IV SA 3540/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sędzia WSA Asesor WSA Protokolant Janina Kosowska (spr.) Marzenna Glabas Katarzyna Matczak Romualda Gumińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 sierpnia 2004 r. sprawy ze skargi J. L. na decyzję Wojewody z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie przejęcia na Skarb Państwa gospodarstwa rolnego: 1) uchyla zaskarżoną oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, 2) orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku, 3) zasądza od Wojewody na rzecz J. L. kwotę 10 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2002 r., sygn. akt "[...]", Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 16 czerwca 2000 r. i utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody T. z dnia 23 sierpnia 1995 r., odmawiającą wszczęcia, na wniosek J. L. z dnia 12 maja 1995 r., postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z dnia 25 sierpnia 1966 r. w przedmiocie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa bez odszkodowania, opuszczonego gospodarstwa rolnego, położonego we wsi M., stanowiącego własność F. L. Pismem z dnia 14 maja 2003 r. Wojewoda, któremu niniejsza sprawa przekazana została według właściwości przez Wojewodę K., wezwał J. L: do sprecyzowania wniosku z dnia 12 maja 1995 r. poprzez wskazanie trybu nadzwyczajnego, w którym ma nastąpić jego rozpoznanie. Odpowiadając na wezwanie, J. L. wskazał, że wnosi o wznowienie postępowania, ponieważ decyzja ostateczna z dnia 25 sierpnia 1966 r. wydana została w wyniku przestępstwa, a ponadto nie brał on udziału w postępowaniu, zakończonym jej podjęciem. Wniosek po jego sprecyzowaniu przekazany został według właściwości Staroście N. Po rozpatrzeniu wniosku, Starosta N., działając na podstawie art. 149 § 3 kpa, decyzją z dnia 17 lipca 2003 r., odmówił wznowienia postępowania, zakończonego wskazaną wyżej decyzją ostateczną z dnia 25 sierpnia 1966 r. W uzasadnieniu podniósł, że wnioskodawca nie udowodnił, iż miał miejsce fakt popełnienia przestępstwa, który zostałby stwierdzony prawomocnym orzeczeniem Sądu lub innego organu, jak również, że pomiędzy wydaniem przedmiotowej decyzji, a popełnieniem przestępstwa istniał związek przyczynowy. Ponadto, z akt sprawy wynika, że pismem z dnia 10 sierpnia 1966 r. J. L. został zawiadomiony o wszczętym z urzędu postępowaniu w sprawie przejęcia gospodarstwa rolnego oraz wezwany do udzielenia wyjaśnień, ewentualnie wypowiedzenia się w sprawie. Została mu też doręczona decyzja z dnia 25 sierpnia 1966 r., od której nie złożył odwołania. Wnioskodawca nie wykazał również, że nie brał udziału w postępowaniu bez własnej winy. W odwołaniu z dnia 24 lipca 2003 r. J. L. wskazał, że w jego ocenie już sam fakt podstępnego odebrania gospodarstwa rolnego, które otrzymał w spadku po rodzicach, stanowi przestępstwo. Podniósł, że uprawiał ziemię, płacił wymagane podatki i dokonywał obowiązkowych dostaw, zgodził się również na zamianę przedmiotowego gospodarstwa rolnego na mniejsze, położone bliżej jego własnego gospodarstwa we wsi M. lecz pomimo tego zostało ono przejęte przez Skarb Państwa bez odszkodowania. W wyniku rozpatrzenia odwołania, Wojewoda, decyzją z dnia 4 września 2003 r., utrzymał decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu wyjaśnił, że wznowienie postępowania zmierzającego do zmiany bądź uchylenia decyzji ostatecznej może być wszczęte wyłącznie w oparciu o przesłanki, określone w art. 145 § l pkt 1-8 kpa. W niniejszej sprawie żadna ze wskazanych przez J. L. przesłanek nie wystąpiła. W odwołaniu nie podał on natomiast żadnych dodatkowych okoliczności uzasadniających wznowienie postępowania. W oparciu o powyższe, organ odwoławczy uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Wskazał jednocześnie, że podnoszone przez odwołującego się w odwołaniu okoliczności nie mają znaczenia w sprawie o