I SA/Op 1017/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Gocki (spr.) Asesor sądowy WSA Anna Komorowska-Kaczkowska Protokolant Starszy inspektor sądowy Maria Żymańczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2025 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 21 października 2024 r., nr 1601-IEW.4269.111.2024 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie umorzenia grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych oraz odmowy umorzenia należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych oddala skargę. Przedmiotem skargi wniesionej przez J. M. (dalej określanego jako: Strona, Skarżący, Wnioskodawca), jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z 21 października 2024 r., wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 - dalej jako: "kpa") oraz art. 67 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1270 ze zm. - dalej jako: "ufp"), którą utrzymano w mocy decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu z 27 czerwca 2024 r., wydaną w wyniku rozpatrzenia wniosku Strony o umorzenie należności z tytułu nałożonych mandatów karnych. Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wnioskiem z 2 kwietnia 2024 r., uzupełnionym pismami z 6 maja i 10 czerwca 2024 r., Skarżący zwrócił się o umorzenie w całości należności ze wszystkich mandatów karnych, jakie dotychczas otrzymał. W uzasadnieniu powołał się na trudną sytuację życiową i finansową. Poinformował, że jest ciężko chory i czeka na operację. Ponadto ma na utrzymaniu niepełnosprawną żonę po operacji [...], która wymaga ciągłej rehabilitacji oraz systematycznych wizyt lekarskich. Skarżący dodał, że koszty opłacenia rachunków i zakupu jedzenia przewyższają możliwości jego budżetu. Skarżący krytycznie odniósł się również do działań funkcjonariuszy Policji, twierdząc, że mandaty otrzymał niesłusznie. Rozpatrując powyższy wniosek Naczelnik I US w Opolu decyzją z 27 czerwca 2024 r.: 1). umorzył postępowanie w zakresie umorzenia grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych kredytowanych: seria [...] nr [...] z 12 lutego 2023 r. w kwocie 184 zł oraz seria [...] nr [...] z 13 listopada 2023 r. w kwocie 84 zł - z uwagi na brak przedmiotu postępowania, 2) odmówił umorzenia należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych kredytowanych: • seria [...] nr [...] z 10 lutego 2022 r. w kwocie 200 zł, • seria [...] nr [...] z 17 czerwca 2022 r. w kwocie 1.500 zł, • seria [...] nr [...] z 30 lipca 2022 r. w kwocie 1.500 zł, • seria [...] nr [...] z 17 listopada 2022 r. w kwocie 50 zł, • seria [...] nr [...] z 12 lutego 2023 r. w kwocie 16 zł, • seria [...] nr [...] z 13 listopada 2023 r. w kwocie 16 zł, • seria [...] nr [...] z 13 listopada 2023 r. w kwocie 500 zł. - uznając, że w sprawie nie wystąpił ani ważny interes zobowiązanego, ani interes publiczny. We wniesionym od tej decyzji odwołaniu Skarżący ponownie wniósł o umorzenie mandatów, które w jego ocenie zostały nałożone niezgodnie z prawem. Skarżący opisał okoliczności, w jakich został ukarany, podkreślając, że był zastraszany i zmuszany przez funkcjonariuszy Policji do przyjmowania mandatów za "bzdurne" przewinienia, co według niego było działaniem celowym, aby pozbawić go dochodów oraz żeby nie starczyło mu na zapłatę za mieszkanie, gaz i światło, a także na zakup lekarstw. Po rozpatrzeniu odwołania Strony, Dyrektor IAS w Opolu, wskazaną na wstępie decyzją z 21 października 2024 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył treść przepisu art. 64 ust. 1 pkt 2a ufp i odnosząc przesłanki wskazane w tym przepisie do stanu faktycznego sprawy podzielił w pełni stanowisko organu I instancji, że w sprawie nie występuje ważny interes zobowiązanego, ani interes publiczny. Rozpatrując przesłankę interesu społecznego Dyrektor Izby podkreślił, że nałożenie mandatów było konsekwencją zachowania Skarżącego, które nie było zgodne z obowiązującym prawem. Mandaty były wystawione po to, żeby obciążyć zobowiązanego obowiązkiem poniesienia takiego wydatku, by nastąpiło odczucie straty materialnej. Z art. 42 Konstytucji RP wynika zasada