V SA 5051/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janina Kosowska (spr.) Sędzia SO del. Maria Matyja Asesor WSA Beata Jezielska Protokolant Karolina Alboszta po rozpoznaniu na rozprawie W dniu 29 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi J. S. na postanowienie Wojewody z dnia "[...]" r. nr "[...]" w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania w sprawie uchylenia czynności materialno technicznej polegającej na wymeldowaniu l) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) zasądza od Wojewody na rzecz J. S. koszty postępowania sądowego w kwocie 250 zł (dwieście pięćdziesiąt złotych) 3) orzeka, że postanowienie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. ': 7. Decyzją z dnia 28 sierpnia 2003 r., Prezydent Miasta, działając na podstawie art. 47 ust. 2 w związku z art. 15 ust. l ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960), uchylił czynność materialno-techniczną, polegającą na wymeldowaniu M. S. z pobytu stałego w lokalu nr "[...]" przy al. W. w O. W uzasadnieniu wskazał, że w dniu 29 kwietnia 2003 r. M. S. wystąpiła do organu gminy o uchylenie czynności wymeldowania jej z wymienionego wyżej lokalu mieszkalnego, dokonanego na podstawie zgłoszenia ojca S. S. Organ wyjaśnił, że rozpatrując sprawę o uchylenie czynności wymeldowania osoby, powinien zgodnie z art. 15 ust. l powołanej ustawy ocenić, czy w dacie dokonywania tej czynności lub wcześniej, osoba której dotyczyło zgłoszenie opuściła miejsce pobytu stałego. Zgodnie ze złożonym w toku postępowania oświadczeniem S. S. jego córka M. i syn K. nie zamieszkują we wskazanym wyżej lokalu od dnia 8 maja 2003 r., a nie od dnia 6 lutego 2003 r., jak wcześniej podniósł S. S. w zgłoszeniu wymeldowania i potwierdził w treści złożonego odwołania. W świetle powyższych ustaleń, organ I instancji uznał, że czynność wymeldowania M. S. w dniu 6 lutego 2003 r. była wadliwa i dlatego podlega uchyleniu. W odwołaniu z dnia 6 października 2003 r. J. S. wniosła o dopuszczenie jej do udziału w sprawie w charakterze strony oraz o uchylenie decyzji Prezydenta Miasta. W uzasadnieniu podniosła, że w dniu 2 czerwca 2003 r. nabyła lokal mieszkalny oznaczony nr "[...]", położony przy W. w O., po uprzednim spełnieniu warunku wymeldowania wszystkich zajmujących go lokatorów, co nastąpiło w dniu 6 lutego 2003 r. Odwołująca się wskazała, że po przypadkowym dowiedzeniu się o wszczęciu na wniosek M. S. postępowania dotyczącego uchylenia decyzji meldunkowej, wniosła o dopuszczenie jej do udziału w sprawie w charakterze strony, lecz organ administracji odmówił jej doręczenia jakichkolwiek dokumentów związanych ze sprawą. Swoim działaniem organ ten rażąco naruszył zatem nie tylko przepisy prawa cywilnego gwarantujące ochronę własności prywatnej, ale także przepis art. 64 Konstytucji RP, a ponadto przepisy kpa, a w szczególności art. 7, 8, 9 i 28 kpa. W ocenie odwołującej się, jako właścicielka lokalu, którego dotyczy postępowanie, powinna być uznana za jego stronę. W wyniku rozpatrzenia odwołania, Wojewoda, postanowieniem z dnia 5 listopada 2003 r., stwierdził niedopuszczalność odwołania J. S. W uzasadnianiu wyjaśnił, że rozpatrując niniejszą sprawę organ badał stan faktyczny istniejący w chwili wymeldowania M. S. ze spornego lokalu. W chwili gdy czynność ta została dokonana odwołująca się nie była natomiast stroną postępowania, bowiem dokonana czynność nie dotyczyła jej interesu prawnego. Stronami tego postępowania byli wówczas S. S. oraz M. S., wymeldowana z pobytu stałego przez ojca, ówczesnego właściciela lokalu. Organ odwoławczy wskazał ponadto, że czynność wymeldowania była wadliwa w dniu jej dokonania, i jako taka podlegała uchyleniu, ponieważ M. S. przebywała w przedmiotowym lokalu stale i nieprzerwanie, nie opuszczając go. W świetle przedstawionych faktów, organ odwoławczy stwierdził niedopuszczalność odwołania J. S. ze względu na fakt, iż wniosła go osoba nie będąca stroną postępowania. W