I SA/Op 112/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tomasz Zborzyński Sędziowie NSA Joanna Kuczyńska (spr.) Asesor sądowy Marzena Łozowska Protokolant sekretarz sądowy Joanna Zamojska – Jaszczyk po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 25 lipca 2006 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za rok 1999 I. oddala skargę II. przyznaje pełnomocnikowi D. S. tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Opolu kwotę 292,80 zł brutto (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote 80/100). Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] o nr [...], którą uchylono w całości decyzję Prezydenta Miasta Kędzierzyna-Koźla z dnia [...] i umorzono postępowanie wznowieniowe w sprawie zakończonej decyzją ostateczną Prezydenta miasta Kędzierzyn-Koźle z dnia [...] ustalającej podatek od nieruchomości za 1999 r. w kwocie 2.981,60 zł. Pan J. B. złożył w Urzędzie Miasta Kędzierzyn - Koźle wykaz nieruchomości, sporządzony w dniu 10 lutego 1998 r., w którym wykazał do opodatkowania położone przy ul. [...] w K., budynki (inne niż garaż wolnostojący, budynki gospodarcze, czy też budynki wolnostojące związane z działalnością gospodarczą) o pow. 423,20 m kw. oraz grunty związane z działalnością gospodarczą o pow. 2.351 m kw. Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Kędzierzyn -Koźle ustalił podatnikowi podatek od nieruchomości na 1999 r. w 2.981,60 zł, przyjmując do opodatkowania - zgodnie z wykazem nieruchomości - budynki pozostałe o pow. 423,20 m kw. i grunty pod działalność gospodarczą o pow. 2.351 m kw. Decyzja ta stała się prawomocna. Pismem z dnia 25 lutego 2002 r. podatnik wniósł zastrzeżenia do wystawionego tytułu wykonawczego, w którym podniósł w szczególności, że budynek przy ul. [...] w K. w części uległ zawaleniu i nie jest tam prowadzona działalność gospodarcza. W dnia 12 listopada 2002 r. podatnik złożył wniosek o wznowienie postępowania w sprawie ustalenia podatku od nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] począwszy od 1994 r., podnosząc okoliczności związane z niewykorzystywaniem wymienionego obiektu do prowadzenia działalności gospodarczej, bowiem obiekt jest zdewastowany i wymagaj kapitalnego remontu a nadto występują ograniczenia w dysponowaniu tą nieruchomością. Pismem z dnia 23 grudnia 2002 r. podatnik wyjaśnił, że wniosek dotyczy wszystkich decyzji wystawionych w okresie od 1995 r. do 2002 r. i ustalenia nowej stawki dla budynku, jako budynku gospodarczego, gdyż od 1995r. pełni on tylko rolę magazynu maszyn. W dniu 6 stycznia 2003 r. Prezydent Miasta Kędzierzyna-Koźla wydał postanowienie w sprawie wznowienia postępowania w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za 1999r., przy czym wskazał, że następuje ono z urzędu. Dnia 10 kwietnia 2003 r. Prezydent Miasta Kędzierzyna - Koźla wydał, w oparciu o art. 240 § l pkt 5 i art. 245 § l pkt l Ordynacji podatkowej, decyzję o odmowie uchylenia decyzji ostatecznej tego organu z dnia [...] w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] za 1999 r. w kwocie 2.981,60 zł. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że według jego ustaleń, podjętych w dniu 15.10.2002 r. w toku oględzin ww. nieruchomości, przedmiotowy budynek znajduje się w złym stanie technicznym, ale spełnia wymogi budynku w rozumieniu art. 3 ust. 4 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych (posiada ściany oraz pokrycie dachowe). Nadto organ I instancji wyjaśnił, że wymiar podatku został dokonany w oparciu o wykaz nieruchomości złożony przez podatnika w dniu 10.02.1998r., w którym wykazano "inne budynki" (pow. 423,20 m kw.) oraz grunty związane z działalnością gospodarczą (pow. 2.351 m kw.). Budynek został opodatkowany stawką przewidzianą dla budynków pozostałych. Nie ma natomiast podstaw dla zastosowania niższej stawki, przewidzianej dla budynków gospodarczych, gdyż budynek nie jest wykorzystywany