nieuchronności odpowiedzialności karnej, co oznacza, że obowiązek zapłacenia grzywny ciąży na każdej osobie ukaranej, bez względu na jej zasoby finansowe. Umorzenie należności z tytułu mandatu prowadzi natomiast do sytuacji przeczącej założeniom i istocie kary. Dlatego ulgę w tej postaci organy podatkowe mogą stosować jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Organ argumentował przy tym, że skoro Skarżący przyjął mandat to należy domniemywać, że nie tylko się z nim zgodził, ale także stwierdził, że jest w stanie go zapłacić. Ukaranie mandatem ma bowiem szczególny charakter, wymaga zgody danej osoby na taką właśnie karę, zarówno co do formy, wysokości jak i terminu jej zapłaty. Na blankiecie mandatu znajduje się formułka o treści "pouczony o prawie odmowy przyjęcia mandatu karnego przyjmuję mandat i potwierdzam jego odbiór oraz zgadzam się uiścić grzywnę w wyznaczonym terminie za popełnienie wykroczenia". Jeśli więc skarżący podpisał się pod pouczeniem, to zobowiązał się tym samym do zapłaty nałożonych mandatów karnych w terminie siedmiu dni, co nie jest bez znaczenia. W chwili gdy Skarżący otrzymywał mandat wiedział bowiem, w jakiej sytuacji finansowej się znajduje, a mimo tego nie zdecydował się na odmowę przyjęcia mandatu. Gdyby skorzystał z tej możliwości, wówczas sprawa zostałaby skierowana na drogę postępowania sądowego, w którym sąd ma możliwość zastosowania innych rodzajów kar, w tym takich, które nie wiążą się z wydatkami. Dyrektor Izby podniósł, że ilość popełnionych przez Skarżącego wykroczeń (który na swoim koncie ma aktualnie sześć mandatów) świadczy, że nie wyciągnął on żadnych wniosków z zaistniałych sytuacji. Ponadto, mandaty nałożone zostały w krótkich odstępach czasu, a zatem pomimo świadomości, że ciążą na nim nieopłacone należności względem budżetu Państwa, Skarżący dopuszczał się kolejnych wykroczeń. Za brakiem tej przesłanki przemawia też to, że grzywna może być dochodzona przez 3 lata od momentu uprawomocnienia się mandatu (daty wystawienia) i nie można z góry zakładać, że przez ten okres Skarżący nie będzie miał możliwości zaspokojenia należności z mandatu. Ponadto organ podkreślił, że jeśli Skarżący nie jest w stanie uregulować jednorazowo nałożonych grzywien, może również starać się o innego rodzaju ulgę, tj. o rozłożenie należności na dogodne raty, bądź też sam wpłacać na poczet mandatu takie kwoty, które są w zasięgu jego możliwości finansowych. Organ zaznaczył przy tym, że Skarżący 9 maja 2024 r. wpłacił na należności z mandatów kwotę 300 zł, co pozwala sądzić, że jest on w stanie wygospodarować wolne środki i przeznaczyć je na chociażby częściową zapłatę należności. Uwzględniając powyższe organ stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie przesłanka interesu publicznego nie wystąpiła, przeciwnie - tego rodzaju interes, z punktu widzenia wartości wspólnych dla całego społeczeństwa jak: porządek publiczny, ochrona moralności publicznej, zaufanie do organów władzy, wskazuje na bezpodstawność udzielenia Stronie wsparcia ze środków należnych budżetowi państwa. Umorzenie grzywny byłoby bowiem w pewien sposób usankcjonowaniem niezgodnych z prawem działań kosztem interesu publicznego. Oceniając następnie przesłankę ważnego interesu zobowiązanego, organ wziął pod uwagę aktualną sytuację finansowo-materialną i życiową Strony. Wskazał, że zgodnie z informacjami zawartymi w materiale dowodowym, Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną. Źródłem utrzymania rodziny są dochody z otrzymywanych emerytur w łącznej kwocie 2.821,63 zł miesięcznie (1.593,07 zł emerytura Skarżącego i 1.228,56 emerytura żony), a ponoszone wydatki kształtują się na poziomie 5.274,26 zł (w tym opłaty z tytułu czynszu, w tym za wodę, kanalizację i wywóz śmieci: 1.367 zł, gaz: 2.617,26 zł, lekarstwa i leczenie 290 zł oraz wyżywienie 1.000 zł. Dodatkowo Skarżący opłaca co dwa miesiące rachunek za energię elektryczną w kwocie 479,32 zł oraz ubezpieczenie samochodu 1.733,40 zł (bez wskazania za jaki okres). Skarżący nie wskazał na posiadane nieruchomości ani rzeczy ruchome (pomimo, że opłaca ubezpieczenie