III SA 830/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Tadeusz Piskozub Sędzia WSA - Zofia Skrzynecka Asesor WSA - Wojciech Czajkowski (spr.) Protokolant - Paweł Guziur po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2004r. sprawy ze skarg J. M. na decyzję Izby Skarbowej z dnia "[...]" r. Nr "[...]" oraz na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" r. Nr "[...]" w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości w podatku dochodowym od osób prawnych i w podatku od towarów i usług I. uchyla zaskarżone decyzje, II. określa, że zaskarżone decyzje nie podlegają wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku, III. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz Skarżącego kwotę 4.051 zł (cztery tysiące pięćdziesiąt jeden złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia 10 marca 2003r. o nr "[...]" Izba Skarbowa w O. utrzymała w mocy decyzję Urzędu Skarbowego w O. z dnia 19 grudnia 2002r. orzekającą o odpowiedzialności podatkowej J. M., członka Zarządu Sp. z o.o. A za zaległości Spółki z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 1999r. w kwocie 3.218,60 zł wraz z odsetkami za zwłokę w wysokości 3.090,90 zł i kosztami egzekucyjnymi w kwocie 223,60zł. Kolejną decyzją z dnia 06.10.2003r. o nr "[...]" Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy decyzję w/w Urzędu z 04 lipca 2003r. w zakresie orzeczenia odpowiedzialności J.M. jako członka Zarządu wymienionej Spółki za jej zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług za maj, lipiec, sierpień, wrzesień i grudzień 2000r. oraz za luty 2001r. Tą samą decyzją organ II instancji uchylając rozstrzygnięcie Urzędu Skarbowego w części dotyczącej orzeczenia odpowiedzialności J.M. za zobowiązania Spółki za czerwiec 2000r. i lipiec 2001r. oraz z tytułu odsetek za zwłokę od zaległości za miesiące od maja do września oraz za grudzień 2000r., luty i lipiec 2001r. umorzył postępowanie w tym przedmiocie odnośnie miesiąca lipca 2001r. oraz ponownie orzekł odpowiedzialność podatnika za pozostałe zaległości Spółki i odsetki za zwłokę, w kwotach innych, niż w decyzji organu I instancji. Jak wynika z akt sprawy postępowania w celu orzeczenia odpowiedzialności osób trzecich za przedmiotowe zobowiązania, wynikające z prawomocnych decyzji Urzędu Skarbowego w O. z dnia 30 września 2002r. i 05 maja 2003r., zostały wszczęte wobec bezskuteczności prowadzonej egzekucji tych należności. Jako podstawę materialnoprawną przyjęto art.116 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. nr 137, poz.926 z późn.zm.). Zgodnie z tym przepisem, za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, chyba, że członek zarządu wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy, bądź też wskaże mienie spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Na podstawie danych z Rejestru Handlowego Sądu Rejonowego w O. Urząd Skarbowy ustalił, że jedynym członkiem zarządu spółki był w okresie od 25 marca 1996r. do 06 lipca 2001r. J. M. Zdaniem organu, fakt ten w pełni uzasadniał wydanie zaskarżonych rozstrzygnięć, skoro w świetle § 2 powołanego art.116 Ordynacji podatkowej odpowiedzialność członków zarządu, określona w § 1 obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, które powstały w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu. Stanowisko to podtrzymano w postępowaniu odwoławczym podnosząc w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji, iż Strona nie wykazała zaistnienia przesłanek zwalniających od odpowiedzialności z tytułu należności podatkowych Spółki, przy czym to na Stronie jako członku zarządu spoczywał ciężar udowodnienia tych okoliczności. J. M. jako osoba odpowiedzialna nie wskazał natomiast mienia nadającego się do egzekucji. Nie wykazał również, iż we właściwym czasie złożono wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki. Takie złożenie wniosku mogłoby być uznane jedynie wówczas gdyby został on przyjęty przez Sąd. Tymczasem wniosek Spółki złożony we wrześniu 2000r. był niekompletny i zawierał braki procesowe, wobec których nie nadano mu dalszego biegu. Upadłość Spółki ogłoszono zaś dopiero postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 06 lipca 2001r., na wniosek wierzycieli. Skoro zatem, pomimo oczywistych trudności płatniczych Spółki, w świetle jej bilansu za 1999r. i braku majątku trwałego, a tym samym zaistnienia przesłanek do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości J. M., jako jedyny członek zarządu Spółki nie dopełnił tej czynności, orzeczenie o jego odpowiedzialności za zobowiązania tego podmiotu było, w ocenie Izby Skarbowej, w pełni uzasadnione. W złożonych skargach na obie decyzje organu II instancji J. M. podniósł, że organy podatkowe bezzasadnie przyjęły, iż nie wywiązał się on z obowiązku zgłoszenia upadłości we właściwym czasie. Skarżący wskazał, że wniosek w tym przedmiocie złożył w czasie zaistnienia przesłanek do ogłoszenia upadłości, przy czym organy błędnie uznały, iż wniosek musi być złożony na tyle skutecznie, aby Sąd wszczął postępowanie. Nie wynika to, w ocenie Strony, z art.116 § 1 Ordynacji podatkowej, skoro wymieniony przepis jako przesłankę zwolnienia z odpowiedzialności wskazuje jedynie na złożenie wniosku we właściwym czasie. Przesłanki tej nie uzależnia natomiast od dalszych następstw, tj. postawienia Spółki w stan upadłości. Przedstawiając sytuację, która doprowadziła do niezapłacenia należności podatkowych objętych odpowiedzialnością osoby trzeciej J.M. wskazał, iż podejmował szereg działań zmierzających do poprawy trudnej sytuacji ekonomicznej Spółki, powstałej jeszcze przed objęciem przez Niego obowiązków Prezesa Zarządu. Zwrócił uwagę, iż już w kwietniu 1998 r., w obliczu narastających trudności poinformował głównego udziałowca i Radę Nadzorczą Spółki o zamiarze ogłoszenia jej upadłości, co spotkało się z ich sprzeciwem, po czym ustalono program naprawy Przedsiębiorstwa. Rok 1999, jak wskazał Skarżący zamknął się w działalności Spółki zyskiem w kwocie 50202,84 zł, jednak w wyniku kolejnych trudności w dniu 14 września 2000r. skierowany został do Sądu wniosek o ogłoszenie upadłości Przedsiębiorstwa, który nie został rozpatrzony wobec braku opłaty sądowej z winy osoby zatrudnionej w kancelarii prawnej, umocowanej do załatwienia sprawy. Ponadto Strona Skarżąca podniosła, iż trwa postępowanie upadłościowe ogłoszone przez Sąd postanowieniem z dnia 06 lipca 2001r. z wniosku wierzycieli Spółki, zaś Syndyk dysponuje w dalszym ciągu wierzytelnościami Spółki. Jak podał J. M. w związku z pracą w Spółce nie otrzymywał on wynagrodzenia w miesiącach od września 2000 do 2001r. Znacznie też pogorszył się Jego stan zdrowia, co wobec całokształtu okoliczności sprawy powoduje, iż postępowanie organów podatkowych uważa za szczególnie krzywdzące. W odpowiedziach organy II instancji podtrzymały argumentację zawartą w uzasadnieniach zaskarżonych decyzjach wnosząc o oddalenie skarg. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargi zasługują na uwzględnienie. Zasadniczym przedmiotem sporu pozostaje w sprawie zastosowanie powołanego wyżej art.116 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej, a wskazanego jako podstawa prawna wydanych decyzji. Z niekwestionowanych ustaleń faktycznych wynika, iż skarżący na którego przeniesiona została odpowiedzialność za zaległości Spółki z o.o. A z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych i podatku od towarów i usług, w czasie w którym powstały te zobowiązania był jedynym członkiem jej Zarządu. Zaległość Spółki w wymienionych podatkach, pomimo prowadzonego postępowania nie została natomiast uregulowana. W świetle art.116 § 1 Ordynacji podatkowej obowiązek wykazania zaistnienia przesłanek zwalniających z odpowiedzialności za cudze zobowiązania podatkowe członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością ciąży na tym członku. Zatem to ten członek winien okoliczność tę udowodnić, gdyż z tego faktu zamierza wywieść korzystne dla siebie następstwa. Jednakże takie brzmienie powołanego przepisu nie przekreśla w zupełności stosowania w postępowaniu podatkowym odnoszącym się do kwestii odpowiedzialności podatkowej osób trzecich zasad ogólnych tego postępowania, a tym samym obowiązków organu wynikających z art.122, art.187 § 1 