do sądu (zob. B. Adamiak, Rozgraniczenia właściwości sądów w polskim systemie prawnym, [w:] Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980–2005, red. J. Góral, R. Hauser, J. Trzciński, Warszawa 2005, s. 14). Z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP wynika, że każdy ma prawo do rozpatrzenia sprawy przez sąd właściwy, czyli sąd orzekający w zgodzie ze swoją kompetencją przedmiotową, rzeczową, miejscową i funkcjonalną. W piśmiennictwie prawniczym wskazuje się, że z konstytucyjnego punktu widzenia najistotniejszym składnikiem tak rozumianej "właściwości" sądu jest jego właściwość przedmiotowa, czyli rozpatrywanie spraw, które ze względu na swój rodzaj należą do kompetencji danego pionu sądowniczego (zob. W. Sanetra, Sąd właściwy w rozumieniu Konstytucji RP, Przegląd Sądowy 2011, nr 9, s. 13-14). Tylko wówczas możliwe jest bowiem zapewnienie pełnej i prawnie skutecznej ochrony praw na drodze sądowej. Z tych powodów Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podziela poglądów wyrażonych w orzecznictwie, zgodnie z którymi art. 58 § 4 p.p.s.a. stanowi szczególną podstawę do właściwości sądu administracyjnego, nawet w przypadku, gdy sprawa należy "de facto" do właściwości sądu powszechnego (zob. np. postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2016 r., sygn. akt II GSK 2746/15, CBOSA). W takiej sytuacji nie jest bowiem realizowane prawo do sądu właściwego. Ponadto należy zauważyć należy, że w uchwale z dnia 24 stycznia 2020 r. (sygn. akt III CZP 50/19) Sąd Najwyższy przesądził, że "sprawa z wniosku organu administracji publicznej o ustanowienia kuratora na potrzeby postępowania administracyjnego nie podlega samodzielnej kwalifikacji jako sprawa z zakresu kurateli, lecz jej kwalifikacja jest tylko pochodną charakteru sprawy rozpoznawanej w postępowaniu administracyjnym, dla potrzeb którego ma być ustanowiony kurator. Oznacza to, że w wypadku, gdy kurator ma być ustanowiony przez sąd w postępowaniu cywilnym dla potrzeb postępowania administracyjnego w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych, sprawa o jego ustanowienie nie jest sprawą z zakresu kurateli, lecz elementem sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, czyli sprawy administracyjnej. Koresponduje z tym założeniem przyjęta w orzecznictwie teza, że wynagrodzenie kuratora ustanawianego w postępowaniu cywilnym w charakterze przedstawiciela strony w rozumieniu art. 34 § 1 k.p.a. należy do kosztów postępowania administracyjnego." Sprawa w związku z którą wniesiony został wniosek o ustanowienie kuratora, mimo że stanowi sprawę administracyjną, nie mieści się jednak w zakresie kognicji sądów administracyjnych, które powołane zostały do sprawowania kontroli działalności administracji publicznej w zakresie określonym w art. 3 p.p.s.a. oraz rozstrzygania sporów o właściwość i sporów kompetencyjnych między organami, wskazanymi w art. 4 p.p.s.a. Z tego też względu odwołanie od decyzji wydanej w przedmiotowej sprawie wniesione zostało do sądu powszechnego, a nie do sądu administracyjnego. Należy także zauważyć, że art. 34 § 1 k.p.a., mający zastosowanie w postępowaniu regulowanym przepisami ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.) z mocy art. 123 tej ustawy stanowi, że organ administracji publicznej wystąpi do sądu z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej lub niezdolnej do czynności prawnych, o ile przedstawiciel nie został już wyznaczony. Sąd Najwyższy w uchwale z 9 lutego 1989 r. (sygn. akt III CZP 117/88, OSNC 1990/1/11) wskazał, że wyznaczenie przez sąd przedstawiciela dla nieobecnej strony postępowania administracyjnego na wniosek organu administracyjnego, zgłoszony na podstawie art. 34 § 1 k.p.a., następuje na podstawie art. 184 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Twierdzenie to zostało podtrzymane także w uchwale tego Sądu z dnia 24 listopada 2006 r. (sygn. akt III CZP 89/06, OSNC 2007/9/128). Normę wyrażoną w art. 184 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pozwala z kolei realizować art. 601 Kodeksu postępowania cywilnego, który stanowi, że dla osoby, która z powodu nieobecności nie może prowadzić swoich spraw, a nie ma pełnomocnika, ustanawia kuratora na wniosek osoby zainteresowanej sąd opiekuńczy miejsca ostatniego zamieszkania lub pobytu osoby nieobecnej. Z tego powodu, ustanowienie kuratora dla osoby nieobecnej w trybie art. art. 34 § 1 k.p.a. nie należy również do kompetencji sądów administracyjnych. Przewidziana na gruncie p.p.s.a. możliwość ustanowienia przez sąd administracyjny kuratora na podstawie art. 78 p.p.s.a. i art. 79 p.p.s.a., a także art. 30 § 1 p.p.s.a. dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy konieczność jego ustanowienia w zakresie określonym w tych przepisach wynikła w toku postępowania sądowoadministracyjnego, a nie - jak w warunkach niniejszej sprawy - postępowania administracyjnego. W konsekwencji ustanowienie kuratora w tym postępowaniu w sposób oczywisty nie mieści się w zakresie kognicji sądów administracyjnych powołanych do rozpoznania spraw sądowoadministracyjnych. Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, uznając niedopuszczalność wniosku, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 64 § 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.