na samochód). Podał jedynie, że posiada sprzęt RTV i gospodarstwa domowego o wartości 500 zł. Innych składników majątku nie wskazał. Dyrektor Izby podkreślił, że Skarżący, mimo wezwania, nie wyjaśnił w pełni wątpliwości dotyczących jego sytuacji materialnej (wezwanie organu w tym zakresie pozostało bez odpowiedzi), wobec czego wzięto pod uwagę materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania. Z zebranych dowodów wynika, że Skarżący posiada stałe źródło dochodów w postaci emerytury i ma zapewnione warunki bytowe. Niewyjaśniona pozostaje natomiast kwestia ponoszonych wydatków, znacznie przewyższających osiągane dochody. Skarżący nie wskazał dodatkowego źródła ich finansowania, ani nie potwierdził faktu posiadania zaległości w opłatach. W rezultacie organ nie dopatrzył się po stronie Skarżącego ważnego interesu podatnika, jakim jest brak możliwości płatniczych. Skoro bowiem miesięczne wydatki są przez Skarżącego regulowane, mimo że uzyskiwany dochód jest niższy od ponoszonych kosztów, można sądzić, że posiada on również możliwość uregulowania należności z mandatów. Dodatkowo organ zwrócił uwagę, że Skarżący w latach 2017-2024 prowadził działalność gospodarczą pod nazwą: T., z której, jak należy domniemywać, czerpał zyski w postaci dochodów. Według organu uprawnia to wniosek, że Skarżący miał możliwości na regulowanie mandatów w momencie ich otrzymywania, czego nie uczynił, przeznaczając dochód uzyskany z prowadzonej działalności na inne cele. Teraz natomiast Skarżący upatruje szansy na pozbycie się zadłużenia poprzez umorzenie. W konsekwencji organ uznał, że chociaż Skarżący, z uwagi na niedostatek dochodów i problemy zdrowotne, znajduje się w trudnym położeniu, niemniej jednak łączna ocena wszystkich okoliczności sprawy nie dawała podstaw do przyznania ulgi w postaci umorzenia. Podkreślił, że niskie dochody nie mogą uzasadniać całkowitej rezygnacji Państwa z przysługujących mu wpływów. W przeciwnym wypadku każdy zobowiązany do zapłaty mandatu, który znajduje się w trudnej sytuacji finansowej spełniałby warunki do udzielenia ulgi. Gdyby więc wystarczającą podstawą do udzielenia ulgi była trudna sytuacja finansowa i zdrowotna, osoby ukarane znajdujące się w takiej sytuacji czułyby się bezkarne. Umorzenie stanowiłoby bowiem przyzwolenie na naganne, wykraczające poza normy prawne zachowanie i z pewnością nie wpływałoby na właściwą postawę sprawcy wykroczenia. Mając na uwadze całokształt okoliczności sprawy, organ odwoławczy uznał więc, że udzielenie ulgi stanowiłoby nieuzasadnione wyróżnienie Skarżącego na tle innych obywateli znajdujących się w różnych sytuacjach życiowych, którzy pomimo trudności podejmują działania celem pozyskania środków finansowych i wywiązują się z ciążących na nich zobowiązań wobec budżetu państwa. Końcowo, odnosząc się do argumentacji podnoszonej przez Skarżącego, Dyrektor Izby stwierdził, że organy administracji publicznej nie są uprawnione do oceny zasadności nałożenia mandatów karnych. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, w której Skarżący opisał zdarzenia, które spowodowały nałożenie niektórych mandatów oraz okoliczności, w jakich zostały one wystawione, podtrzymując stanowisko, że został on niesłusznie ukarany, co według niego uzasadnia przyznanie wnioskowanej ulgi. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. i Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej jako: "ppsa") zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym tu zastosowania). Badając prawidłowość zaskarżonej decyzji według powyższych kryteriów, Sąd nie stwierdził, by została ona podjęta z naruszeniem przepisów prawa, które to naruszenie uzasadniałoby uwzględnienie skargi. Przedmiotem sporu jest kwestia zasadności odmowy umorzenia Skarżącemu należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych (wyszczególnionych w skarżonej decyzji), w łącznej wysokości 3.782 zł. W kontrolowanej sprawie podstawę do analizy zasadności żądania Strony o umorzenie przedmiotowych należności stanowił prawidłowo powołany przez organ przepis art. 64 ust. 1 pkt 2a ufp, którego treść stanowi, że w