na potrzeby bytowe. Powyższa decyzja stała się przedmiotem odwołania wniesionego przez podatnika do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu, które decyzją z dnia 22.07.2003 r. nr [...] - uchyliło kwestionowaną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Powody takiego rozstrzygnięcia miały charakter formalny związany z brakiem ustaleń faktycznych dotyczących przesłanki wznowienia określonej w art. 240 § l pkt 5 Ordynacji podatkowej. Decyzją z dnia [...] o nr. [...] Prezydent Miasta Kędzierzyna - Koźla, działając m.in. w oparciu o art. 240 § l pkt 5 i art. 245 § l pkt l Ordynacji podatkowej, uchylił decyzję własną nr [...] z dnia [...] ustalającą wysokość podatku od nieruchomości za 1999r. w kwocie 2.981,60 zł i orzekł o ustaleniu wysokości podatku od nieruchomości za ten rok w kwocie 2.041,20 zł. W uzasadnieniu wskazał, że w sprawie wystąpiła przesłanka wznowienia postępowania, gdyż wyszły na jaw nowe okoliczności faktyczne nie znane organowi podatkowemu przy ustaleniu wymiaru podatku od nieruchomości za 1999 r. mające wpływ na opodatkowanie gruntów. Organ I instancji wskazał, że z zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej wynikało, iż od 1993 r. Pan J. B. prowadził działalność w ramach Zakładu Odzieżowego A, przy czym jako miejsce wykonywania działalności wskazał m.in. nieruchomość położoną w K. przy ul. [...]. Decyzją Urzędu Miasta w Kędzierzynie - Koźlu, Wydziału Rozwoju Gospodarczego nr [...] postanowiono wykreślić z dniem 27.01.1998 r. z ewidencji gospodarczej wcześniejszy wpis dokonany w dniu 9.02.1993 r. W następstwie powyższego organ dokonał zmiany wymiaru podatku od nieruchomości i opodatkował przedmiotowe w sprawie grunty stawką dla gruntów pozostałych. Budynki opodatkowano, tak jak poprzednio, stawką dla budynków pozostałych. Jednocześnie organ wyjaśnił, w nawiązaniu do wniosku strony, iż przedmiotowy budynek został opodatkowany jako budynek pozostały, do których zalicza się również wiaty. Brak natomiast podstaw do zastosowania stawki przewidzianej dla budynków gospodarczych, gdyż sposób jego użytkowania (przechowywanie maszyn i urządzeń służących niegdyś do prowadzenia działalności gospodarczej - zakładu odzieżowego) nie pozwala na uznanie, iż jest on wykorzystywany jako budynek gospodarczy zajęty na potrzeby bytowe (przechowywanie opału, narzędzi domowych lub ogrodniczych, płodów rolnych, stodoły, kurniki, chlewy, stajnie, obory). Od powyższej decyzji odwołał się, w terminie ustawowym, Pan J. B. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W ocenie podatnika, nie uzyskał odpowiedzi na pytanie jakie nowe okoliczności wpłynęły na zmianę wysokości podatku od nieruchomości. Nadto nie zgadza się z oceną, że zapis aktu notarialnego dotyczącego nabycia przedmiotowej nieruchomości, w którym wskazano, iż budynek przy ul. [...] ma charakter gospodarczy, nie wiąże organu podatkowego. Pan J. B. podnosił, iż od 1995 r. prowadził z Urzędem Miasta korespondencję dotyczącą odpowiedniego zakwalifikowania do opodatkowania obiektów nabytych od Zakładów B oraz dotyczących umorzenia zaległości za lata 1998 -2002, do których organ się nie odniósł w kwestionowanej decyzji. Pismem z dnia 11.12.2003 r. Pan J. B. uzupełnił odwołanie podnosząc w szczególności, iż w sprawozdaniu nadesłanym do organu odwoławczego Prezydent Kędzierzyna - Koźla nie przedstawił korespondencji dotyczącej kwalifikacji obiektu i wysokości podatku. Tymczasem podatnik przedstawiał dowód, że zakończył działalność gospodarczą w 1995 r. W tym samym roku wymeldował się z Kędzierzyna- Koźla. W pozostałym zakresie strona podtrzymała dotychczasową argumentację w sprawie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając odwołanie w pierwszej kolejności zauważyło, iż wznowienie postępowania w sprawie ustalenia wymiaru podatku od nieruchomości nastąpiło na wniosek podatnika na mocy postanowienia z dnia 6 stycznia 2003 r. nr [...], organ zaś wskazał, że podjął działanie w tym zakresie z urzędu. Niezależnie jednak od takiego określenia charakteru postępowania w decyzji, kończącej to postępowanie, z dnia [...], organ I instancji odniósł się do argumentacji Pana J. B. podnoszonej we wniosku w sprawie wznowienia postępowania, dotyczącej opodatkowania budynku położonego na działce przy ul. [...]