skardze z dnia 5 grudnia 2003 r., wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, pełnomocnik J. S., zarzucając i postanowieniu Wojewody rażące naruszenie prawa procesowego, tj. art. 6, 7, 8 i 28 kpa oraz ] naruszenie prawa materialnego, tj. art. 29 ust. l i 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, wniosła o jego uchylenie w całości i zobowiązanie organów administracji do dopuszczenia skarżącej do postępowania w charakterze strony oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu, rozwijając twierdzenie o rażącym naruszeniu wskazanych wyżej przepisów prawa procesowego, pełnomocnik skarżącej wskazała, że jej mocodawczyni posiada interes prawny do złożenia odwołania z uwagi na fakt, że jest właścicielką spornego lokalu i na nią, jako jego właścicielkę, ustawodawca nałożył szereg obowiązków wynikających z obowiązku meldunkowego. Zgodnie bowiem z art. 29 ust. l powołanej wyżej ustawy, właściciel lokalu ma obowiązek dokonania zameldowania i wymeldowania osób przebywających w mieszkaniu w określonych ustawą terminach. Skarżąca ma zatem interes prawny w tym, kto jest zameldowany w lokalu stanowiącym jej własność. Pełnomocnik zauważyła ponadto, że skarżąca nabyła sporny lokal w drodze umowy sprzedaży w dniu 2 czerwca 2003 r., a zatem w dniu wydania decyzji przez Prezydenta Miasta była już jego właścicielką. Dodała, że skarżąca wywodzi swój interes prawny do bycia stroną postępowania także z konstytucyjnie chronionego i gwarantowanego przez państwo, prawa własności. Pominięcie tej okoliczności, stanowi natomiast w ocenie pełnomocnika, rażące naruszenie wszelkich praw skarżącej. Naruszeniem prawa procesowego jest ponadto nierozpoznanie jej odwołania przez organ odwoławczy wyłącznie z powodu braku dopuszczenia jej do postępowania przed organem I instancji, gdy tymczasem prawo do wniesienia odwołania ma każdy, kto jest stroną w rozumieniu art. 28 kpa. W odpowiedzi na skargę, Wojewoda wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Dodał, że w dniu 11 marca 2004 r. M. S. dobrowolnie wymeldowała się z lokalu nr l przy ul. W. w O. W dniu 29 czerwca 2004 r., na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie, pełnomocnik skarżącej podtrzymała skargę. Biorąca udział w postępowaniu Prokurator wniosła natomiast o umorzenie postępowania sądowego w związku z wymeldowaniem się M. S. ze spornego lokalu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Powyższa skarga, w związku z reformą sądownictwa administracyjnego, podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie na podstawie art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). Stosownie do art. l § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Wojewódzki Sąd Administracyjny ma obowiązek badania zaskarżonych aktów wyłącznie w zakresie ich legalności, a więc z punktu widzenia ich zgodności z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Sąd nie jest natomiast związany granicami skargi, co oznacza, że skarga powinna zostać uwzględniona, jeśli tylko Sąd, niezależnie od zarzutów w niej podniesionych i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie naruszenia prawa, skutkujące wzruszeniem zaskarżonego aktu lub czynności. W niniejszej sprawie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w toku kontroli legalności aktów podjętych w toku postępowania administracyjnego stwierdził naruszenie przepisów zarówno prawa materialnego, jak i procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji Sąd uwzględnił skargę pomimo, że zarzuty w niej zawarte nie stanowią głównej przyczyny uchylenia zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego. Na wstępie, podkreślić należy, że organ odwoławczy po dokonaniu oceny dopuszczalności wniesionego odwołania i stwierdzeniu, że wnosząca odwołanie nie jest stroną w rozumieniu art. 28 kpa, powinien umorzyć postępowanie odwoławcze w drodze decyzji na podstawie art. 138 § l pkt 3 kpa, a nie wydać postanowienie stwierdzające niedopuszczalność odwołania. Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, potwierdzonym w uchwale składu siedmiu sędziów NSA z dnia 5 lipca 1999 r., OPS 16/98, brak legitymacji procesowej wnoszącego odwołanie stwarza obowiązek umorzenia postępowania w drugiej instancji, ponieważ postępowanie odwoławcze może być prowadzone tylko na wniosek strony. W konsekwencji oznacza to także, że organ odwoławczy, podejmując taką decyzję, nie ma podstaw do rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty. W niniejszej sprawie organ odwoławczy bezpodstawnie zatem wyjaśniał przyczyny uchylenia przedmiotowej czynności materialno-technicznej przez organ I instancji, pomimo wcześniejszego stwierdzenia niedopuszczalności wniesionego odwołania. Stwierdzić jednak należy, że w niniejszej sprawie, także odmowa przyznania skarżącej przymiotu strony była zbyt pochopna. Stroną postępowania administracyjnego jest bowiem, w świetle art. 28 kpa, każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Istotne zatem było wyjaśnienie, czy w dacie podjęcia decyzji o uchyleniu czynności materialno-technicznej polegającej na wymeldowaniu M. S., skarżąca J. S. była właścicielką lokalu nr l przy W. w O. W przypadku postępowania w przedmiocie wymeldowania lub zameldowania, czy też zmiany czynności w tym zakresie, legitymacja procesowa przysługuje podmiotowi mającemu prawo do lokalu, w którym meldunek ma być ustalony. Właściciel mieszkania ma bowiem interes prawny w kwestionowaniu zameldowania osoby trzeciej w stanowiącym jego własność lokalu. Fakt zameldowania stwarza bowiem domniemanie zamieszkania tej osoby w lokalu, co w sposób oczywisty wpływa na sferę osobistych praw jego właściciela. W celu stwierdzenia, czy skarżąca jest stroną postępowania wszczętego na wniosek M. S., organ odwoławczy powinien jednak w pierwszej kolejności ustalić w jakim trybie toczyło się to postępowanie oraz zawiadomić strony postępowania o jego wszczęciu. Zauważyć ponadto należy, że w postępowaniu dotyczącym uchylenia czynności materialno-technicznej, w podstawie prawnej decyzji organu I instancji brak jest, poza przepisem | art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 ze zm.), powołania się na odpowiednie przepisy procedury l administracyjnej, które stanowiły podstawę jej wydania. Określone w art. 47 ust. 2 powołanej ustawy postępowanie, mające na celu ustalenie, czy zachodzą w sprawie materialnoprawne przesłanki zameldowania lub wymeldowania odpowiada natomiast postępowaniu administracyjnemu i skoro kończy się rozstrzygnięciem wątpliwości meldunkowych w drodze decyzji administracyjnej, organ I instancji powinien wskazać wyraźną podstawę wydania decyzji, wynikającą z przepisów prawa. Ponieważ jednak brak powołania pełnej podstawy prawnej nie oznacza jej braku, Sąd uznał za uzasadnione uchylenie w niniejszej sprawie wyłącznie decyzji organu odwoławczego. Do organu II instancji będzie natomiast należało wyjaśnienie podniesionej wyżej kwestii w toku postępowania odwoławczego. Odnosząc się do zgłoszonego na rozprawie wniosku Prokuratora o umorzenie postępowania, Sąd stwierdza natomiast, że w jego ocenie, dobrowolne wymeldowanie się M. S. ze spornego lokalu nie czyni postępowania sądowego, które polega na kontroli zaskarżonej decyzji według stanu na dzień jej wydania, bezprzedmiotowym. Wskazać jednocześnie należy, że z ustawowego określenia istoty ewidencji ludności wynika, że ewidencja ta powinna być z założenia dokonywana zgodnie ze stanem rzeczywistym, służyć ma bowiem rejestrowaniu faktów, a nie fikcji. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na podstawie art. 145 § l pkt l lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), uchylił zaskarżone postanowienie. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono stosownie do art. 200 w związku z art. 205 § 2 powołanej wyżej ustawy. Zgodnie z art. 152 ustawy, Sąd orzekł ponadto, iż zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.