przypadku zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60 (wśród których ustawodawca wymienił m.in. należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego w postępowaniu w sprawach o wykroczenia oraz w postępowaniu w sprawach o wykroczenia skarbowe - pkt 6a art. 60 ufp) właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może je umarzać w całości, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym. Użyte w omawianym przepisie sformułowanie "może" wskazuje, że organ orzekający w przedmiocie umorzenia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, iż organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanek umorzenia uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest stanowisko, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Oznacza to, że wybór kierunku rozstrzygnięcia może być swobodny, ale winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Konsekwencją powyższego jest obowiązek organu administracji publicznej szczególnie starannego prowadzenia postępowania, tak aby czyniło ono zadość obowiązkom płynącym z treści artykułów 7, 77 § 1 i 80 kpa. Uzasadnienie powinno zaś odpowiadać warunkom określonym w art. 107 kpa, tak aby strona mogła mieć pewność, a sąd mógł ocenić, że wszystkie podniesione przez nią okoliczności zostały wzięte pod uwagę i poddane ocenie w kontekście mających zastosowanie w sprawie przepisów. W szczególności, w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla wnioskującego powinno znaleźć szczegółowe omówienie kwestii istnienia lub nieistnienia okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji umorzenia. Jednak do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Kontrola sądowa tego rodzaju rozstrzygnięć sprowadza się do zbadania, czy decyzja uznaniowa poprzedzona została prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego i prawnego sprawy. Sąd bada więc, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, w myśl której organy zobligowane są do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 i 77 kpa). Nadto, czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 kpa) i czy zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 kpa) oraz czy wydane decyzje odpowiadają wymogom określonym w art.107 § 3 kpa, w szczególności czy uzasadnienie decyzji wskazuje przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia należności. Natomiast sam wybór rozstrzygnięcia, dokonany na podstawie kryteriów celowości i słuszności pozostaje poza kontrolą sądu. Ponadto wskazać należy, że Sąd dokonuje kontroli decyzji na dzień jej podjęcia. Sąd nie zastępuje organu w rozpoznaniu wniosku o umorzenie i ma obowiązek przyjąć stan faktyczny i prawny obowiązujący w dacie jej wydania przez organ. Biorąc pod uwagę treść art. 64 ust. 1 pkt 2a ufp wskazać trzeba, że rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności nakłada na organ obowiązek ustalenia w pierwszym rzędzie tego, czy w okolicznościach faktycznych danej sprawy występuje "ważny interes zobowiązanego" lub "interes publiczny", jako dwie równorzędne przesłanki w tym przepisie wymienione. Jak bowiem trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 335/13 (dostępny na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak dalej przytaczane orzeczenia) "działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ obowiązek wyważenia interesu publicznego z indywidualnym interesem strony, gdyż zobowiązuje go do tego art. 2 Konstytucji RP w każdym przypadku, w którym w sprawie ma zastosowanie norma prawna uzależniająca załatwienie sprawy od tzw. uznania administracyjnego". Decyzja o charakterze uznaniowym musi więc odpowiednio wyważać interesy przeciwstawnych stron - interes obywatela z interesem publicznym, kierując się przy tym proporcjonalnością uwzględnienia obu rodzajów interesów (por. wyrok NSA z 22 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 182/12). Ustawodawca nie zdefiniował w ustawie pojęć "ważnego interesu zobowiązanego" i "interesu publicznego". Z tego względu konkretną treść tych pojęć ustalać należy z uwzględnieniem okoliczności rozpoznawanej sprawy. Niemniej jednak