. Nadto zbadał i ocenił, aczkolwiek odmiennie co do okresu, podnoszone przez stronę w piśmie z dnia 12.11.2002 r. okoliczności dotyczące zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej. Podatnik wskazywał na zaprzestanie prowadzenia działalności na przedmiotowej nieruchomości od 1994 r., podczas gdy organ uznał ten argument od 27 stycznia 1998 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że postanowienie z dnia 6 stycznia 2003 r. dotyczące wznowienia postępowania należało oceniać w kontekście regulacji art. 243 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym w dacie jego wydania. Z treści § 1a tego artykułu wynikało, że wznowienie postępowania jest niedopuszczalne po upływie terminów przewidzianych w art. 68 lub w art. 70. W sprawie będącej przedmiotem rozstrzygania przez organy pierwszej instancji pominięto wskazaną wyżej okoliczność, że upłynął termin do wznowienia postępowania. W odniesieniu do decyzji ustalającej podatek od nieruchomości za 1999r. trzyletni termin do wydania decyzji upłynął w 2002r. Nie zastosowanie tego przepisu przez Prezydenta Miasta Kędzierzyna –Koźla i wznowienie w sprawie postępowania stanowiło rażące naruszenie prawa wobec czego, decyzję należało uchylić w całości, zaś postępowanie wznowieniowe umorzyć. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarzuca decyzji obrazę przepisu 234 Ordynacji podatkowej przez wydanie decyzji na niekorzyść podatnika. Zwraca się do Sądu o wydanie wyroku zwalniającego z zapłaty spornego podatku a to ze względu na zły stan zdrowia, brak środków płatniczych, pozostająca na jego utrzymaniu chorą żonę oraz dwoje uczących się dzieci. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu wnosiło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Sąd nie dopatrzył się w sprawie okoliczności, które musiałyby powodować wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Na tle zaistniałego stanu faktycznego stwierdzić trzeba, że wznowienie postępowania postanowieniem w dniu 6 stycznia 2003r. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wydaną przed 1 stycznia 2003r. następuje na podstawie przepisów nowych, obowiązujących od tej właśnie daty i to niezależnie od tego, kiedy do organu wpłynął wniosek o wznowienie. Wskazane postanowienie należy zatem oceniać w kontekście regulacji art. 243 § 1a Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym w dacie jego wydania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu prawidłowo uznało, że w sprawie podatku od nieruchomości za 1999r. upłynął termin do wznowienia postępowania określony w art. 68 ustawy Ordynacja podatkowa. W myśl art. 68 § l Ordynacji podatkowej zobowiązanie podatkowe, o którym mowa w art. 21 § l pkt 2 tej ustawy (tj. zobowiązanie podatkowe, które powstaje z dniem doręczenia decyzji organu podatkowego, ustalającej wysokość tego zobowiązania), nie powstaje, jeżeli decyzja ustalająca to zobowiązanie została doręczona po upływie 3 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy. Wskazany wyżej art. 68 Ordynacji podatkowej i wynikająca z niego instytucja przedawnienia prawa do wydania decyzji ustalającej podatek dotyczy również podatku od nieruchomości za 1999r. Nie sporne w sprawie jest, że na skarżącym ciążył obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości, wobec nabycia w dniu 21.07.1995 r., na mocy umowy sprzedaży objętej aktem notarialnym nr rep. [...], prawa wieczystego użytkowania działki nr a wraz z prawem własności usytuowanego na niej budynku gospodarczego stanowiącego