I SA/Op 1/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 27 października 2011 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za grudzień 2003 r. oraz za styczeń i luty 2004 r. wraz z odsetkami, postanawia przyznać skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Przedmiotem skargi J. W. jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 27 października 2011 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za grudzień 2003 r. oraz za styczeń i luty 2004 r. wraz z odsetkami. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany są - zgodnie z postanowieniami § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221, 2193 ) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Skarżący J.W. na sporządzonym 30 stycznia 2012 r. urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) - zwanej dalej p.p.s.a., zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżący oświadczył, że obecnie mieszka czasowo z żoną w mieszkaniu córki przebywającej za granicą i utrzymującej się tam z zapomogi, że podlega leczeniu kardiologicznemu, neurologicznemu i laryngologicznemu, ponosząc co miesiąc koszty zakupu leków w wysokości około 200 zł, że nie otrzymuje żadnej pomocy finansowej od dzieci, że źródłem utrzymania skarżącego i jego żony są ich dochody w łącznej w wysokości 1.100 zł w skali miesiąca ( skarżącego z prowadzenia gospodarstwa rolnego w wysokości 300 zł, żony z działalności gospodarczej w kwocie 800 zł ). oraz że jedyny majątek w postaci gospodarstwa rolnego o powierzchni 3,30 ha jest przedmiotem egzekucji administracyjnej. Poza tym skarżący wskazał, iż w okresie letnim i jesiennym, zbierając grzyby w lesie, uzyskuje dodatkowe dochody w wysokości 100 zł miesięcznie. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków ( art. 211 p.p.s.a. ). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna ( art. 212 § 1 p.p.s.a. ). Zatem wniosek skarżącego dotyczący częściowego prawa pomocy należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt.2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że prawo pomocy w tym zakresie stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych i dotyczyć będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Przepis ten również wskazuje, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych i zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) stwierdził, iż "udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Referendarz sądowy analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy uznał, iż były niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, w związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 8 lutego 2012 r. wezwano go do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania: - szczegółowej informacji na temat ponoszonych przez niego i żonę kosztów na bieżące utrzymanie ( tj. z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania mieszkania ) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, - szczegółowej informacji odnośnie innych obciążeń finansowych wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi wszystkie te obciążenia, - szczegółowej informacji na temat źródeł pokrycia wykazanych kosztów bieżącego utrzymania oraz innych obciążeń finansowych wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi te informacje, - kserokopię zeznania o wysokości dochodów ( bądź straty ) osiąganych przez niego w 2011 r., bądź kserokopię dokumentacji, na podstawie której sporządza to zeznanie, - wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi skarżący przesłał pismo (sporządzone 17 lutego 2012 r.), w którym oświadczył, że nie posiadając własnego domu ani mieszkania, zamieszkuje wraz z żoną w lokalu mieszkalnym należącym do córki, która wraz z dzieckiem przebywa za granicą, utrzymując się tam z pomocy socjalnej i prac dorywczych, oraz że wspólnie z żoną ponoszą wydatki na energię elektryczną w wysokości 276,20 zł miesięcznie, ubezpieczenie KRUS w kwocie 909 zł kwartalnie i podatek rolny w kwocie 303 zł rocznie. Ponadto skarżący wskazał, iż ich gospodarstwo domowe obciążone jest wymagalnymi zobowiązaniami wobec ZUS (obecnie w wysokości 674,74 zł), zobowiązaniami wobec osób prywatnych oraz zaległymi zobowiązaniami podatkowymi (na dzień 4.11.2011 r. jest to zaległość w wysokości 1.176.352,89 zł), skutkiem czego z posiadanej przez niego nieruchomości rolnej prowadzona jest egzekucja pieniężna. Skarżący oświadczył również, że żona nie jest podatnikiem podatku od towarów i usług, zaś deklaracje PIT nie są przez nią składane z uwagi na brak dochodów. Wraz z pismem skarżący przedłożył kserokopie: decyzji w sprawie podatku rolnego, polecenia przelewu i pisma odnośnie ubezpieczenia w KRUS, faktury dotyczącej dostawy energii elektrycznej, karty informacyjnej leczenia szpitalnego, paragonu fiskalnego wystawionego przez aptekę, upomnień wystawionych przez ZUS Oddział w Opolu Inspektorat w [...] a wzywających żonę skarżącego do zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Jednocześnie przekazał kserokopię zeznania o wysokości osiągniętego przez jego żonę dochodu w roku podatkowym 2010, z którego wynika, iż z prowadzonej działalności gospodarczej w tym okresie uzyskała dochody w wysokości 5.624,52 zł, przy przychodach w wysokości 41.881,42 zł. Mając na względzie przedstawione wyżej informacje odnośnie sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącego należało stwierdzić, że zapłata kosztów sądowych wymaganych w przedmiotowej sprawie zarówno na etapie skargi do WSA w Opolu jak i mogące mieć miejsce na kolejnych etapach postępowania sądowego przekracza możliwości finansowe jego gospodarstwa domowego. Referendarz sądowy uznał bowiem, iż skarżący z dochodów w kwocie 1.100 zł uzyskiwanych z żoną w ramach wspólnie prowadzonego gospodarstwa domowego, obciążonych stałymi kosztami utrzymania w wysokości 604,45 zł miesięcznie (energia elektryczna, ubezpieczenie KRUS, podatek rolny) i innymi kosztami bieżącego utrzymania (m.in. zakup żywności, środków higieny i czystości), a także kosztami związanymi z zakupem lekarstw, nie jest w stanie wygenerować dodatkowych środków pieniężnych, które umożliwiłyby mu uiszczenie wymienionych na wstępie uzasadnienia kosztów sądowych. Dodatkowo należy wskazać, iż za wyjątkowym traktowaniem sytuacji skarżącego w rozumieniu art. 246 § 1 p.p.s.a przemawia fakt prowadzenia wobec jego dochodów i majątku egzekucji pieniężnej. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.