o istnieniu ważnego interesu zobowiązanego oraz interesu publicznego decydują kryteria obiektywne, zgodne z powszechnie obowiązującą hierarchią wartości. W orzecznictwie przyjmuje się, że przez ważny interes zobowiązanego należy rozumieć zdarzenia losowe oraz sytuacje osobiste, rodzinne, zdrowotne czy też ekonomiczne (dotyczące majątku, dochodów, wydatków, możliwości płatniczych), które w okolicznościach konkretnego przypadku nie pozwalają na spłatę należności publicznoprawnych bez szczególnej dolegliwości dla zobowiązanego w postaci nadmiernego obciążenia finansowego bądź innych ciężkich skutków. Przy czym pojęcia "ważnego interesu zobowiązanego" nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych, czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie dochodzonych należności, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną wnioskującego, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków. Z kolei przesłankę "interesu publicznego" interpretuje się jako dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego. Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności faktycznych rozpatrywanej sprawy, Sąd stwierdza, że organ przeanalizował sytuację Skarżącego w kontekście przesłanek umorzenia, określonych w art. 64 ust. 1 pkt 2a ufp i uzasadnił powody, jakie legły u podstaw odmowy udzielenia wnioskowanej ulgi. W ocenie Sądu, ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski nie uchybiły przepisom prawa procesowego, ani materialnego. Zaznaczyć należy przy tym, że nie są sporne między stronami ustalenia faktyczne dotyczące sytuacji finansowej, bytowej i zdrowotnej Skarżącego, które wynikają z przedłożonych przez Stronę dowodów i składanych oświadczeń, a jedynie ich ocena. Na wstępie rozważań, mając na względzie treść podniesionych w skardze zarzutów, wyjaśnić należy, że poza kontrolą i oceną Sądu, ze względów kompetencyjnych, musiała pozostawać argumentacja skargi odnosząca się do zasadności nałożenia na Skarżącego mandatu karnego i prawidłowości postępowania funkcjonariuszy Policji nakładających mandat karny. Sąd podkreśla, że warunkiem nałożenia grzywny w drodze mandatu karnego było wyrażenie przez Skarżącego zgody na przyjęcie mandatu. Na podstawie art. 98 § 3 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 977 ze zm.- dalej w skrócie: kpw) mandat karny kredytowany stał się prawomocny w chwili pokwitowania jego odbioru. Tym samym zostało zakończone postępowanie mandatowe w sprawie popełnionych przez Skarżącego wykroczeń. Przy czym uprawnionym do oceny zasadności nałożenia mandatu karnego jest wyłącznie sąd powszechny właściwy do rozpoznania sprawy, na którego obszarze działania została nałożona grzywna, co wynika z art. 101 § 2 kpw. Słusznie zatem organy wywiodły, iż takich kompetencji nie posiadają, zatem nie miały podstaw by oceniać, czy mandaty karne zostały na Skarżącego nałożone słusznie, czy też nie. W konsekwencji, bez wpływu na wynik sprawy pozostają wyrażane zarówno na etapie postępowania przed organami, jak i obecnie w skardze, subiektywne opinie Skarżącego o niesprawiedliwym ukaraniu go grzywnami, objętymi wnioskiem o umorzenie. W tym bowiem zakresie Skarżącemu przysługiwały odrębne środki prawne, a skoro z nich nie skorzystał, to tym samym wynikające z nałożonych mandatów karnych należności są wymagalne, w wynikającej z nich kwocie grzywny. Ubieganie się natomiast przez Stronę o umorzenie nałożonych mandatami karnymi grzywien w trybie art. 64 ufp w żadnym wypadku nie może służyć jako środek do ewentualnej weryfikacji zasadności nałożenia tych kar. Przystępując do oceny zaskarżonej decyzji, Sąd stwierdza, że organ odwoławczy dokonał prawidłowej analizy stanu faktycznego sprawy i wyciągnął wnioski, które nie przekraczają granic swobodnej oceny dowodów. W rozpatrywanej sprawie organy obu instancji uznały, że w sprawie nie występuje ani ważny interes zobowiązanego, ani interes społeczny. W zaskarżonej decyzji organ odwoławczy, oceniając zasadność udzielenia ulgi w kontekście przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, przyjął, że chociaż Skarżący, z uwagi na niedostatek