odrębną nieruchomość. Skoro obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości powstał w 1999r., to z końcem 2002r. upłynął trzyletni okres przedawnienia, o którym mowa w art. 68 § l Ordynacji podatkowej, liczony od końca 1999r. Analizując dalej stan prawny należy odnieść się do art. 68 § 2 Ordynacji podatkowej, który stanowi, że jeżeli podatnik nie złożył deklaracji w terminie przewidzianym w przepisach prawa podatkowego bądź w złożonej deklaracji nie ujawnił wszystkich danych niezbędnych do ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego to zobowiązanie podatkowe, o którym mowa nie powstaje, pod warunkiem, że decyzja ustalająca wysokość tego zobowiązania została doręczona po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy. Omawiany okres przedawnienia prawa do wydania decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe wyjątkowo zatem wynosi 5 lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy. Zgodnie z art. 6 ust. l ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, w brzmieniu obowiązującym w 1999r., obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości powstaje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstały okoliczności uzasadniające powstanie tego obowiązku. Dalej przepis ten stanowi w ust.3, iż jeżeli w ciągu roku podatkowego nastąpiła zmiana sposobu wykorzystywania budynku albo gruntu lub ich części, mająca wpływ na wysokość opodatkowania w tym roku, podatek ulega obniżeniu lub podwyższeniu, poczynając od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiła ta zmiana. Natomiast cyt. przepis w ust. 6 wskazywał, że osoby fizyczne są obowiązane złożyć właściwemu organowi gminy wykaz nieruchomości, sporządzony na formularzu według ustalonego wzoru, w terminie 14 dni od dnia wystąpienia okoliczności uzasadniających powstanie obowiązku w podatku od nieruchomości oraz informować ten organ o zaistnieniu zmian, o których mowa w ust. 3, w terminie 14 dni od ich zaistnienia. W sprawie będącej przedmiotem rozstrzygnięcia obowiązek podatkowy dotyczył 1999r. a obowiązek złożenia po raz pierwszy wykazu nieruchomości powstał po stronie podatnika w 1995r. w związku z nabyciem prawa wieczystego użytkowania gruntu oraz prawa własności budynku w dniu 21.07.1995r. Zatem kwestia terminowego złożenia deklaracji (wykazu nieruchomości) nie może być podstawą oceny wystąpienia w sprawie 5 - letniego terminu przedawnienia prawa do wydania decyzji ustalającej podatek, skoro jej przedmiotem jest dalszy rok podatkowy, w odniesieniu do którego ocenie organu podatkowego podlegał wcześniejszy wykaz nieruchomości składany przez podatnika. Zgodnie z drugą z przesłanek wynikającą z art. 68 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej należy dokonać analizy pojęcia "wszystkich danych niezbędnych" do ustalenia zobowiązania podatkowego. Prawidłowo organ odwoławczy, dokonując oceny tej kwestii wziął pod uwagę treść art. 21 § 5 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z nim jeżeli przepisy prawa podatkowego nakładają na podatnika obowiązek złożenia deklaracji, wysokość zobowiązania podatkowego (...) ustala się zgodnie z danymi zawartymi w deklaracji, chyba że przepisy szczególne przewidują inny sposób ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego albo w toku postępowania podatkowego stwierdzono, że dane zawarte w deklaracji, mogące mieć wpływ na wysokość zobowiązania podatkowego, są niezgodne ze stanem faktycznym. Wobec powyższego skoro literalne brzmienie art. 68 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej wskazuje na "dane niezbędne", nadto z zasady postępowania podatkowego wynika, iż są one weryfikowane przez organ podatkowy, to należy przyjąć iż dane, o których mowa, dotyczą podstawowych informacji o podatniku i podlegającej opodatkowaniu nieruchomości. W niniejszej sprawie takie niezbędne dane zostały przez podatnika wyszczególnione w wykazie z dnia 