III SA 1514/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Zbigniew Ślusarczyk Sędzia WSA - Wiesława Pierechod Asesor WSA - Renata Kantecka (spr.) Protokolant - Anna Fic po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2004r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Izby Skarbowej Ośrodek Zamiejscowy z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe "A" Spółka z o.o. z siedzibą w L. z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące od czerwca do grudnia 1998r. oddala skargę. Zaskarżoną decyzją Izba Skarbowa Ośrodek Zamiejscowy, działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacji podatkowej (Dz.U. nr 137, poz. 926 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Urzędu Skarbowego z dnia 29 stycznia 2003r. nr "[...]", orzekającej o odpowiedzialności podatkowej A. S. jako osoby trzeciej solidarnie zobowiązanej za zaległości podatkowe "A" Spółki z o.o. z siedzibą w L. z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące od czerwca 1998r. do grudnia 1998r. wraz z odsetkami za zwłokę oraz kosztami postępowania egzekucyjnego, utrzymała w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Decyzją z dnia 18 lutego 2002r. Urząd Skarbowy orzekł o odpowiedzialności solidarnej A. S. jako osoby trzeciej - członka Zarządu Spółki "A" w L. za zaległości podatkowe Spółki w podatku od towarów i usług za okres od czerwca 1998r. do grudnia 1998r. W wyniku przeprowadzonego postępowania odwoławczego, Izba Skarbowa, decyzją z dnia 31 lipca 2002r., z uwagi na niedostateczne udowodnienie istotnych okoliczności sprawy, uchyliła decyzję organu I instancji i przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia. Po uzupełnieniu materiału dowodowego Urząd Skarbowy, decyzją z dnia 29 stycznia 2003r, ponownie orzekł o odpowiedzialności solidarnej A. S. jako osoby trzeciej za zaległości podatkowe z tego samego tytułu i za ten sam okres. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że odpowiedzialność podatkową osób trzecich za zaległości podatkowe podatnika regulują art.107, art.108 i art.116 Ordynacji podatkowej. Podkreślono, że art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej (w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2003r.) określa dwie przesłanki, które warunkują wdrożenie odpowiedzialności członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zobowiązania podatkowe spółki. Pierwszą z nich jest bezskuteczność egzekucji przeciw Spółce, a drugą - niemożność powołania się członka zarządu na którąś z okoliczności uwalniających od odpowiedzialności, czyli wykazanie, że we właściwym czasie złożył wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania układowego, że nie z jego winy nie doszło do ogłoszenia upadłości lub nie wszczęto postępowania układowego, bądź też wskazania mienia, z którego egzekucja jest możliwa. Izba Skarbowa podniosła, iż od miesiąca kwietnia 1999r. prowadzone było postępowanie egzekucyjne wobec Spółki "A" w stosunku do zaległości podatkowych z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące od czerwca do października 1998r., a od marca 2000r. Urząd Skarbowy dochodził także zapłaty zaległości w tymże podatku za listopad i grudzień 1998r. W wyniku zastosowanych środków egzekucyjnych: zajęcia rachunku bankowego, sprzedaży ruchomości, nie pokryto zaległości podatkowych. Podkreśliła również, iż ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że Spółka nie prowadzi działalności gospodarczej i nie posiada majątku, który mógłby stanowić przedmiot egzekucji (protokół o stanie majątkowym Spółki z dnia 6 września 2002r. - karta 30). Nieruchomości wskazywane przez A. S., z których możliwa była egzekucja zaległości, czyli grunty i budynki usytuowane w L., gdzie mieściła się siedziba Spółki, jak wynika z ksiąg wieczystych (KW Nr "[...]" i Nr "[...]"), prowadzonych dla nich w Sądzie Rejonowym są własnością odpowiednio: R. K. oraz A. i A. małżonków S. (odpisy z ww. ksiąg wieczystych z dnia 18 września 2002r. - "[...]"). W toku postępowania ustalono również, iż w okresie od 30 września 1997r. do 30 kwietnia 1999r. A. S. był jedynym członkiem Zarządu Spółki "A". Zaznaczono jednocześnie, iż w okresie od lipca 1998r. do kwietnia 1999r. przebywał na zasiłku chorobowym, jednakże mimo choroby podejmował czynności związane z prowadzeniem działalności przez Spółkę, przyznał, że doprowadził do zawarcia umowy dzierżawy majątku Spółki, podpisywał faktury VAT za miesiące od sierpnia do grudnia 1998r. Organ odwoławczy podkreślił, iż zgodnie z art. 5 § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934r. Prawo upadłościowe (tekst jedn.: Dz.U. z 1991r., nr 118, poz. 512 ze zm.) podmiot gospodarczy jest zobowiązany, nie później niż w ciągu dwóch tygodni od zaprzestania płacenia długów zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości, chyba że wniósł podanie o otwarcie postępowania układowego. Reprezentant