III SA 922/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Tadeusz Piskozub Sędzia WSA - Ryszard Maliszewski (spr.) Asesor WSA - Wojciech Czajkowski Protokolant - Katarzyna Lenartowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 września 2004r. sprawy ze skargi A. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" r. Nr "[...]" w przedmiocie postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. określa, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. III SA 922/03 Uzasadnienie Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Skarbowej w O. z dnia 07.03.2003 r., znak: "[...]", utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z dnia 07.10.2002 , w którym uznał za bezzasadne zarzuty nieistnienia obowiązku oraz błędu co do osoby zobowiązanego, zgłoszone przez A. S. w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 28 września 2002r.: Nr "[...]" wystawionego przez Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny dot. opłaty za niespełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia OC przyczepy nr rej. "[...]" zgodnie z ogólnymi warunkami ubezpieczeń obowiązkowych w roku 1999, w wysokości 270,- zł, Nr "[...]" wystawionego przez Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny dot. opłaty za niespełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia OC pojazdu marki "[...]" nr rej. "[...]" zgodnie z ogólnymi warunkami ubezpieczeń obowiązkowych w roku 1999, w wysokości 3.500,- zł, - z przyczyn zawartych w uzasadnieniu postanowienia. W zażaleniu z dnia 23 października 2002r. A. S. zarzucił w postanowieniu Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia. Zobowiązany twierdzi, że podczas kontroli drogowej, która miała miejsce w dniu 30 listopada 1999 r. osoba kierująca pojazdem marki "[...]" nr rej. "[...]" wraz z przyczepą nr rej. "[...]" nie legitymowała się ważnym dokumentem ubezpieczenia OC. Dłużnik podaje, że pomimo tego, iż pozostawał właścicielem wymienionych pojazdów to osobiście ich nie użytkował. Zawarł umowę z A. S., któremu oddał w/w pojazdy w użytkowanie na podstawie umowy użyczenia. Zgodnie zaś z tą umową biorący w używanie był obowiązany do uiszczania opłat za korzystanie z nich, co odnosi się również do opłat ubezpieczenia OC. W ocenie A. S. nie bez znaczenia pozostaje fakt, iż Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny poddaje egzekucji należność niedopełnienie obowiązku ubezpieczenia OC tych samych pojazdów od dwóch różnych osób podczas, gdy to w trakcie jednej kontroli w dniu 30 listopada 1999 r. ustalono brak aktualnego ubezpieczenia OC. Dodatkowo A. S. stwierdził, że na podstawie art. 90e ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej (Dz.U. Z 1996, Nr 11, poz. 62 z późn zm.) należności z tytułu niespełnienia obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia przedawniają się z upływem trzech lat od dnia powstania obowiązku ubezpieczenia. Rozpatrując sprawę Dyrektor Izby Skarbowej w O. stwierdził co następuje. Procedura postępowania egzekucyjnego w administracji przewiduje zachowanie, przy rozpatrywaniu zarzutów zobowiązanego, reguł wynikających z art. 33, 34 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. Dz.U. z 1991r. Nr 36, poz. 161 z późn. zm. - zwana dalej uopea). Art. 33 tej ustawy zawiera katalog zarzutów, którymi może posłużyć się zobowiązany, art. 34 normuje tryb ich rozpatrywania. Jak wynika z akt sprawy Zobowiązany A. S. podniósł zarzuty nieistnienia obowiązku (art. 33 pkt 1 uopea). a także błędu co do osoby zobowiązanego (art. 33 pkt 4 uopea). Wierzyciel - Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny wypowiedział się w sprawie postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2002 r. Nr "[...]". Zobowiązany złożył na nie zażalenie z dnia 23 sierpnia 2002 r., które Rada Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego uznała za niezasadne. Postanowienie Rady wydane w dniu 25 września 2002 r. Nr "[...]" jest ostateczne. W związku z powyższym, jako, że zgodnie z art. 34 4 uopea organ egzekucyjny wydaje własne postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów dopiero po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela, prowadzący postępowanie egzekucyjne Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. wydał postanowienie z dnia 7 października 2002 r. znak: "[...]", zaskarżone przez Zobowiązanego na obecnym etapie postępowania. Dyrektor Izby Skarbowej w O. stwierdził, że organ egzekucyjny nie może w sprawie zarzutów złożonych przez A. S. zająć stanowisko odmienne od stanowiska wyrażonego przez Wierzyciela. Zobowiązany złożył bowiem zarzuty z punktu 1 i 4 art. 33 uopea, natomiast zgodnie z treścią art. 34 § 1 co do zarzutów zgłoszonych na podstawie art. 33 pkt 1-5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. W związku z tym organ egzekucyjny nie ma możliwości wydania rozstrzygnięcia nie pokrywającego się co do meritum z postanowieniem wierzyciela. Na tej podstawie Dyrektor Izby Skarbowej w O. stwierdza, że nie ma prawnych możliwości podważania argumentacji potwierdzonej przez Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny w obu postanowieniach Wierzyciela. W związku z powyższym odnosząc się do argumentacji A. S. Dyrektor Izby Skarbowej odpowiada, że ustosunkowano się już do niej we wcześniejszych etapach postępowania w sprawie rozpatrzenia jego zarzutów. Na obecnym zaś etapie Zobowiązany w końcowej części zażalenia dodatkowo podniósł, że zobowiązanie dochodzone w postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest przedawnione, bowiem upłynęły już 3 lata od dnia powstania obowiązku ubezpieczenia. Powyższa okoliczność stanowi nowy, niezgłaszany dotychczas zarzut z art. 33 pkt 1 uopea. Ponieważ zarzut ten nie był przedmiotem rozpatrzenia, Dyrektor Izby Skarbowej w O. przekazał zażalenie w tej części do załatwienia Ubezpieczeniowemu Funduszowi Gwarancyjnemu. Ostateczne rozstrzygnięcie zapadło 25 lutego 2003 r., w którym Rada Funduszu postanowieniem znak: "[...]" uznała za nieuzasadnione zażalenie z dnia 3 stycznia 2003 r. na postanowienie Zarządu Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego z dnia 10 grudnia 2002 r. Mając na względzie treść art. 34 § 1 uopea, zgodnie z którym wypowiedź wierzyciela, udzielona w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5, jest dla organu egzekucyjnego wiążąca, Dyrektor Izby Skarbowej w O. uznaje powyższy zarzut za nieuzasadniony. Zgodnie ze stanowiskiem Rada Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego złożenie przez wierzyciela wniosku o wszczęcie egzekucji z tytułem wykonawczym powoduje przerwanie biegu przedawnienia, bowiem jest to czynność bezpośrednio zmierzająca do wyegzekwowania roszczenia. Jak wyjaśniła Rada Funduszu wnioski wierzyciela wraz z tytułami wykonawczymi zostały przekazane do organu egzekucyjnego w dniu 25 września 2001 r., zatem przed upływem terminu przedawnienia, który Wierzyciel określił na dzień 2 kwietnia 2002 r. Skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. złożył A. S. W uzasadnieniu zarzucił postanowieniu naruszenia zasad zawartych w art. 90cpar. 1 par. 2 pkt 2 ustawy o działalności ubezpieczeniowej( jed. tekst Dz. U. z 1996 r., poz. 62 ze zm.).Wskazał on, że przepisy ordynacji podatkowej nie tutaj zastosowania, gdyż przedmiotowe opłaty nie stanowią należności budżetu Państwa. A zatem w sprawie ma zastosowanie 3 letni termin przedawnienia. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w O. stwierdził, co następuje. Procedura rozpatrywania zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej została przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia z dnia 07.03.2003 r. znak:"[...]". Zgodnie z art. 34 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny wydaje własne postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów dopiero po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela. A. S. na etapie wniesienia zażalenia z dnia 23.10.2002 r. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z dnia 7 października 2002 r. znak: "[...]" dodatkowo podniósł, że zobowiązanie dochodzone w postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest przedawnione, bowiem upłynęły już 3 lata od dnia powstania obowiązku ubezpieczenia. Powyższa okoliczność stanowiła nowy argument, niezgłaszany w zarzutach do organu egzekucyjnego. Ponieważ zarzut ten nie był przedmiotem rozpatrzenia, Dyrektor Izby Skarbowej w O. przekazał zażalenie w tej części do załatwienia Ubezpieczeniowemu Funduszowi Gwarancyjnemu. Ostateczne rozstrzygnięcie zapadło 25 lutego 2003 r., w którym Rada Funduszu postanowieniem znak: "[...]" uznała za nieuzasadnione zażalenie z dnia 3 stycznia 2003 r. na postanowienie Zarządu Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego z dnia 10 grudnia 2002 r. Dyrektor zaznaczył, że na podstawie art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wypowiedź wierzyciela, udzielona w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5, jest dla organu egzekucyjnego wiążąca, w związku z czym Dyrektor Izby Skarbowej uznał powyższy zarzut za nieuzasadniony. Przy czym Dyrektor Izby Skarbowej zgodził się ze stanowiskiem Rady Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego, że złożenie przez wierzyciela wniosku o wszczęcie egzekucji z tytułem wykonawczym powoduje przerwanie biegu przedawnienia, bowiem jest to czynność bezpośrednio zmierzająca do wyegzekwowania roszczenia. Zobowiązany miał zaś możliwość wnoszenia stosownych środków odwoławczych w ramach stanowiska wierzyciela, z czego skorzystał wnosząc zażalenie z dnia 03.01.2003 r. Dyrektor Izby stwierdza, że bezspornie nie mają zastosowania w sprawie przedawnienia należności stwierdzonych w w/w tytułach wykonawczych przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, jednak w pozostałych kwestiach nie zgadza się z podniesioną przez Skarżącego argumentacją. W ustawie z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej nie ma szczegółowych zapisów, które regulowałyby kwestię przerwania biegu terminu przedawnienia, w związku z czym mają zastosowanie przepisy ustawy - Kodeks cywilny, gdyż dochodzona należność (opłaty za niespełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia OC pojazdu marki "[...]"nr rej. "[...]" zgodnie z ogólnymi warunkami ubezpieczeń obowiązkowych w roku 1999) ma charakter cywilnoprawny. Zgodnie z art. 123 § 1 pkt 1 ustawy - Kodeks cywilny bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Przerwanie biegu terminu przedawnienia w przedmiotowej sprawie nastąpiło w związku z przekazaniem wniosków wierzyciela wraz z tytułami wykonawczymi do organu egzekucyjnego w dniu 25.09.2001 r., zatem przed upływem terminu przedawnienia, który Wierzyciel określił na dzień 02.04.2002 r. Organ egzekucyjny wszczął postępowanie poprzez dokonanie zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. Inspektorat w G., zawiadomieniem z dnia 21.11.2001 r. Nr "[...]". Zgodnie z załączonymi potwierdzeniami odbioru zajęcie powyższe doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 22.11.2001 r., natomiast A. S. otrzymał zawiadomienie wraz z egzemplarzami tytułów wykonawczych dla niego przeznaczonych w dniu 04.12.2001 r. Postępowanie egzekucyjne wszczęto i prowadzono w przedmiotowej sprawie zgodnie z prawem. Końcowo zauważył, iż na obecnym etapie postępowania wyegzekwowano w całości należność wynikającą z tytuły wykonawczego Nr "[...]" w związku z czym postępowanie egzekucyjne toczy się na podstawie tytuły wykonawczego Nr "[...]". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. W pierwszej kolejności należy wskazać na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 kwietnia 2000 r. K 23/99 /OTK 2000 nr 3 poz. 89/. W tezie tego wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 52 ust. 2 w związku z art. 90e ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej /Dz.U. 1996 nr 11 poz. 62 ze zm./ rozumiany jako odnoszący się wyłącznie do egzekucji należności z tytułu opłaty, o której mowa w art. 90e ust. 1, jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wyroku z dnia 18 kwietnia 2000 r. Trybunał Konstytucyjny wyraził pogląd, że stosunek prawny pomiędzy Ubezpieczeniowym Funduszem Gwarancyjnym a podmiotem, który nie dopełnił obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego nie istnieje stosunek cywilnoprawny, lecz publicznoprawny /administracyjny/, a więc podlegający egzekucji administracyjnej. Jak chodzi o ustawę z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej, to w jej art. 4 pkt 1 wymienia się jako ubezpieczenie obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów. Ustawodawca wprowadzając obowiązek tego ubezpieczenia posługuje się pojęciem posiadacza, które obejmuje zarówno posiadacza samoistnego jak i zależnego. Z kolei przepis art. 90e ust. 1 ustawy ubezpieczeniowej, nakładający obowiązek wniesienia opłaty za niedopełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia, mówi o osobie fizycznej i prawnej. Rozporządzenia Ministra Finansów z sprawie ogólnych warunków obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów wówczas obowiązujące z dnia 9 grudnia 1992 r. /Dz.U. nr 96 poz. 475 ze zm./ jak i rozporządzenia z dnia 24 III 2000 r. /Dz.U. nr 26 poz. 310 ze zm./ w rozdziałach 2 zatytułowanych "spełnienie obowiązku ubezpieczenia" posługują się pojęciem posiadania pojazdu, bez rozróżnienia posiadacza samoistnego i zależnego. Taki sposób określenia podmiotów obowiązanych do spełnienia obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia prowadzi do wniosku, że ciąży on zarówno na posiadaczu samoistnym jak i zależnym pojazdu mechanicznego. W takim rozumieniu przepisów ustawy ubezpieczeniowej i wymienionych rozporządzeń utwierdza np. treść par. 8 ust. 9 rozporządzenia z dnia 24 czerwca 2000 r. Przewiduje on, że "w razie zawarcia umowy ubezpieczenia OC przez posiadacza pojazdu nie będącego właścicielem pojazdu, prawa i obowiązki posiadacza, wynikające w zawartej umowy ubezpieczenia OC przechodzą na właściciela pojazdu z chwilą, gdy posiadacz utracił posiadanie pojazdu na rzecz właściciela". Nadto należy wskazać na przepis art. 90e ust. 2 pkt 2, zgodnie z którym należności z tego tytułu omawianej opłaty przedawniają się z upływem trzech lat od dnia powstania obowiązku ubezpieczenia. Wobec tego, że ustawa o działalności ubezpieczeniowej nie zawiera przepisów dotyczących przerwania biegu tego terminu, Fundusz Ubezpieczeniowy powinien rozstrzygnąć, czy jego należność z omawianego tytułu nie uległa już przedawnieniu.( wyrok NSA z 22 III 2002 r., syg III SA 2896/01). Tymczasem Fundusz Ubezpieczeniowy nie wskazał podstawy prawne dotyczącej przerwania biegu przedawnienia. Nie uczynił tego również Dyrektor Izby Skarbowej w zaskarżonym postanowieniu. Podstawę prawną w tym względzie przedstawił on w odpowiedzi na skargę. Należy zwrócić uwagę, że w odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wskazał błędne przesłanki prawne uzasadniające stosowanie przepisów kodeksu cywilnego w przedmiocie przerwania biegu przedawnienia. Dyrektor Izby Skarbowej zgodził się ze stanowiskiem Rady Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego, że złożenie przez wierzyciela wniosku o wszczęcie egzekucji z tytułem wykonawczym powoduje przerwanie biegu przedawnienia. Jednocześnie w zaskarżonym postanowieniu zaznaczył, że na podstawie art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wypowiedź wierzyciela, udzielona w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5, jest dla organu egzekucyjnego wiążąca, w związku z czym Dyrektor Izby Skarbowej w O. uznał powyższy zarzut za nieuzasadniony. Pozostaje zatem do rozważenia kwestia zakresu związania treścią art. 34 § 1 co do zarzutów zgłoszonych na podstawie art. 33 pkt 1-5. W obecnym stanie prawnym organ egzekucyjny nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania wyjaśniającego celu ustalenia podstaw do uwzględnienia zarzutów i do obalenia w tym trybie stanowiska wierzyciela. Jest natomiast uprawniony i zobowiązany do oceny prawnej wyrażone przez wierzyciela. Takiej oceny Dyrektor Izby Skarbowej w O. dokonał. Nie zmienia tego fakt, że ta ocena okazała się błędna. Na rozprawie pełnomocnik Dyrektor Izby Skarbowej zmuszony był przyznać ten fakt. W związku z powyższym Dyrektor Izby Skarbowej w O. powinien rozstrzygnąć czy w świetle ustalonego stanu faktycznego i prawnego istnieje możliwość kontynuowania postępowania egzekucyjnego. Z tych też względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 par. 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w pkt I wyroku. O treści określonej w pkt II wyroku rozstrzygnięto na podstawie art. 152 cytowanej ustawy.