10.02.1998r. gdzie, oznaczono nieruchomość podlegającą opodatkowaniu, podano powierzchnię budynku - 423,20 m kw. oraz grunty związane z działalnością gospodarczą o pow. 2.351 m kw. Skoro skarżący złożył wykaz zawierający wszystkie niezbędne dane do ustalenia zobowiązania podatkowego nie zachodzą podstawy do uznania, że okres przedawnienia prawa do wydania decyzji ustalającej zobowiązanie w podatku od nieruchomości za 1999r. wynosi 5 lat. W rozpoznawanej sprawie nie dopatrzył się Sąd również okoliczności, które zgodnie z art. 68 § 5 Ordynacji podatkowej wskazywałyby na zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Mając zatem na uwadze, że w odniesieniu do 1999r. trzyletni termin do wydania decyzji ustalającej podatek od nieruchomości, o którym mowa w art. 68 § l Ordynacji podatkowej, upłynął z końcem 2002r., a nie zachodzą warunki do zastosowania terminu pięcioletniego, według art. 68 § 2 cyt. ustawy, organ I instancji podejmując działania w 2003r. winien był odmówić wznowienia postępowania w sprawie stosownie do art. 243 § la ustawy Ordynacji podatkowej. Wystąpienie przeszkody formalnej do prowadzenia postępowania wznowieniowego stanowi rażące naruszenie art. 243 § la Ordynacji podatkowej. Zaistnienie przesłanki negatywnej wyklucza możliwość merytorycznego rozstrzygania, czy w sprawie wystąpiła podstawa do wznowienia postępowania i czy zachodzą okoliczności powodujące uchylenie decyzji ostatecznej, której to postępowanie dotyczy a to zgodnie z art. 243 § 2 Ordynacji podatkowej. Niedopuszczalne było zatem wydanie decyzji w trybie art. 245 Ordynacji podatkowej. Wobec tego organ odwoławczy prawidłowo wskazał w zaskarżonej decyzji, że decyzję z dnia [...] wydaną w oparciu o przepis art. 245 Ordynacji podatkowej należało uchylić w całości, a postępowanie w trybie wznowienia postępowania umorzyć wobec braku podstaw do prowadzenia merytorycznego postępowania w trybie wznowienia postępowania (por.: Ordynacja podatkowa. Komentarz. St.Babiarz, B.Dauter, B.Gruszczyński,r.Hauser, A.Kabat. M.Niezgódka-Medek; Wydawnictwo Prawnicze "LexisNexis" Warszawa 2004, str. 625). Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydając zaskarżoną decyzję istotnie naruszyło zasadę niepogarszania sytuacji podatnika (zakaz reformationis in peius), gdyż uchyliło decyzję ustalającą wysokość podatku od nieruchomości w kwocie niższej, niż wynikająca z decyzji dotychczasowej i orzekło o umorzeniu postępowania, co skutkuje pozostawieniem w obrocie prawnym decyzji nakładającej na podatnika zobowiązanie w kwocie wyższej, to działanie to pozostaje w zgodzie z art. 234 Ordynacji podatkowej. Przepis ten stanowi bowiem, iż organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub interes publiczny. Wykładnia cytowanego wyżej art. 234 pozwala na przyjęcie, iż w postępowaniu odwoławczym organ podatkowy może wydać decyzję na niekorzyść strony odwołującej się, jeżeli decyzję tę wydano z rażącym naruszeniem prawa. Zdaniem Sądu taka sytuacja w niniejszej sprawie wystąpiła, ponieważ Prezydent Kędzierzyna-Koźla rażąco naruszył art. 243 § 1a Ordynacji podatkowej. Skarżący w uzasadnieniu skargi wskazując na swoja trudną sytuację osobistą i materialna wnosił o wydanie wyroku zwalniającego z płacenia podatków. Odnosząc się do tego wniosku Sąd uznał, że nie jest umocowany zgodnie z przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do zastosowania ulg lub zwolnień z należności podatkowych. Decyzję w tym zakresie podjąć może zgodnie ze złożonym wnioskiem wyłącznie organ, który wydał decyzję nakładającą określony obowiązek podatkowy. Taki stan sprawy uzasadniał oddalenie skargi i pozostawienie w obrocie prawnym zaskarżonej decyzji a to na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W oparciu o art. 250 ustawy cyt. wyżej przyznano pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenie według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej.