III SA 3003/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Błesiński (spr.) Sędzia WSA - Wiesława Pierechod Asesor WSA - Renata Kantecka Protokolant - Paweł Guziur po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2004r. sprawy ze skargi T. W. i M. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej i odsetek w podatku dochodowym od osób fizycznych 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) określa, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku; 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej kwotę 150 (sto pięćdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. T. i M. W. wnieśli o umorzenie w całości zaległości podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1998 i 1999 rok w łącznej kwocie 15.072,50 zł. Wniosek ten umotywowany został trudną sytuacją majątkową i rodzinną. Urząd Skarbowy decyzją z dnia 25 lipca 2003r., Nr "[...]" odmówił umorzenia zaległości podatkowych za 1998 i 1999 rok. Nie zgadzając się z takim rozstrzygnięciem skarżący odwołali się od decyzji Urzędu Skarbowego do Izby Skarbowej-Ośrodek Zamiejscowy. Organ II instancji po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia 26 września 2003 roku, Nr "[...]" utrzymał w mocy decyzję Urzędu Skarbowego w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych. W uzasadnieniu decyzji Izba Skarbowa powołała się na art. 67 ustawy - Ordynacja Podatkowa, który przewiduje możliwość umorzenia zaległości podatkowych lub odsetek za zwłokę w razie zaistnienia "ważnego interesu podatnika" bądź "interesu publicznego". Tak określone przesłanki udzielenia ulgi dają organowi podatkowemu możliwość podejmowania decyzji na zasadzie uznania administracyjnego po podjęciu wszelkich działań celem wyjaśnienia, czy w konkretnym przypadku należy ulgę , jako wyjątek od zasady powszechności i równości opodatkowania zastosować. W ocenie Izby, co do T. i M. W., takie wyjątkowe podstawy do umorzenia zaległości podatkowych nie wystąpiły. Bezpośrednią przyczyną powstania zaległości podatkowych nie były nadzwyczajne zdarzenia losowe lecz błędne prowadzenie dokumentacji księgowej związanej z prowadzeniem w latach 1998 i 1999 przez M. W. działalności gospodarczej. Do prowadzenia takiej działalności wymaga się od podatnika znajomości prawa i kalkulowania następstw z niego wynikających , a co za tym idzie zabezpieczenia na ten cel środków pieniężnych . Izba podniosła przy tym , iż dochód podatników pozwalał na częściową spłatę zaległości podatkowych, lecz nie wykazywali oni żadnego zainteresowania spłatą długu. Tym samym przeciągali w czasie spłatę powodując narastanie odsetek. Organ II instancji zwrócił także uwagę na fakt, że podatnicy posiadają nie tylko zaległości wobec Urzędu Skarbowego , ale również w stosunku do ZUS-u, co świadczy o uchylaniu się od uiszczania należnych zobowiązań także wobec innych instytucji państwowych. Izba uznała , iż sytuacja w jakiej znaleźli się podatnicy była wyłącznie związana z ich działaniem , a nie z wystąpieniem nadzwyczajnych okoliczności , na które nie mieli wpływu. Powyższą decyzje Dyrektora Izby Skarbowej - Ośrodek Zamiejscowy zaskarżyli obydwoje podatnicy . Zarzucili jej niezgodność z prawem poprzez dowolną interpretację przepisu art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej , a polegającą na błędnej ocenie stanu faktycznego i wynikającego stąd błędu w rozstrzygnięciu sprawy oraz nieuwzględnienia istnienia okoliczności , wskazujących na ważny interes społeczny. Skarga wniosła o uchylenie w całości zaskarżonych decyzji. W uzasadnieniu skargi skarżący podnieśli, iż kryterium ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego w postępowaniu podatkowym winno być , w każdym przypadku, ustalane w sposób rzetelny . Podnieśli , że ograniczenie się w ocenie jedynie do przesłanek o charakterze losowym jest niedopuszczalne . Podali , iż ustalony przez organ odwoławczy miesięczny dochód w wysokości 2.039,22 zł , nie pozwalał na częściowe regulowanie zaległości , ponieważ pominięto fakt , iż T. W. nie miała jakiegokolwiek wpływu na dokonywane przez jej pracodawcę potrącenia . Tym samym realny dochód 6 - osobowej rodziny wynosił w rzeczywistości 1.129,98 zł miesięcznie (kwota 1.410,92 zł pomniejszona o stałe wydatki), tj. po 177,20 zł na każdego członka rodziny. Skarżący wskazali także, iż M. W. utracił prawo do zasiłku, co spowodowało zmniejszenie kwoty miesięcznego dochodu do 100,32 zł na członka rodziny. Tym samym miesięczny dochód skarżących nie pozwalał na regulowanie spłaty powstałej zaległości podatkowej bez powodowania zagrożenia dla bytu rodziny. Decyzja