spółki jest również obowiązany wnieść o ogłoszenie upadłości w ciągu dwóch tygodni od dnia ujawnienia, że majątek spółki nie wystarcza na zaspokojenie długów, chyba że wniesie o otwarcie postępowania układowego (art.5 § 2). Konkludując Izba stwierdziła, iż A. S., będący w okresie powstania zaległości objętych niniejszym postępowaniem, jedynym członkiem Zarządu Spółki "A", a zatem jedyną osobą upoważnioną do reprezentowania i umocowaną do prowadzenie spraw Spółki, wiedząc o jej trudnej sytuacji finansowej, winien zgłosić wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki albo o otwarcie postępowania układowego. Obowiązków tych A. S. nie dopełnił. Nie wskazał również mienia, z którego egzekucja jest możliwa. Zatem, wobec spełnienia przesłanek z art.116 § 1 Ordynacji podatkowej, orzeczono o odpowiedzialności A. S. za zaległości podatkowe Spółki "A". W skardze A. S. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji z powodu jej niezgodności z prawem, nakazanie organowi I instancji ponownego przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości oraz zwrot kosztów procesu i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, ewentualnie o dopuszczenie w dalszym toku postępowania nowych faktów i dowodów, które stały się stronie znane po zakończeniu postępowania odwoławczego. Zdaniem skarżącego zgromadzony materiał dowodowy w znacznym stopniu poddano całkowicie błędnej ocenie. Podkreślił, iż: 1. chciał wystąpić z wnioskiem do sądu o ogłoszenie upadłości, ale odstąpił od tego zamiaru wskutek ustaleń podjętych podczas spotkania z przedstawicielami Urzędu Skarbowego i właściciela Spółki "A", 2. od sierpnia 1998r. "A" zaprzestała produkcji i wynajęła pomieszczenia produkcyjne firmie "B" s.c. za wiedzą i zgodą Urzędu Skarbowego, wskazując wierzytelność Spółki "B" jako potencjalne źródło zaspokojenia roszczeń, 3. odbyła się jedna licytacja, a nie jak wskazuje Urząd Skarbowy - dwie, co świadczy o niewykorzystaniu wszystkich możliwych czynności egzekucyjnych, 4. fałszywy jest argument, że zlicytowano ruchomości Spółki pozostawiając tylko maszyny i urządzenia niezbędne do dalszego jej funkcjonowania, gdyż zlicytowano m.in. ostrzałki i piec grzewczy, które były firmie niezbędne, a pozostawiono inne maszyny np. wózek widłowy - na który wskazywał skarżący. Fakty te świadczą, zdaniem skarżącego, o zaistnieniu przesłanek zwalniających go od odpowiedzialności za zobowiązania Spółki, dokonał bowiem wszelkich starań by zaspokoić wierzycieli, a niezaspokojone całości wynika z nieudolności Działu Egzekucyjnego Urzędu Skarbowego. Izba Skarbowa odpowiadając na skargę wniosła o jej oddalenie i podtrzymała stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Mają uprawnienia wyłącznie kasacyjne, co oznacza, że nie zastępują organów administracji w rozstrzyganiu spraw, a stwierdzając, że zaskarżona decyzja (postanowienie) narusza prawo materialne bądź przewidziane przepisami zasady postępowania administracyjnego, mogą uchylić zaskarżony akt lub stwierdzić jego nieważność. Stanowią o tym art.3 i art.145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1270). Badając zaskarżoną decyzję w tej płaszczyźnie, należy stwierdzić, że nie narusza ona prawa. Odpowiedzialność osób trzecich uzależniona jest od spełnienia określonych wymogów ogólnych wskazanych w art.107 - 109 Ordynacji podatkowej, a krąg podmiotów, które ponoszą odpowiedzialność z tytułu cudzych zaległości podatkowych jest wskazany w art.110 - 117 i ma charakter zamknięty. Zgodnie z ogólną regułą sformułowaną w art.107 § 1 Ordynacji podatkowej za zaległości podatkowe podatnika odpowiadają całym swoim majątkiem, solidarnie z podatnikiem również osoby trzecie. Art.116 § 1 Ordynacji wskazuje, kto odpowiada za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością ustanawiając w tym zakresie regułę i wyjątki. Regułą jest solidarna odpowiedzialność członków zarządu (z uwzględnieniem § 2) za zaległości podatkowe spółki powstałe w czasie pełnienia przez nich obowiązków członków zarządu tej spółki. Były członek zarządu odpowiada za zaległości powstałe w czasie pełnienia funkcji. Dodatkową przesłanką odpowiedzialności jest bezskuteczność egzekucji przeciwko spółce. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy członek zarządu wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe albo też, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz wszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy, bądź też wskaże mienie, z którego egzekucja jest możliwa (np. pominiętego podczas zakończonego uprzednio postępowania egzekucyjnego lub nabytego później). Skarżący przekonywująco nie wykazał żadnej z tych okoliczności, a to na nim ciąży obowiązek wykazania tych okoliczności. Udowodnienie okoliczności egzoneracyjnych obciąża bowiem osoby, których dotyczy odpowiedzialność. W przeciwnym razie wymagane byłoby udowodnienie przez organ podatkowy okoliczności negatywnych, jak "niewykazanie" lub "niewskazanie", dowód winien zaś dotyczyć okoliczności pozytywnych. Do orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu spółki z o.o. organ podatkowy jest obowiązany wykazać zatem jedynie okoliczność pełnienia obowiązków członka zarządu w czasie powstania zobowiązania podatkowego, które przerodziło się w dochodzoną zaległość podatkową spółki oraz bezskuteczność egzekucji przeciwko spółce. Bezspornym jest, że skarżący był jedynym członkiem Zarządu Spółki "A" w okresie od dnia 30 września 1997r. do dnia 30 kwietnia 1999r., czyli w okresie powstania przedmiotowych zaległości podatkowych. Niekwestionowany jest także fakt uzyskania w wyniku przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego kwoty 90.685,25 zł. i bezskuteczność dalszej egzekucji. Stwierdzić zatem należy, iż spełnione zostały przesłanki pozytywne orzeczenia odpowiedzialności A. S. za zobowiązania podatkowe "A" Sp. z o.o. W ocenie Sądu, organy podatkowe prawidłowo uznały, iż skarżący nie wykazał okoliczności uwalniających go od odpowiedzialności. Powoływane w skardze fakty nie znajdują bowiem odzwierciedlenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Skarżący nie przedstawił żadnych dowodów potwierdzających chęć wystąpienia do sądu z wnioskiem o ogłoszenie upadłości. Powołuje się na ustalenia podjęte podczas spotkania z Naczelnikiem Urzędu Skarbowego i Kierownikiem Działu Egzekucji tego Urzędu, nie posiada jednakże żadnego dokumentu, który by to twierdzenie potwierdził. Niesporne jest natomiast niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości, czy też wystąpienie o otwarcie postępowania układowego. Wskazywane przez skarżącego mienie, z którego możliwa była egzekucja, również nie uwalnia go od orzeczenia odpowiedzialności w niniejszej sprawie, albowiem wskazania te, jak wynika ze zgromadzonych dowodów odnoszą się do postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Spółki, a nie do postępowania w sprawie orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu spółki, które toczy się już po stwierdzeniu, że egzekucja przeciwko spółce jest bezskuteczna. Wierzytelność firmy "B" s.c. w postaci czynszu dzierżawnego została przez Urząd Skarbowy zajęta w dniu 10 grudnia 1998r. (uzyskano kwotę 1.277,51 zł.), umowa dzierżawy, z której wierzytelność ta wynikała, zawarta została jednakże tylko na okres od 1 sierpnia 1998r. do 31 grudnia 1998r. Zarzut niewykorzystania wszystkich możliwych czynności egzekucyjnych przez Urząd Skarbowy, w związku z przeprowadzeniem tylko jednej licytacji nieruchomości oraz zlicytowania maszyn i urządzeń niezbędnych do prowadzenia działalności produkcyjnej Spółki, przy pozostawieniu urządzeń zbędnych np. wózka widłowego także nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowym. Wbrew twierdzeniom skarżącego odbyły się dwie licytacje: 22 i 23 grudnia 1999r., zaś w dniu 27 grudnia 1999r. dokonano sprzedaży z wolnej ręki. Zajęcia wózka widłowego dokonano w dniu 2 października 1997r., a na prośbę A. S., który twierdził, że wózek jest niezbędny w procesie produkcji, w jego miejsce zajęto sprężarkę powietrzną, szlifierkę do drewna i pilarkę formatową. Odstępując od zajęcia narzędzi i przedmiotów niezbędnych do pracy zarobkowej Spółki, organ kierował się art.8 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz.U. z 2002r. nr 110, poz. 968 ze zm.). Przedstawione okoliczności odnoszą się jednakże do postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Spółki. Postępowanie to nie jest przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie. Zauważyć należy, iż postępowanie w sprawie orzeczenia o odpowiedzialności skarżącego za zobowiązania podatkowe Spółki "A" wszczęte zostało postanowieniem z dnia 21 stycznia 2002r. W tym postępowaniu A. S. nie wskazał żadnego mienia, z którego egzekucja byłaby możliwa. Według jego oświadczenia złożonego do protokołu z dnia 6 września 2002r. o stanie majątkowym Spółki, Spółka nie prowadzi działalności gospodarczej od kilku lat, nie posiada nieruchomości, a wartość jej majątku ruchomego A. S. wycenił na około 5.000 zł. W rozpoznawanej sprawie nie jest natomiast istotne, że mienie, z którego możliwa była egzekucja, istniało w czasie, w którym zaległość powstała i kiedy skarżący pełnił jeszcze swoją funkcję. Mienie by skutecznie ochronić od odpowiedzialności członka zarządu spółki, musi istnieć i być wskazane w momencie, w którym toczy się postępowanie w kwestii przedmiotowej odpowiedzialności. W świetle powyższego, zdaniem Sądu, A. S. w niniejszej sprawie nie wykazał okoliczności uwalniających go od odpowiedzialności. Reasumując, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem materialnym, jak i przepisami procedury administracyjnej. W tych też względów, na zasadzie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę jako niezasadną oddalono.