dochodów i problemy zdrowotne, znajduje się w trudnym położeniu, niemniej jednak łączna ocena wszystkich okoliczności sprawy nie dawała podstaw do umorzenia wnioskowanej należności. Uzasadniając to stanowisko organ odwoławczy wskazał, że przedstawione przez Skarżącego informacje mają charakter niepełny, w związku z czym nie dają organowi możliwości ustalenia jego sytuacji w sposób realny i rzeczywisty. Analiza złożonych przez Stronę dokumentów wskazywała bowiem, iż w prowadzonym wspólnie z żoną gospodarstwie domowym występuje deficyt dochodów nad kosztami bieżącego utrzymania (według oświadczeń Strony miesięczne dochody rodziny wynoszą 2.821,61 zł, zaś ponoszone wydatki wynoszą 5.274,26 zł). Skarżący, mimo wezwania, nie wskazał źródła pokrycia tego deficytu, ani nie potwierdził faktu posiadania zaległości w opłatach. Sytuacja ta, zdaniem organu, pozwala na przyjęcie, że skoro miesięczne wydatki, mimo niedostatku dochodów, są przez Stronę regulowane, to możliwa jest również zapłata (chociażby częściowa) należności z mandatów. Ponadto, oceniając sytuację Skarżącego organ ustalił, że mimo niewątpliwie trudnej sytuacji, jego rodzina ma zapewnione warunki bytowe i posiada stałe źródło dochodów ze świadczeń emerytalnych. Organ akcentował przy tym, że w czasie nałożenia mandatów Skarżący prowadził działalność gospodarczą, z którego to źródła mógł i powinien wówczas pokryć ciążące na nim należności. Podkreślał również, że w przypadku Skarżącego nie jest wykluczona możliwość spłaty należności w formie np. układu ratalnego. Zwłaszcza, że Skarżący 9 maja 2024 r. wpłacił na należności z mandatów kwotę 300 zł, co wskazuje, iż jest on w stanie wygospodarować wolne środki i przeznaczyć je na chociażby częściową zapłatę należności. W świetle przedstawionych wyżej ustaleń, których Skarżący nie kwestionował, podzielić należy stanowisko organów, iż w sprawie nie wystąpiła przesłanka "ważnego interesu zobowiązanego". Podkreślenia w tym miejscu wymaga, iż postępowanie w sprawie umorzenia należności w trybie art. 64 ufp ma charakter wnioskowy, co oznacza, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek przedstawienia i udokumentowania podawanych okoliczności co do sytuacji finansowej, jeśli zmierza on do skutecznego rozpoznania wniosku poprzez jego pozytywne rozpoznanie. To wnioskodawca zna bowiem swoją sytuację życiową, finansową, majątkową czy zdrowotną i tylko on może ją należycie wykazać. Skład orzekający w tej sprawie w pełni podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 sierpnia 2024 r., sygn. akt I GSK 1146/23, zgodnie z którym "wnioskujący o umorzenie należności jest zobowiązany do przedstawienia w toku postępowania w sposób kompletny, wyczerpujący i wiarygodny swojej sytuacji życiowej i materialnej, a organ w oparciu o przedstawione przez nią informacje zobowiązany jest dokonać oceny czy w sprawie zachodzi przesłanka interesu zobowiązanego lub interesu publicznego określona w przywołanym przepisie art. 64 ust. 1 pkt 2a ufp". Zatem warunkiem skuteczności wniosku jest wykazanie realnej sytuacji wnioskodawcy stosownym materiałem dowodowym, we współdziałaniu z organem, który dopiero po zebraniu materiału dowodowego w wyczerpujący sposób go rozpatrzy. Wnioskodawca, który nie przedstawia tego rodzaju dowodów, nie może skutecznie zarzucić organom naruszenia art. 7 kpa. W rozpatrywanej sprawie Dyrektor Izby pismem z 19 sierpnia 2024 r. wezwał Skarżącego m.in. do wskazania źródła z jakiego pokrywa wydatki przekraczające wysokość miesięcznych dochodów oraz do wyjaśnienia, czy Strona opłaca wydatki z oszczędności lub innych źródeł dochodu, czy pożycza lub otrzymuje środki pieniężne od innych osób na opłacenie wydatków, czy kwoty wydatków różnią się w poszczególnych miesiącach i czy miesięczne wydatki są faktycznie opłacane. Pomimo wystosowanego wezwania Skarżący nie przedstawił żądanych informacji i dowodów odnoszących się do jego aktualnej sytuacji majątkowej, uniemożliwiając tym samym organom rzetelne ustalenie, czy w jego przypadku spłata nałożonych grzywien spowoduje szczególną dolegliwość w postaci nadmiernego obciążenia