oraz art.191 Ordynacji podatkowej. Oznacza to tym samym, że w przypadku, gdy twierdzenia strony w danej kwestii nie są poparte według organu stosownymi dowodami, to odmówienie wiarygodności takim twierdzeniom nie powinno nastąpić bez ich uprzedniego zweryfikowania. W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji nienależycie bo w oparciu o niepełny materiał dowodowy oceniły okoliczności dotyczące podnoszonego przez Skarżącego braku winy w związku z niezgłoszeniem upadłości Spółki. Jak wskazywano już w dotychczasowym orzecznictwie NSA (por. wyrok NSA w Katowicach z 19.11.2001r. sygn. akt I SA/Ka 1730/00) jeżeli zgłoszenie to nie nastąpiło, wyłączający odpowiedzialność brak winy oceniany musi być indywidualnie w odniesieniu do okoliczności każdego rozpatrywanego przypadku. Jako kryterium przy ocenie winy przyjmuje się z kolei obiektywny miernik staranności jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Osoba zainteresowana ma więc wykazać brak winy, czyli udowodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że uchybienie określonemu obowiązkowi było od niej niezależne. W przedmiotowej sprawie Skarżący na dowód braku winy w związku z niezgłoszeniem upadłości Spółki wskazał fakt, podejmowania już w kwietniu 1998r. działań mających na celu doprowadzenie do wszczęcia postępowania upadłościowego, które jednak nie dały rezultatu wobec sprzeciwu głównych udziałowców i rady nadzorczej. Podniósł również, iż stosowny wniosek został złożony w Sądzie Rejonowym w O. we wrześniu 2000r. a więc na długo przed ogłoszeniem przez ten Sąd upadłości Spółki, jednak w związku z popełnieniem przez pracownika kancelarii prawniczej, której zlecono przygotowanie i prowadzenie upadłości, przestępstwa przywłaszczenia mienia na jej szkodę, okres załatwienia tej sprawy znacznie wydłużył się. Odmówienie wiarygodności takim twierdzeniom bez ich zweryfikowania oraz nieuwzględnienie wyjaśnień Strony i powołanie jedynie tezy wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanego w sprawie o odmiennym stanie faktycznym stanowi, w ocenie Sądu, istotne naruszenie zasad procesowych wyrażonych w powołanych wyżej przepisach art.122, art.187 § 1 i art.191 Ordynacji podatkowej. Koniecznym zatem dla oceny zaistnienia przesłanek, o których mowa w art.116 § 1 pkt 1 lit.b powołanej ustawy jest dokładne wyjaśnienie na podstawie umowy Spółki i zeznań świadków – udziałowców i członków rady nadzorczej zakresu uprawnień rady nadzorczej i wpływu wspólników na podejmowane decyzje przez Prezesa Zarządu firmy. Niezbędnym dla oceny zaistnienia przesłanki, o której mowa w art.116 § 1 pkt 1 lit.b Ordynacji podatkowej jest również dokładne sprawdzenie, w oparciu o zeznania osoby prowadzącej kancelarię prawniczą, jak również materiały postępowania karnego, okoliczności dotyczących nieprzekazania przez tę kancelarię wniosku Spółki o upadłość z września 2000r. Organy podatkowe powinny przy tym jednoznacznie określić kiedy nastąpiło trwałe zaprzestanie płacenia długów przez Spółkę, a tym samym należało złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości z uwzględnieniem art.5 i innych przepisów prawa upadłościowego oraz biorąc pod uwagę ustalenia postępowania upadłościowego prowadzonego przez Sąd Rejonowy. Skoro bowiem Sąd wszczął i przeprowadził postępowanie upadłościowe, zaś ustalenia tego postępowania mają istotne znaczenie dla oceny czy wniosek o upadłość zgłoszonego we właściwym czasie, to okoliczności tej organy podatkowe nie mogą pominąć (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 05.03.2003r. sygn. akt III SA 2490/01 M. Podatkowy 2003/1040). Dopiero dopełnienie wszystkich obowiązków procesowych i dokładne wyjaśnienie całokształtu okoliczności sprawy pozwoli na ocenę, czy Skarżący dopełnił należytej staranności w związku ze zgłoszeniem upadłości, a tym samym ocenę zgodności zaskarżonych decyzji z przepisami prawa materialnego. Mając powyższe na uwadze zaskarżone decyzje należało uchylić na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 1 53, poz. 1270). O kosztach orzeczono na podstawie art.200, zaś o wstrzymaniu wykonania decyzji, art.152 tej ustawy.