II SPP/Ol 75/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk po rozpoznaniu w dniu 18 października 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Zakładu "[...]" sp. z o.o. w O. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 26 lipca 2019 r. sygn. akt II SPP/Ol 75/19 odmawiającego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Zakładu "[...]" sp. z o.o. w O. na postanowienie Okręgowego Inspektora Pracy w O. z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie grzywny w celu przymuszenia postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. WSA/pos.1- sentencja postanowienia Zakład "[...]" sp. z o.o. w O. (dalej jako: skarżąca lub Spółka) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na postanowienie Okręgowego Inspektora Pracy w O. z dnia "[...]", utrzymujące w mocy postanowienie z dnia "[...]" w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia do wykonania obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym z dnia "[...]" wystawionym przez Inspektora Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w O. W odpowiedzi na wezwanie tut. Sądu z dnia 23 maja 2019 r. do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi w wysokości 750 zł skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, podnosząc, że w chwili obecnej Spółka nie posiada środków na uiszczenie należności. Podniesiono, że od wielu miesięcy Spółka ma trudności finansowe, a w chwili obecnej wszystkie rachunki bankowe Spółki są przedmiotem zajęcia w ramach prowadzonych czynności egzekucyjnych. Zajęte zostały także wierzytelności u kontrahentów, zaś stan kasy wynosi 0 zł. W tej sytuacji Spółka nie jest w stanie uiścić wpisu od skargi. Dodano, że wszystkie urządzenia zostały zajęte przez komorników, toczy się również egzekucja z nieruchomości. We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu PPPr, Spółka oświadczyła, że od września 2018r. nie prowadzi działalności, nie posiada środków na rachunkach bankowych ani gotówki w kasie, zaś w chwili obecnej toczą się liczne procesy wobec Spółki o zapłatę. Dodała, że wartość przedmiotu sporu łącznie wynosi ponad 700.000zł. Jednocześnie wskazała, że mienie Spółki jest przedmiotem zajęć komorniczych, więc nie można go zbyć w celu uzyskania środków. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy Spółki wynosi 1.100.000 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok - 593.284,58 zł, wysokość straty za ostatni rok obrotowy według bilansu - 1.673.422,53 zł, zobowiązania - 3.135.149,33 zł, a z końcem czerwca 2019 r. na rachunkach bankowych nie było środków. Postanowieniem z dnia 26 lipca 2019 r. (sygn. akt II SPP/Ol 75/19) starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił zwolnienia Spółki od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podkreślono, że w przypadku złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów postępowania, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Przy czym nawet brak bieżących dochodów nie może być uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości. Ponadto wskazano, że samo zamknięcie roku obrotowego stratą, czy też brak bieżących dochodów, nie świadczy jeszcze o złej kondycji finansowej podmiotu i o utracie płynności finansowej. Podkreślono, że ocena sytuacji majątkowej musi uwzględniać nie tylko to, czy spółka ma środki na koszty postępowania na koncie lub w kasie oraz czy ma majątek, ale również czy podejmowała i podejmuje wszelkie niezbędne działania celem pozyskania środków finansowych niezbędnych dla ponoszenia kosztów postępowania. Wskazano przy tym, że osoba prawna w postaci spółki z ograniczoną odpowiedzialnością może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników, które mogą być wnoszone w związku z jej czasowymi trudnościami finansowymi. W sytuacji zatem, gdy nie dysponuje ona środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia takich koniecznych wydatków, udziałowcy spółki mają możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie jej działalności. Jednocześnie podniesiono, że prowadzenie wobec spółki egzekucji także nie może być wystarczającym argumentem za przyznaniem prawa pomocy. Przyjęcie takiej argumentacji prowadziłoby bowiem do wniosku, że w zasadzie każdy podmiot, względem którego prowadzona jest egzekucja, powinien być zwolniony z ponoszenia kosztów postępowania. Spółka złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia, zarzucając naruszenie art. 246 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez kreowanie i zastosowanie wykraczających poza ten przepis wymogów dla osób prawnych ubiegających się o zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłaty sądowej oraz błąd w ustaleniach faktycznych polegający na tym, że Spółka nie podejmowała kroków w celu pozyskania środków. W uzasadnieniu podniesiono, że Spółka nie mogła zgromadzić środków w trakcie prowadzonej działalności, gdyż w zasadzie od chwili powstania odnotowuje stratę, zaś od 2018r. wszystkie wierzytelności (rachunki bankowe) Spółki z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, w okresie, w której była ona jeszcze prowadzona, były przedmiotem zajęć ZUS, Urzędu Skarbowego w O. oraz komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w O. Z kolei całe mienie Spółki