wznowienie postępowania i tym samym nie mogą wpłynąć na jej rozstrzygnięcie. W skardze z dnia 16 września 2003 r., wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, J. L. powtórzył okoliczności przytoczone w odwołaniu i wniósł o wnikliwe rozpatrzenie jego sprawy. W odpowiedzi na skargę, Wojewoda, podtrzymując dotychczas zajmowane stanowisko, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Powyższa skarga, w związku z reformą sądownictwa administracyjnego, podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie na podstawie art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). Stosownie do art. l § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Wojewódzki Sąd Administracyjny ma obowiązek badania zaskarżonych decyzji wyłącznie w zakresie ich legalności, a więc z punktu widzenia ich zgodności z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Sąd nie jest natomiast związany granicami skargi, co oznacza, że skarga powinna zostać uwzględniona, jeśli tylko Sąd, niezależnie od zarzutów w niej podniesionych i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie naruszenia prawa, skutkujące wzruszeniem zaskarżonego aktu lub czynności. W niniejszej sprawie, Sąd uwzględnił skargę, bowiem w toku kontroli legalności decyzji podjętych przez organy administracji stwierdził naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na jej wynik. Zgodnie ze stanem faktycznym rozpoznawanej sprawy, decyzją z dnia 25 sierpnia 1966 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. orzekło o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa bez odszkodowania niezabudowanej nieruchomości rolnej, położonej we wsi M., stanowiącej własność F. L. We wniosku z dnia 12 maja 1995 r. J. L. - spadkobierca F. L., zakwestionował legalność wskazanego przejęcia. Po rozpatrzeniu wniosku, Wojewoda T., decyzją z dnia 23 sierpnia 1995 r., odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej z dnia 25 sierpnia 1966 r., a Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, decyzją z dnia 16 czerwca 2000 r., utrzymał wskazaną decyzję w mocy. W wyniku rozpatrzenia skargi J. L., Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2002 r., sygn. akt "[...]", uchylił decyzje organów obu instancji. W uzasadnieniu wyroku Sąd wyraził ocenę, że uchylone decyzje wydane zostały z naruszeniem przepisów art. 7 i 77 § l kpa w związku z brakiem wszechstronnego wyjaśnienia przez organy administracji istotnych dla sprawy okoliczności. W konsekwencji Sąd wskazał w szczególności na potrzebę wyjaśnienia w rozpoznawanej sprawie podnoszonej przez J. L., okoliczności uprawiania gruntów rolnych do czasu ich przejęcia na rzecz Skarbu Państwa oraz zweryfikowania przez organy administracji stanowiska odnośnie mocy dowodowej protokołu komisyjnego opisu gospodarstwa sporządzonego w dniu 30 lipca 1966 r. W wyniku ponownego rozpoznania niniejszej sprawy, Starosta N., decyzją z dnia 17 lipca 2003 r., odmówił wznowienia postępowania, zakończonego decyzją ostateczną z dnia 25 sierpnia 1966 r., a Wojewoda, w toku postępowania odwoławczego, decyzję tą utrzymał w mocy. Wskazać należy, że zgodnie z zasadą wyrażoną w przepisie art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), obowiązującym w dacie wydawania przez organy administracji decyzji w przedmiocie wznowienia postępowania, ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu wiąże w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Odpowiednikiem wskazanego przepisu w obecnym stanie prawnym jest przepis art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Przez pojęcie "ocena prawna" rozumie się wyjaśnienie istotnej części przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym przypadku związanym z rozpoznaną sprawą. Ocena ta może odnosić się tak do przepisów prawa materialnego jak i procesowego. Związanie oceną prawną wyrażoną w wyroku oznacza ponadto związanie jej