III SA 553/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Grzegorz Borkowski Sędzia WSA - Tadeusz Piskozub Asesor WSA - Wojciech Czajkowski (spr.) Protokolant - Katarzyna Lenartowicz po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2004r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Izby Skarbowej z dnia "[...]"r. Nr "[...]" w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty podatku dochodowego od osób fizycznych 1) uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej tytułem zwrotu kosztów postępowania, na rzecz skarżącej kwotę 10 zł. Decyzją z dnia 05.09.2001r. o nr "[...]" Urząd Skarbowy w K. odmówił J. C. rozłożenia na 10 lat zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych z nieujawnionych źródeł przychodu za lata 1996, 1998 i 1999. W uzasadnieniu tej decyzji Urząd Skarbowy podał, iż w istniejącym stanie faktycznym sprawy zastosowanie żądanej ulgi oznaczałoby postawienie w rażąco korzystnej sytuacji podatnika uzyskującego tego rodzaju ulgi w stosunku do pozostałych, którzy terminowo rozliczają się z budżetem państwa. Urząd zbadał bowiem sytuację majątkową zobowiązanej i ocenił, że sytuacja ta nie odbiega w sposób znaczący od sytuacji, w jakiej znajduje się wielu podatników w kraju, którzy pomimo niekiedy trudnej sytuacji finansowej w pierwszej kolejności regulują zaległości wobec budżetu. Jak ustalił Urząd Skarbowy majątek J. C. i jej męża H. C. stanowi nabyty za kwotę 64.000 zł. lokal użytkowy o powierzchni 109 m2, w którym prowadzona jest działalność gospodarcza oraz samochód osobowy marki "[...]" zakupiony za kwotę 16.794,00 zł., spłacany w systemie ratalnym. H. C. pobiera rentę w wysokości 687 zł. brutto, zaś działalność gospodarcza prowadzona przez żonę - sklep spożywczy przynosi straty. Izba Skarbowa w O. w związku z wniesionym przez J. C. odwołaniem, decyzją z dnia 09.11.2001r. uchyliła rozstrzygnięcie organu I instancji, wobec stwierdzenia przesłanki określonej w art.240 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 1997r. nr 137, poz.926 ze zm.), tj. zmiany wysokości zaległości podatkowych J.C., po uchyleniu przez organ II instancji wcześniejszych decyzji wymiarowych Urzędu Skarbowego w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych J. C. za lata 1996, 1998 i 1999 i ustaleniu należności budżetowych w wysokości odpowiednio - 26.143,15 zł., 29.317,50 zł. i 27.485,30 zł. W wyniku ponownego postępowania przed organem I instancji, organ ten po uzupełnieniu materiałów sprawy poprzez sporządzenie w dniu 22.11.2002r. protokołu przesłuchania strony w celu ustalenia sytuacji majątkowej strony podtrzymał stanowisko zawarte we wcześniej wydanej decyzji odmawiającej udzielenie wnioskowanej ulgi w spłacie zobowiązania. Z decyzją tą strona nie zgodziła się i w złożonym odwołaniu powołała trudną sytuację swojej rodziny po przebytym przez męża H. C. zawale serca. Jak podała stan jego zdrowia wymaga leczenia i ponoszenia w związku z tym wydatków na zakup lekarstw. Wskazała również że posiada na utrzymaniu studiującego syna, zarejestrowanego jako bezrobotny w Urzędzie Pracy. Zarzuciła, iż dokonana przez organ I instancji ocena sytuacji jej rodziny została oparta jedynie na przypuszczeniach, ponieważ w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą nie uzyskiwała znacznych obrotów, w związku z czym zmuszona była korzystać z odłożonych zapasów. Decyzją z dnia 21.01.2002r. Izba Skarbowa w O. podzieliła stanowisko Urzędu Skarbowego w K. w tej sprawie, iż udzielenie stronie przyznanej ulgi stawiałoby ją w pozycji uprzywilejowanej do innych podatników i utrzymała w mocy wydaną przez ten organ decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Izba Skarbowa zwróciła uwagę, że trudna sytuacja finansowa nie może stanowić automatycznie podstawy do udzielenia ulgi w spłacie podatku. Organ ten wskazał, iż z protokołu o stanie majątkowym wynika, że strona posiada majątek (lokal użytkowy o powierzchni 109 m2, samochód osobowy), zaś ulga w postaci rozłożenia na raty stanowi wyjątek od konstytucyjnej zasady płacenia podatków. Dlatego jej udzielenie musi być uzależnione od wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności. W złożonej skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego J. C. zarzuciła wydanej przez Izbę Skarbową decyzji naruszenie przepisów postępowania podatkowego i prawa materialnego, podnosząc jednocześnie, iż pojęcie ważnego interesu podatnika jest pojęciem nieostrym, zaś jego treść powinna być oceniana w realiach konkretnej sprawy. Skarżąca podała, że zapłata przez jej rodzinę tak znacznej kwoty podatku w obecnej sytuacji finansowej jest niemożliwa, zaś pozbawienie jej źródła utrzymania poprzez sprzedaż lokalu, w którym prowadzi działalność gospodarczą