mające jakąkolwiek wartość zbywczą (zarówno ruchomości, jak i nieruchomości) jest przedmiotem zajęć komorniczych. Działania Spółki mające na celu znalezienie inwestora również nie przyniosły rezultatu. Podano, że od września 2019r. Spółka nie prowadzi działalności. Jednocześnie podniesiono, że żaden przepis nie uzależnia przyznania prawa pomocy od złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Wskazano również, że Spółka podjęła czynności zmierzające do uzyskania dochodów, w tym wynajęcia nieruchomości, czy też zbycia nieruchomości, niemniej jednak wszystkie wierzytelności Spółki są przedmiotem zajęć komorniczych i Spółka nie może z tych środków skorzystać. Ubieganie się o przyznanie pożyczki również okazało się bezskuteczne z uwagi na brak zdolności kredytowej Spółki i brak mienia mogącego stanowić zabezpieczenie ewentualnej pożyczki lub kredytu. Pozyskanie środków poprzez dopłaty także jest niemożliwe, bowiem wszyscy wspólnicy obecni podczas zgromadzenia, w tym Skarb Państwa, nie zgodzili się na podjęcie uchwały o nałożeniu na wspólników obowiązku dopłat. Zaznaczono przy tym, że poza Skarbem Państwa wspólnikami Spółki są obecni albo byli pracownicy Spółki, w tym pracownicy, którym nie wypłacono wynagrodzeń i którym wypłata wynagrodzeń ma być wymuszona przedmiotową grzywną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018r., poz. 1302 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpoznając sprzeciw, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od całości lub części kosztów sądowych, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści przytoczonych wyżej przepisów wynika zatem, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej zostało pozostawione uznaniu sądu administracyjnego, co oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Ponadto to na stronie ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona powinna zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym, nawet przy zachowaniu zasad należytej staranności, było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Należy przy tym podkreślić, że przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły, a udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11, CBOSA). Odnosząc powyższe uregulowania do rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, że sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd podziela stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w postaci wpisu sądowego od wniesionej skargi. Jak wynika z oświadczenia Spółki wysokość kapitału zakładowego wynosi 1 100 000 zł, wartość środków trwałych – 593 284,58 zł, a wysokość straty za ostatni rok obrotowy według bilansu – 1 673 422,53 zł. Natomiast zobowiązania Spółki wynoszą 3 135 149, 33 zł. Podano, że od września 2018r. Spółka nie prowadzi działalności, nie posiada środków na rachunkach bankowych ani gotówki w kasie, zaś mienie Spółki jest przedmiotem zajęć komorniczych. Dokonując analizy sytuacji finansowej skarżącej należy jednak wyraźnie podkreślić, że brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez osobę prawną przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości. Przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, CBOSA). Ponadto skarżąca jako spółka prawa handlowego ma możliwość dokapitalizowania działalności przez wspólników, również w przypadku konieczności poniesienia kosztów sądowych. Jak podkreśla się w orzecznictwie, stosując prawo pomocy, nie można chronić, czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. postanowienie NSA z dnia 11 lipca 2012r., sygn. akt II FZ 470/12, CBOSA). Skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem prowadzonej działalności. Wskazuje się, że zapobiegliwości i przezorności w zakresie zabezpieczenia środków na ponoszenie kosztów sądowych należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych. Tak więc strona skarżąca jako spółka powinna w procedurze planowania uwzględnić również ewentualność uczestnictwa w procesach sądowych związanych z prowadzoną działalnością i poczynić konieczne oszczędności na ten cel (por. postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2004r., sygn. akt FZ 131/04, CBOSA). Wskazać również należy na stanowisko WSA w Warszawie przedstawione w postanowieniu z dnia 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14, zgodnie z którym jeżeli przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to mu się ona opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie doprowadza do ogłoszenia upadłości – tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie – to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy z budżetu Państwa. Przyznanie w takiej sytuacji prawa pomocy prowadziłoby do finansowania działalności spółki ze środków publicznych, co z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że spółka prowadzi działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek oraz naruszenia zasady konkurencji między równoprawnymi podmiotami gospodarczymi (postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13). Reasumując, Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała, że nie ma możliwości uzyskania środków na uiszczenie wpisu sądowego od wniesionej skargi. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.