konsekwencjami w postaci wytycznych odnośnie kierunku uzupełnienia postępowania dowodowego. Stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie, organy administracji, do których sprawa J. L. wróciła w celu jej ponownego rozpoznania, nie zastosowały się do wskazanych wyżej zaleceń Sądu, naruszając tym samym, poza wskazanym wyżej przepisem, zasady ogólne postępowania administracyjnego, wyrażone w art. 7, 8, 9 i 12 kpa. Podnieść bowiem należy, że w sytuacji, gdy w wyroku z dnia 24 kwietnia 2002 r. Sąd nie zakwestionował prawidłowości wyboru trybu nadzwyczajnego rozpoznania wniosku J. L., dostrzegając jedynie konieczność przeprowadzenia w tym postępowaniu dodatkowych czynności wyjaśniających we wskazanym przez niego zakresie, bezpodstawne było wzywanie wnioskodawcy do sprecyzowania jego wniosku poprzez wyraźne wskazanie trybu nadzwyczajnego, w jakim ma być on rozpoznany, tym bardziej, że z okoliczności niniejszej sprawy wynika, iż bardziej korzystnym dla strony trybem wzruszenia decyzji ostatecznej z dnia 25 sierpnia 1966 r. jest tryb stwierdzenia nieważności decyzji, określony w art. 156 i nast. kpa. Opisane działanie organów administracji przyczyniło się zatem jedynie do przedłużenia, i tak już przewlekłego postępowania administracyjnego, a ponadto nie doprowadziło, wbrew intencjom strony, do merytorycznego rozpatrzenia niniejszej sprawy. W świetle przepisu art. 12 § l kpa, organy administracji publicznej powinny natomiast działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Zgodnie też z przepisami art. 8 i 9 kpa, organy te zobowiązane są prowadzić postępowanie w sposób pogłębiający zaufanie obywateli do organów Państwa, a ponadto powinny czuwać nad tym, aby strony postępowania nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. Z treści korespondencji kierowanej przez skarżącego do organów administracji ewidentnie wynika natomiast, że skarżący nie jest osobą o wysokiej świadomości prawnej, której ze względu na wiek i stan zdrowia, trudno jest formułować prawidłowe podstawy prawne swojego żądania. Szczególnie zaś w takiej sytuacji, na organie administracji spoczywa obowiązek wnikliwego zajęcia się sprawą i jej załatwienie z uwzględnieniem słusznego interesu obywatela. Tym samym, w toku ponownego rozpoznawania niniejszej sprawy, właściwy organ administracji, mając na uwadze powyższe uwagi, rozpozna sprawę zgodnie z zaleceniami Sądu wyrażonymi w wyroku z dnia 24 kwietnia 2002 r. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że decyzje organów administracji nie mogłyby się ostać również z tej przyczyny, że wydane zostały z naruszeniem przepisów, regulujących tryb wznowienia postępowania, określonych w art. 145 i nast. kpa. Naruszenie to polegało natomiast na niedopuszczalnej, z punktu widzenia przepisu art. 149 § 2 kpa, ocenie istnienia przesłanek wznowienia w decyzji o odmowie wszczęcia postępowania. Wyjaśnić natomiast należy, że zgodnie z już utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym, w pierwszej fazie rozpatrywania podania o wznowienie postępowania organ administracji ma prawo badać wyłącznie kwestię dopuszczalności wznowienia z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych oraz kwestię zachowania terminu, określonego w art. 148 kpa. Nie wolno mu natomiast oceniać, czy przyczyny wznowienia wskazane przez wnioskodawcę faktycznie wystąpiły. Tę kwestię organ administracji może rozważyć dopiero po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania, do którego podjęcia jest zobowiązany jeśli strona wskazuje ustawowe podstawy wznowienia. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na podstawie art. 145 § l pkt l lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono stosownie do art. 200 powołanej wyżej ustawy. Zgodnie z art. 152 ustawy Sąd orzekł ponadto, iż zaskarżona decyzja nie podlegają wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.