finansowego bądź innych ciężkich skutków. Zasadnie zatem organ odwoławczy wyraźnie zaznaczył w treści decyzji, że przedstawione przez skarżącego informacje mają charakter niepełny, w związku z czym nie dają organowi możliwości ustalenia jego sytuacji w sposób realny i rzeczywisty. Jednocześnie Sąd podziela stanowisko organu, że okoliczność niskich dochodów (a nawet ich braku) nie przesądza jeszcze o zaistnieniu przesłanki ważnego interesu zobowiązanego i nie może być sama w sobie przesłanką do zastosowania ulgi w tak ostatecznej formie, jaką jest umorzenie. Pamiętać bowiem należy, że umorzenie należności publicznoprawnych, jako że stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania, nie może następować pochopnie i z reguły zastrzeżone jest dla sytuacji wyjątkowych. Trafnie przy tym akcentował organ, że kara pieniężna ma na celu wymuszenie na ukaranym przestrzegania przepisów prawa oraz ma być dolegliwością dla ukaranego, zaś uzasadniony interes Skarbu Państwa w takich przypadkach wymaga, ażeby kara stanowiąca jego dochód była przez zobowiązanego poniesiona w całości. Zatem umarzanie grzywien nakładanych w drodze mandatów karnych z powodu złej sytuacji materialnej, może mieć więc miejsce naprawdę wyjątkowo, gdyż inaczej mijałoby się z celem represyjno-wychowawczym, jaki spełniać powinna kara. Jak natomiast wynika z ustalonego stanu faktycznego, Skarżący ma zapewnione warunki mieszkaniowe i bytowe (posiada stałe źródło dochodów ze świadczeń emerytalnych). Równocześnie Skarżący nie wykazał zaległości w regulowaniu bieżących opłat. Z akt sprawy nie wynika również, by Skarżący mimo trudnej sytuacji materialnej, korzystał z pomocy społecznej, która z założenia udzielana jest osobom znajdującym się w ciężkim położeniu (trudnej sytuacji materialnej). Należy zaznaczyć, że pomoc społeczna jest jedną z instytucji polityki społecznej państwa, w ramach której udzielane są świadczenia o charakterze pieniężnym i niepieniężnym. Korzystanie z takiej formy wsparcia, stanowi dodatkowe potwierdzenie, że dochody osoby zobowiązanej nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W ocenie Sądu, nie bez znaczenia jest też zawarty w decyzji organu I instancji argument, że Skarżący i jego żona mają prawo do dodatkowego wsparcia w postaci tzw. 13 i 14 emerytury. Trzeba też mieć na uwadze, że umorzenie w całości należności, czego domagał się Skarżący, nie jest jedyną, przewidzianą prawem formą udzielenia pomocy w jej spłacie należności. Jak bowiem zasadnie wskazał organ, możliwe są także inne rodzaje ulg (w tym rozłożenie należności na raty) których udzielenie nie unicestwia istoty ukarania i zarazem zmniejsza obciążenia finansowe. W rezultacie zgodzić się należy z oceną organu, że w przypadku Skarżącego (który wraz z żoną posiada stały dochód oraz prawo do corocznych świadczeń w postaci tzw. 13 i 14 emerytury) definitywna rezygnacja z należności przysługujących budżetowi państwa nie znajduje uzasadnienia, albowiem nie jest wykluczona możliwość spłaty przez Skarżącego niewielkich kwot w cyklu miesięcznym, tak dostosowanych, aby ich ponoszenie nie stanowiło zbyt dużego obciążenia jego budżetu domowego. W świetle powyższego prawidłowo przyjęły organy, że w realiach tej sprawy trudna sytuacja finansowa Skarżącego nie stanowiła wystarczającej podstawy do stwierdzenia wystąpienia przesłanki "ważnego interesu zobowiązanego". Sąd ponownie podkreśla, że to do Skarżącego, jako inicjatora postępowania o udzielenie ulgi w spłacie należności publicznoprawnych, należało dostarczenie wszelkich informacji i dowodów świadczących o jego sytuacji finansowej. Tymczasem ze strony Skarżącego zabrakło współdziałania w celu wyjaśnienia sygnalizowanej przez organy rozbieżności co do deficytu osiąganych dochodów (wedle oświadczenia Skarżącego) w stosunku do ponoszonych miesięcznie wydatków. Na podstawie złożonych przez Skarżącego szczątkowych dowodów nie sposób więc jednoznacznie stwierdzić, czy zapłata nałożonych grzywien może zachwiać podstawami egzystencji jego rodziny. W tym stanie rzeczy, nie sposób zarzucić organowi dowolności w ocenie zgromadzonego materiału