odmowna w przedmiocie umorzenia powstałych zaległości podatkowych i związana z nią egzekucja spowoduje zarówno utratę "dachu na głową", jak i konieczność zwrócenia się o pomoc materialną do Państwa. Izba Skarbowa w odpowiedzi na skargę podtrzymała swoją decyzję , jak również wcześniejszą argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniosła o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył "co następuje: Zadaniem postępowania sądowoadministracyjnego jest kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a więc zbadanie, czy przy jej wydaniu nie nastąpiło naruszenie prawa. Stosownie do art. 67 § 1 Ordynacji Podatkowej , organ podatkowy może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym . Brzmienie tego przepisu wskazuje , iż rozstrzygnięcia w wymienionej kwestii mają charakter uznania administracyjnego. Oznacza to, że zaistnienie przewidzianych w owym przepisie przesłanek nie zobowiązuje organu podatkowego do zastosowania wnioskowanych przez podatników umorzeń. Jednak owe uznanie administracyjne, zgodnie z utrwalonym i nie budzącym wątpliwości orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, powinno być dokonane po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego ( art. 191 Ord. pod. ) a poprzedzać ja powinno wyczerpujące zebranie materiału dowodowego (art. 187 § 1 Ord. pod. ) oraz dokładne wyjaśnienie okoliczności faktycznych ( art. 122 Ord. pod. ) - vide wyrok NSA z dnia 09.O1.2001r. sygn. akt III SA 628/00 (Lex 51263). Sądowa kontrola decyzji opartych na uznaniu administracyjnym sprowadza się zatem do badania poprawności postępowania dowodowego i oceny jego wyników. Kontroli nie podlega natomiast samo uznanie administracyjne. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w przedstawionym wyżej aspekcie , Sąd dopatrzył się zarzucanego skargą naruszenia wyżej wymienionych przepisów postępowania. Wydając zaskarżoną decyzję , organ odwoławczy , podobnie jak organ I instancji, nie wyjaśnił i nie rozważył wszystkich okoliczności wynikających z zebranego materiału dowodowego w sprawie. Nie sposób bowiem nie zauważyć, iż zaskarżona decyzja w dacie jej wydania nie uwzględniła należycie wszystkich okoliczności determinujących uznanie, że nie zachodziły w tym konkretnym przypadku przesłanki do uznania ważnego interesu podatnika. Organ przyjął bowiem wysokość ustalonego dochodu na kwotę 2.039,22 zł netto, na podstawie przedstawionych dokumentów, w skład którego weszło wynagrodzenie T. W. z tytułu wynagrodzenia za pracę (kwota 1.511,22 zł bez potrąceń składek ) jak również zasiłek dla bezrobotnych M. W. (kwota 528,00 zł). Organ miał jednak świadomość, iż jeden ze składników ustalonego dochodu ma charakter czasowy i w niedługim czasie przestanie stanowić jedno ze źródeł dochodu , powodując tym samym istotną zmianę sytuacji materialnej skarżących. Tym samym zmieniły się okoliczności , które powinny zostać wzięte pod uwagę przy ustalaniu definicji "ważnego interesu podatnika" zawartego w art. 67 § 1 Ord. pod . . Zmniejszenie dochodu skarżących spowodowało bowiem zmianę możliwości płatniczych , a co za tym idzie pociągnęło za sobą zmianę w osobistej sytuacji majątkowej , która nie została uwzględniona przy rozpatrywaniu zaskarżonej decyzji. Nie zostało nadto w ogóle wyjaśnione, czy i jakiej wysokości przychody uzyskiwali skarżący z uprawiania działki o powierzchni 13 arów. Powyższe wskazuje, że organy podatkowe nie rozważyły w sposób wnikliwy i wszechstronny całokształtu materiału dowodowego, pomijając jeden z najistotniejszych składników "ważnego interesu podatnika" jakim są jego możliwości płatnicze. Ogólne stwierdzenia zaskarżonej decyzji co do zasad prowadzenia działalności gospodarczej i związanego z tym ryzyka są niewątpliwie trafne. Nie uwzględniają jednak konkretnych okoliczności związanych z działalnością skarżącego. Nie był on bowiem profesjonalnym przedsiębiorcą a w istocie rzeczy leśnym pracownikiem fizycznym wykonującym usługi na rzecz nadleśnictwa. Błędy w prowadzeniu dokumentacji podatkowej, jakkolwiek obciążające podatnika, trudno uznać wyłącznie za wynik świadomego zaniedbania M. W. Badając ponownie sprawę, organ podatkowy powinien uzupełnić stwierdzone braki dowodowe oraz dokonać rozważenia dowodów i wynikających z nich okoliczności w sposób odpowiadający przepisom art. 122, 187 § 1 i art. 191 Ord. pod. Rozważenia wymagać także kwestia, czy zasadne byłoby umorzenie należności w całości, czy tylko w pewnej części. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270) należało orzec jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w/w ustawy.