pozbawi możliwości wywiązania się z ciążących na Podatniczce obowiązków. Jak wskazała strona, organ odwoławczy rozpatrując sprawę oparł się na lakonicznym uzasadnieniu pomijając ocenę Jej faktycznej sytuacji materialnej oraz realne możliwości wywiązania się z obowiązku zapłaty zaległego podatku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do przepisów art.3 § 1 i 145 § 1 pkt c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. wojewódzkie sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej i stosując środki przewidziane w ustawie mogą uchylić decyzję organu wówczas gdy stwierdzą naruszenie przepisów prawa. W rozpatrywanej sprawie decyzja organu I instancji została wydana w oparciu o art.48 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. nr 137, poz.926 z późn. zm.). Przepis ten stanowi, że organ podatkowy, ze względu na ważny interes podatnika, na jego wniosek, może rozłożyć na raty zapłatę podatku lub zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę. Słuszność mają organy skarbowe, gdy twierdzą, że udzielenie ulgi podatkowej, o której mowa w cytowanym przepisie ma charakter decyzji uznaniowej. Uznanie administracyjne nie polega jednak na zupełnej dowolności działania organu administracji i podlega kontroli sądowej. Zakres uznania administracyjnego jest określony przez prawo, a w sytuacji takiej, z jaką mamy do czynienia w niniejszej sprawie, kiedy przepis prawa materialnego - art.48 § 1 Ordynacji podatkowej nie zawiera żadnych obiektywnych kryteriów, zakres ten wynika z przepisów proceduralnych, określających zasady działania organów administracji państwowej. Jeżeli organ podatkowy stwierdzi, iż w sprawie zachodzi przesłanka, o której mowa w art.48 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, tj. ważny interes podatnika, powinien dokładnie rozważyć, czy w ogóle, a jeżeli tak - na ile rat podatek (zaległość) może być rozłożony na raty. W każdym przypadku organ powinien przeprowadzić dokładną analizę stanu materialnego podatnika w celu rozłożenia zapłaty podatku (zaległości podatkowej) na taką liczbę rat, która byłaby możliwa do zapłaty w aktualnej sytuacji finansowej strony. Analiza materiałów sprawy nakazuje stwierdzić, że postępowanie dowodowe w sprawie przeprowadzono z naruszeniem przepisów procesowych, tj. art.122 i 187 § 1 Ordynacji podatkowej, tj. w sposób ogólnikowy i powierzchowny. Ograniczono się bowiem jedynie do sporządzenia protokołów przesłuchania strony oraz dołączenia do materiałów sprawy zeznania podatkowego za 2000r., przy czym protokoły przesłuchań odnoszą się tylko do zapisu danych dotyczących sytuacji materialnej strony bez zbadania przyczyn złożenia podania. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd stwierdza, iż w sposób niedostateczny organ II instancji rozważył indywidualny interes podatniczki, która twierdzi, że konieczność zapłacenia zaległego podatku z odsetkami w ratach jest jedynym możliwym sposobem wywiązania się z nałożonych na nią obowiązków, zaś bieżąca sytuacja finansowa rodziny nie pozwala na uregulowanie całej kwoty należności. Tego typu argumentacja wymaga bliższego rozważenia. Jeśli bowiem zważyć, że art.67 § 1 Ordynacji podatkowej sytuację taką uznaje za podstawę umorzenia podatku, to tym bardziej może stanowić podstawę do rozłożenia na raty jego płatności, gdzie nie chodzi o całkowitą rezygnację z należności Skarbu Państwa, a jedynie o rozłożenie ich realizacji w czasie. Tak więc w tym kierunku organy winny przeprowadzić bardziej szczegółowe postępowanie dowodowe, zmierzające do ustalenia sytuacji majątkowej skarżącej i faktycznych możliwości strony do uregulowania należności, a nie ograniczyć się jedynie do ogólnego określenia sytuacji materialnej strony. . Ustalenia faktyczne dokonane przez organy podatkowe i wysnuta z nich ocena nieuwzględniająca tego, iż odmowa ulgi w spłacie powodując konieczność uregulowania zobowiązania w tak znacznej kwocie, podważyć może podstawy egzystencji zobowiązanej, naruszają podstawowe zasady postępowania podatkowego wyrażone w art.121 i art.191 Ordynacji podatkowej (zasady zaufania do organów podatkowych i zasady swobodnej oceny dowodów). Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy należy uwzględnić dokonaną wykładnię przepisów prawa materialnego i stwierdzone uchybienia natury procesowej. Tego rodzaju niedostatki zaskarżonej decyzji spowodowały, że Sąd uznał, iż została ona wydana z naruszeniem prawa materialnego poprzez niewłaściwe korzystanie z przewidzianego w art.48 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. nr 137, poz.926 z późn. zm.) uznania administracyjnego. Stanowi to podstawę do jej uchylenia i dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie orzekł jak w sentencji.