dowodowego, skoro Strona nie ujawniła przed organem wszystkich okoliczności mogących mieć wpływ na ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Za prawidłowy należy również uznać wniosek organów co do braku wystąpienia w sprawie przesłanki "interesu publicznego". Organ w zaskarżonej decyzji trafnie wywiódł, że umorzenie w niniejszej sprawie byłoby w rzeczywistości usankcjonowaniem niezgodnych z prawem działań Strony kosztem interesu publicznego. Zgodzić się również należy z argumentacją organu, że dla oceny zasadności wniosku Skarżącego nie bez znaczenia pozostaje fakt, że ukaranie grzywną w drodze mandatu karnego wymaga zgody ukaranego na taką karę - tak co do formy, jak i wysokości grzywny i terminu zapłaty. Sprawca wykroczenia, który przyjmuje karę, zobowiązuje się zatem do zapłaty określonej kwoty. Skarżący, oceniając swoją sytuację majątkową jako uniemożliwiającą zapłatę grzywny, nie godząc się z rodzajem kary - nie powinien przyjmować zobowiązania finansowego, lecz dążyć do rozpatrzenia sprawy przez sąd karny, który ma możliwość zastosowania również innych rodzajów kar, w tym takich, które nie wiążą się z wydatkami. Tymczasem w rozpatrywanej sprawie Skarżący nie skorzystał z prawa odmowy przyjęcia mandatów i ustalenia ewentualnej wysokości grzywny w drodze postępowania sądowego, a niejako automatycznie wystąpił o jej umorzenie. Tym samym Skarżący nie wykorzystał swoich argumentów dotyczących trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej w celu odmowy przyjęcia mandatu i dania możliwości rozpoznania sprawy przez sąd karny, który oprócz okoliczności popełnienia zarzucanego czynu wziąłby pod uwagę także jego sytuację indywidualną i na podstawie tak zgromadzonego materiału miałby możliwość wyrokowania najpierw co do winy lub niewinności i następnie np. nałożenia kary innego rodzaju niż grzywna. Oceny tej nie mogą zmienić podnoszone w skardze gołosłowne, nie poddające się kontroli tut. Sądu argumenty, jakoby Skarżący był zastraszany i zmuszany do przyjęcia mandatów. W tej sytuacji, w ocenie Sądu, organ był uprawniony do przyjęcia, że trudne położenie Skarżącego związane z brakiem wystarczających środków finansowych i złym stanem zdrowia, nie może być argumentem do tego, aby automatycznie definitywnie zrezygnować z obowiązku uiszczenia należności wynikającej z nałożonych kar grzywny za popełnione wykroczenie. Zwłaszcza, że - jak słusznie argumentował organ - Skarżący popełniał wykroczenia wielokrotnie, nie wyciągając żadnych wniosków z zaistniałych sytuacji. Ponadto, mandaty nałożone zostały w krótkich odstępach czasu, a zatem pomimo świadomości, że ciążą na nim nieopłacone należności względem budżetu państwa, Skarżący dopuszczał się kolejnych wykroczeń. Takie zachowanie jest niezgodne z interesem publicznym. Reasumując Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sytuacja Skarżącego w kontekście przywołanych wyżej przepisów, regulujących zasady umarzania należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych, została oceniona należycie przez organy administracji publicznej z uwzględnieniem interesów publicznego i indywidualnego Skarżącego oraz stanu faktycznego, ustalonego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy. Analiza akt sprawy wskazuje, że organ w sposób wyczerpujący zebrał dostępny mu materiał dowodowy i prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające, z uwzględnieniem reguł w nim obowiązujących, a w szczególności z poszanowaniem art. 7, art. 11, art. 77 i art. 80 kpa. Organ ustosunkował się do wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych przez Stronę w toku postępowania, a także ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 kpa. W związku z powyższym należy stwierdzić, że dokonanej przez organ ocenie o braku podstaw do zastosowania wobec Skarżącego najdalej idącej ulgi w postaci umorzenia w całości kwoty należności objętych wnioskiem nie można zarzucić dowolności. Z tych przyczyn faktycznych i prawnych Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, na podstawie art. 151 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku.