IV SA 1690/03

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 3 października 2007 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.Z. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z.Z. na decyzję Wojewody z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie pozwolenia na budowę postanawia odmówić przyznania K.Z. prawa pomocy. We wniosku z dnia 9 września 2007 r., złożonym na urzędowym formularzu, K.Z. - uczestnik postępowania w sprawie ze skargi Z.Z. na decyzję Wojewody z dnia "[...]", Nr "[...]", wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu, podniosła, iż nie osiąga przychodów z majątku osobistego i nigdzie nie pracuje. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie posiada żadnych dochodów. Do jej majątku należy nieruchomość rolna o powierzchni "[...]", której jest współwłaścicielką i wobec której Wojewoda wydał zakaz użytkowania. Zauważyć należy, iż wniosek strony złożony na urzędowym formularzu wszczyna postępowanie w przedmiocie prawa pomocy. Ocena, czy wniosek ten jest zasadny, dokonywana jest w oparciu o jego uzasadnienie oraz złożone przez stronę w formularzu wniosku oświadczenie o jej stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Jeżeli przedmiotowe oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to strona, zgodnie z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), ma obowiązek złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe. Zgodnie z § 4 pkt 1-6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe, wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, wypisy z rejestrów urzędowych, odpis aktualnych bilansów, zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat, zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy. Podkreślić jednocześnie należy, iż wskazany w § 4 powołanego rozporządzenia katalog dokumentów źródłowych, których przedłożenia można domagać się od stron postępowania, ma charakter przykładowy, o czym świadczy użyty w tym przepisie zwrot "w szczególności". W konsekwencji wybór żądanych dokumentów źródłowych uzależniony jest od indywidualnych okoliczności rozpoznawanej sprawy. Zarówno w powołanej ustawie, jak i we wskazanym akcie wykonawczym do tej ustawy, nie wymieniono natomiast, nawet w sposób przykładowy, rodzaju dodatkowych oświadczeń, które strona zobowiązana jest przedłożyć na wezwanie Sądu. Powyższe oznacza natomiast, iż ich wybór, zależny od okoliczności sprawy, pozostawiono uznaniu Sądu. W niniejszej sprawie, oświadczenie strony zgodnie z którym nie posiada jakichkolwiek oszczędności pieniężnych oraz bieżącego dochodu uznano za budzące wątpliwości. Nie jest bowiem możliwe zaspokajanie nawet podstawowych potrzeb, związanych chociażby z koniecznym wyżywieniem, bez posiadania jakichkolwiek oszczędności, uzyskiwania jakichkolwiek dochodów, czy też korzystania z pomocy rodziny lub osób trzecich. W celu wyjaśnienia wskazanych wyżej wątpliwości, jak również wątpliwości dotyczących aktualnej sytuacji rodzinnej i majątkowej strony, skierowane zostało do niej wezwanie z dnia 17 września 2007 r. z żądaniem przedłożenia, w terminie 10 dni od daty jego doręczenia, wymienionych w nim dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W przedmiotowym wezwaniu strona pouczona została jednocześnie, iż ich nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie strona złożyła pismo procesowe z dnia 27 września 2007 r., w którym zakwestionowała legalność żądania od niej określonych w wezwaniu dokumentów, których w jej ocenie dowolny wybór i upokarzające komentarze naruszają jej dobra osobiste. Nie wskazała jednak konkretnie do jakich żądań wezwania ma zastrzeżenia i jakiego rodzaju. W związku z powyższym, strona wniosła natomiast o przesłanie jej standardowego wezwania zgodnego z wymogami ustawowymi. Do przedmiotowego pisma strona nie załączyła jednak jednocześnie żadnego z żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Wskazać natomiast należy, iż w niniejszej sprawie wybór żądanych dokumentów i oświadczeń nie był w żadnej mierze przypadkowy. W związku z brakiem wykazania jako składnika majątku domu, czy też mieszkania, stronę wezwano do złożenia wyjaśnień dotyczących jej aktualnego miejsca zamieszkania (a), a ponadto do wskazania od kiedy nie pracuje i nie osiąga żadnych własnych dochodów oraz obecnego źródła utrzymania i jego wysokości, gdyż nie jest możliwe zaspokajanie nawet tylko podstawowych potrzeb bez uzyskiwania jakichkolwiek dochodów (b) oraz w związku z tą sytuacją do odpowiedzi na pytanie, czy jest osobą zarejestrowaną w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna (c) i czy w latach 2006-2007 korzystała i/lub korzysta obecnie ze świadczeń z pomocy społecznej lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje, osoby trzecie, czy też członków rodziny (f). W związku z tym, że na ocenę sytuacji finansowej strony ma wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, ale również wysokość ponoszonych przez nią wydatków, stronę wezwano do złożenia wyjaśnień także w tym zakresie (j). Z uwagi na potrzebę uzupełnienia informacji na temat powierzchni, stanu prawnego oraz sposobu wykorzystania wykazanej w rubryce nr 7.1. formularza wniosku nieruchomości rolnej, stronę wezwano ponadto do dodatkowych wyjaśnień dotyczących tej nieruchomości oraz sprecyzowanie o jakim zakazie użytkowania nieruchomości rolnej wydanym przez Wojewodę wspomina w tej rubryce (d). W związku z tym, że strona jest właścicielką nieruchomości rolnej wezwano ją również do złożenia oświadczenia o wysokości i rodzaju oraz terminach wypłaty przyznanych jej w latach 2006-2007 dotacji lub płatności ze środków publicznych w związku z prowadzoną działalnością rolniczą (i). Mając na uwadze to, że zgodnie z reprezentowanym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego poglądem, sąd decydując o przyznaniu prawa pomocy powinien brać pod uwagę nie tylko sytuację majątkową wnioskodawcy, ale również możliwości finansowe współmałżonka i to niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego oraz tego, czy pozostają oni, czy też nie, we wspólnym gospodarstwie domowym, stronę wezwano również do złożenia wyjaśnień odnoszących się do jej męża – "[...]" (e). Dla ustalenia jak kształtowała się sytuacja finansowa i majątkowa strony w okresie ostatnich dwóch lat wezwano ją również do przedłożenia odpisów zeznań podatkowych za lata 2005-2006 wraz z dowodem ich złożenia w urzędzie skarbowym (h) oraz oświadczenia o posiadanych przez nią w okresie 2006-2007 nieruchomościach oraz ruchomościach w postaci samochodów lub maszyn np. rolniczych (k). Dla potwierdzenia obecnej złej sytuacji finansowej strony wezwano ją natomiast do złożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy (g). Żądanie przedłożenia wskazanych dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń miało zatem na celu potwierdzenie, że strona nie dysponuje obecnie środkami umożliwiającymi pokrycie kosztów postępowania sądowego oraz ustalenie jak jej sytuacja materialna kształtowała się generalnie w roku poprzedzającym złożenie wniosku w sprawie, w której jest uczestnikiem postępowania, oraz w roku obecnym. W okolicznościach niniejszej sprawy, wybór żądanych dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń uznać należy tym samym za standardowy. Wskazać jednocześnie należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jeśli natomiast osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, to w świetle art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, przyznawane jest prawo pomocy w zakresie częściowym. Z przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy, strona powinna zatem należycie go uzasadnić, a w warunkach określonych w art. 255 powołanej ustawy przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez stronę oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. W niniejszej sprawie, wobec braku podjęcia przez stronę współpracy z Sądem, chociażby poprzez złożenie części żądanych dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń w zakresie zgodnym w jej ocenie z wymogami ustawowymi, a tym samym wobec braku wyjaśnienia przez stronę wątpliwości co do jej dotychczasowej i aktualnej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej, nie jest możliwe jednoznaczne stwierdzenie, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie utrzymania. Wprawdzie strona podnosi, iż nie posiada żadnych dochodów, lecz oświadczenie to uznać należy za niewiarygodne. Jak już bowiem wskazano wyżej, nie jest możliwe zaspokajanie podstawowych potrzeb związanych chociażby z wyżywieniem bez posiadania jakichkolwiek dochodów, oszczędności lub uzyskiwania pomocy finansowej/rzeczowej ze strony rodziny, osób trzecich lub jakichkolwiek instytucji. Strona, mimo wezwania z dnia 17 września 2007 r., nie ujawniła źródła swojego obecnego utrzymania oraz nie złożyła żądanych dokumentów źródłowych i wyjaśnień, które rozwiałyby wskazane wyżej wątpliwości. Powyższe uniemożliwia ocenę jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Oświadczenie strony, które budzi wątpliwości, nie może stanowić natomiast podstawy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Mając to na uwadze, stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie strona nie wykazała, iż istnieje podstawa do przyznania jej prawa pomocy, czy to we wnioskowanym przez nią zakresie całkowitym, czy też nawet w zakresie częściowym. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.