I SA/Op 10/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 22 października 2013 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za styczeń, luty, kwiecień, maj i okres od lipca do grudnia 2008 r., p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z 10 lutego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił skargę M. P. (dalej jako skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 22 października 2013 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za styczeń, luty, kwiecień, maj i okres od lipca do grudnia 2008 r., z uwagi na nieuiszczenie w terminie wpisu od skargi w kwocie 1.500 zł. W uzasadnieniu Sąd zwrócił uwagę, iż pismo zawierające wniosek o przyznanie prawa pomocy zostało złożone po terminie wyznaczonym do uiszczenia wpisu. Następnie Referendarz sądowy postanowieniem z 18 marca 2014 r., wydanym w wyniku rozpoznania wniosku skarżącego sporządzonego przez niego na urzędowym formularzu (druk PPF), którym zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w całości i ustanowienia adwokata, odmówił przyznania prawa pomocy. Postanowienie to nie zostało zaskarżone. Kolejnym wnioskiem, sporządzonym na formularzu PPF w dniu 28 marca 2014 r., skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej oświadczył, że obecnie pozostaje z żoną w separacji (ustała również wspólność majątkowa), opłaca alimenty na dwoje dzieci, zaś dochody uzyskiwane z prowadzonej działalności gospodarczej oraz posiadany majątek zostały w całości zajęte przez organy egzekucyjne. W załączeniu pełnomocnik skarżącego przekazał kserokopie zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem oraz kserokopie rachunków bankowych prowadzonych w Toyota Bank, mBank i Alior Bank. Z kolei w następstwie wezwania tut. Sądu pełnomocnik skarżącego przedłożył pismo wyjaśniające (sporządzone 14 kwietnia 2014 r.) wraz z kserokopiami wniosku Dyrektora Oddziału ZUS w Opolu o łączne prowadzenie egzekucji, nakazów zapłaty w postępowaniu upominawczym, deklaracjami podatkowymi VAT-7 za październik, listopad, grudzień 2013 r. oraz styczeń i luty 2014 r. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz. U. z 2012 r., poz.270 - zwanej dalej p.p.s.a.) wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 p.p.s.a.). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 p.p.s.a.). Zatem wniosek skarżącej dotyczący częściowego prawa pomocy należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt.2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść powyższego przepisu wskazuje, iż prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych. Przede wszystkim dotyczyć to będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Jednocześnie należy wskazać, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) stwierdził, iż ,, udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). W ocenie referendarza materiał dowodowy przekazany przez skarżącego za pośrednictwem pełnomocnika nie wskazuje w sposób nie budzący wątpliwości, iż nie jest on w stanie pokryć kosztów postępowania sądowego. Z przekazanych dokumentów nie wynika jednoznacznie, iż prowadzona egzekucja pieniężna uniemożliwia mu partycypowanie w kosztach postępowania sądowego. W tym względzie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych nie jest wystarczający do uznania, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy (postanowienie z 7 stycznia 2014 r., II FZ 1196/13, lex 1410630; postanowienie z 15 stycznia 2014 r., II FZ 1527/13, lex 1417310). Zresztą przekazane dokumenty wskazują, iż prowadzenie egzekucji pieniężnej nie pozbawiało skarżącego możliwości obracania, w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, znacznymi środkami finansowymi. Na podstawie przekazanych deklaracji podatkowych VAT-7 ustalono bowiem, iż skarżący w ostatnim okresie, tj w miesiącach październik, listopad, grudzień 2013 r. oraz styczeń i luty 2014 r., prowadząc działalność gospodarczą dokonał sprzedaży towarów i usług na kwotę 359.553 zł, jednocześnie dokonując nabycia towarów i usług na łączną kwotę 258.400 zł (wartość netto). Zatem sam fakt prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącego, i to jak wskazują powyższe kwoty w znacznym zakresie, świadczy o możliwościach płatniczych skarżącego. W tym kontekście wymaga podkreślenia szczególnie to, iż tak znaczne możliwości płatnicze skarżącego miały miejsce w okresie po doręczeniu zaskarżonej decyzji i sporządzeniu skargi (z akt sprawy wynika, iż zaskarżoną decyzję doręczono skarżącemu 7 listopada 2013 r., zaś skarga sporządzona 6 grudnia 2013 r.). W tym okresie bowiem skarżący przeznaczył środki finansowe na zakup towarów i usług na kwotę 192.487 zł (wartość netto), jednocześnie uzyskując z ich sprzedaży zasoby finansowe o wartości 275.773 zł. Ponadto należy wskazać, iż skarżący nie wykazał i tym samym nie udokumentował wydatków ponoszonych w związku z utrzymaniem gospodarstwa domowego, pomimo wyraźnego wezwania w tym zakresie. Pełnomocnik skarżącego ograniczy się jedynie do ogólnego stwierdzenia, iż są one na poziomie minimum socjalnego. Brak danych dotyczących bieżących wydatków sprawia, iż staje się niemożliwym ustalenie czy poniesienie przez skarżącego kosztów sądowych mogłoby się wiązać z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy. Jak wskazano w postanowieniu WSA w Warszawie z 4 października 2006 r. nawet jeżeli znany jest poziom osiąganych przez stronę dochodów to brak danych dotyczących bieżących wydatków uniemożliwia ustalenie, czy poniesienie przez stronę kosztów postępowania uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy (przywołano: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LEX a Wolters Kluwer business, Warszawa 2011, s. 724). Poza tym skarżący nie dostosował się do wezwania, w którym żądano informacji na temat źródeł jego utrzymania. W formularzu skarżący nie wykazał w jakiej wysokości uzyskuje środki finansowe na swoje utrzymanie i opłacanie alimentów na dwoje dzieci. Na marginesie należy również nadmienić, że gdyby sytuacja finansowa i materialna skarżącego była wyjątkowo trudna (tj. pozbawiony był możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb związanych z elementarną egzystencją) przypuszczalnie Sąd Rejonowy w Opolu nie ustaliłby w 2014 r. wobec niego alimentów w wysokości 2.000 zł, o czym poinformował pełnomocnik w przesłanym piśmie z 14 kwietnia 2014 r. Zatem opisane wyżej okoliczności wskazują na brak współdziałania skarżącego w zakresie ustalenia prawidłowego stanu faktycznego dotyczącego jego rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W postanowieniu z dnia 5.11.2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10 NSA podkreślił, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (dostępne na stronie internetowej http:// orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z powyższym orzeczono jak w sentencji.