I SA/Op 112/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Gocki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska Asesor sądowy WSA Anna Komorowska-Kaczkowska Protokolant Starszy inspektor sądowy Iwona Bergiel po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi A. O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 grudnia 2024 r., nr UP-823/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję. Przedmiotem skargi wniesionej przez A. O. (dalej jako: Skarżący, Strona, Wnioskodawca) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 12 grudnia 2024 r., wydana na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) [zwanej dalej "k.p.a."] w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1230 ze zm.), [zwanej dalej "u.s.u.s."] - którą organ ten, w wyniku ponownego rozpoznania sprawy wskutek uchylenia wyrokiem tut. Sądu z 19 czerwca 2024 r., sygn. akt I SA/Op 359/24 poprzedniej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 22 stycznia 2024 r. nr [...], ponownie utrzymał w mocy własną decyzję z 2 listopada 2023 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od lipca 2017 r. do sierpnia 2021 r. wraz z odsetkami i na ubezpieczenie zdrowotne za okres od lipca 2017 r. do sierpnia 2021 r. wraz z odsetkami. Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wnioskiem z 3 listopada 2022 r. skarżący zwrócił się o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za okres od 5/2017 do 8/2021. Poinformował, że w czasie prowadzenia działalności gospodarczej, którą rozpoczął w 1990 r. jako zajęcie dodatkowe bez obowiązku uiszczania składek, nigdy nie osiągnął dochodu w wysokości umożliwiającej regulowanie składek, a w okresie od 2017 r. do 2021 r. osiągał zerowe dochody. Wspomniał, że jego sytuacja materialna była od wielu lat bardzo trudna, gdyż razem z żoną wychowywali czwórkę dzieci, w tym najmłodszą córkę A., która urodziła się jako dziecko niepełnosprawne z [...]. Oświadczył, że zaraz po jej urodzeniu żona zmuszona była zrezygnować z pracy, by sprawować stałą opiekę na dzieckiem. Ponadto w 1994 r. stracił nagle zatrudnienie jako członek Zarządu Miasta B. i jedynym źródłem dochodów w okresie od grudnia 1994 r. do lutego 1995 r. było wynagrodzenie za pracę Skarżącego w prywatnej firmie E., a do roku 2010 r. diety radnego Rady Miejskiej B. i do około 2012 r. niewielkie kwoty z tytułu umów o dzieło z [...] oraz dochody z jednoosobowej działalności gospodarczej. Wskazał, że utrata płynności finansowej zmusiła go do korzystania z kredytów bankowych. Wskazany okres zaległości dotyczył zaś najtrudniejszego okresu w życiu rodziny, gdy na utrzymaniu była trójka dzieci, która ukończyła studia wyższe z tytułem magistra. W [...] r., kiedy córka A. ukończyła 18 lat, uzyskała prawo do renty socjalnej, a niedawno otrzymała dodatek 500 zł z tytułu całkowitej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Żona osiągnęła natomiast wiek emerytalny ponad dziesięć lat temu, a Skarżący prawie pięć lat temu i nadal sprawują oni opiekę nad niepełnosprawną córką. Skarżący oszacował koszt utrzymania osoby o takim stopniu niepełnosprawności w placówce opiekuńczej na powyżej 4.000 zł, gdzie oprócz tego rodzice zobowiązani są do ponoszenia na bieżąco kosztów na leki [...], które nie są refundowane ([...]), w wysokości około 700 zł, a wystarczają one na około 1,5 miesiąca. Podał, że obecne dochody rodziny stanowią: emerytura skarżącego w wysokości 2.676,88 zł, emerytura żony w takiej samej wysokości, renta socjalna niepełnosprawnej córki A. w kwocie 1.838,44 zł, a także niepodlegający podatkowi i oskładkowaniu dodatek w kwocie 492,74 zł. Wskazał, że w związku z zaawansowanym wiekiem zarówno on, jak i żona, zmagają się z wieloma własnymi schorzeniami, które również wiążą się z dodatkowymi wydatkami. Dlatego też, porównując uzyskiwane dochody do kosztów utrzymania rodziny, w opinii Skarżącego można jednoznacznie stwierdzić, że brak jest możliwości realnego uregulowania powstałego zadłużenia wobec ZUS. Podniósł, że spłata zaległych składek mimo stałych w ostatnim czasie dochodów, nie mogłaby odbyć się bez uszczerbku dla egzystencji całej rodziny. Z opisanej przez Stronę sytuacji materialnej rodziny wynika bowiem, że od momentu, kiedy żona zrezygnowała z zatrudnienia, aby opiekować się niepełnosprawnym dzieckiem, całe obciążenie za zapewnienie rodzinie zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych spadło na Skarżącego. Podkreślił, że opiekę należało zapewnić też pozostałej trójce dzieci, którym stworzono normalne warunki, aby mogły realizować swoje marzenia życiowe. Zatem sytuacja materialna i zdrowotna rodziny wskazuje na zasadność występowania przesłanek rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem". Zakład Ubezpieczeń Społecznych po przeprowadzeniu postępowania w sprawie umorzenia, decyzją z 2 listopada 2023 r., nr 2173/2023, odmówił umorzenia należności z tytułu składek. W wyniku złożenia przez Stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ wydał decyzję z 22 stycznia 2024 r. wskazując w jej uzasadnieniu, że należności z tytułu składek są wymagalne, a to z uwagi na zawieszenie biegu terminu przedawnienia w związku z postępowaniem w sprawie wydania decyzji o wysokości zadłużenia od 6.06.2022 r. do 24.06.2023 r. (kiedy to uprawomocnił się wyrok sądu wydany w tej sprawie) oraz wdrożeniem postępowania egzekucyjnego od 14 sierpnia 2023 r. W dniu 28 września 2022 r. została wydana decyzja określająca wysokość zadłużenia, zaś odwołanie od niej zostało oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego w O. z 26 kwietnia 2023 r. Kolejno organ stwierdził, że w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Równocześnie, w ocenie organu, w sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia z § 3 ust. 1 rozporządzenia, zgodnie z którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Ustalona sytuacja finansowa Skarżącego nie świadczy o tym, iż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W tym zakresie ustalono, że dochód gospodarstwa domowego Strony wynosi łącznie 6.646,15 zł (po uwzględnieniu potrąceń egzekucyjnych z emerytury Strony) i kształtuje się na poziomie wyższym od minimum socjalnego ustalonego 5.12.2023 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w III kwartale 2023 r. dla trzyosobowego gospodarstwa pracowniczego (4.635,04 zł) - przyjętego tylko ze względu na fakt, że nie istnieją dane dla trzyosobowego modelu gospodarstwa emeryckiego. Dochód ten pozwala na zaspokajanie wszystkich podstawowych potrzeb życiowych, które zostały oszacowane na łączną kwotę 1.934,13 zł. Według organu, wskazana sytuacja nie nosi znamion ubóstwa, a przedstawione argumenty nie znalazły odzwierciedlenia w zebranym materiale dowodowym. Z porównania łącznego dochodu w gospodarstwie domowym Skarżącego z podanymi przez niego wydatkami wynika, że egzystencja rodziny nie jest zagrożona. Sytuacja finansowa, w kontekście przedstawionych wydatków, jest również na tyle stabilna, że regulowane są bieżące zobowiązania związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby skarżący zalegał z regulowaniem zobowiązań wobec dostawców prądu, gazu, wody itp. Spłaca również zobowiązania cywilnoprawne (po 314,40 zł miesięcznie). Zdaniem organu należy tak zarządzać posiadanymi środkami finansowymi, by zapewnić równe traktowanie wszystkich wierzycieli. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jako wierzyciel należnych składek, nie może uwzględniać interesów innych wierzycieli, a Skarżący nie ma podstaw, aby przedkładać ich interesy nad roszczenia względem należności z tytułu składek. W wyniku rozpatrzenia wniesionej przez Skarżącego skargi, w której podniesiono zarzuty naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia, prawomocnym wyrokiem z 19 czerwca 2024 r., sygn. akt I SA/Op 359/24 Sąd uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 22 stycznia 2024 r. nr [...]. W ocenie Sądu, organ nie wyjaśnił dokładnie stanu faktycznego sprawy, stosownie do obowiązku wynikającego z art. 7 k.p.a. i wbrew wymogom przewidzianym w art. 107 § 3 k.p.a. - nie przedstawił argumentacji przekonującej do podjęcia rozstrzygnięcia odmawiającego umorzenia wnioskowanej należności w kontekście okoliczności występujących w badanej sprawie, a dokonana ocena materiału dowodowego jest nieprawidłowa i narusza zasady logiki i doświadczenia życiowego. Organ błędnie ocenił rzeczywistą sytuację Skarżącego i jego rodziny z punktu widzenia przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, gdyż są to przesłanki całkowicie niezależne od tych, jakie wymieniono w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Nie poczynił zindywidualizowanych ustaleń odnośnie sytuacji życiowej Skarżącego, nie uwzględnił potrzeb finansowych jego rodziny, znajdującej się w szczególnej sytuacji, z uwagi na sprawowanie opieki nad niezdolną do samodzielnego funkcjonowania dorosłą córką, które znacząco różnią się od potrzeb przeciętnego gospodarstwa domowego tworzonego przez osoby zdrowe i pracujące zarobkowo, a także nie poczynił szczegółowej analizy odnośnie sytuacji zdrowotnej samego Skarżącego i jego żony. Końcowo wskazano, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych zobowiązany będzie do ponownej wnikliwej oceny i uwzględnienia wskazań Sądu. W ramach ponownego procedowania niniejszej sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych pismem z 22 października 2024 r. wezwał Wnioskodawcę do przedłożenia dokumentów potwierdzających jego obecną sytuację materialną i rodzinną. Poinformował również, że przedłożenie aktualnego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym jest warunkiem niezbędnym do merytorycznego rozpoznania wniosku o umorzenie i że w tym celu należy dołączyć dokumenty potwierdzające uzyskiwane dochody, ponoszone wydatki, zadłużenie, orzeczenia lekarskie lub zaświadczenia o stanie zdrowia. W udzielonej odpowiedzi Wnioskodawca poinformował, że jego aktualna sytuacja uległa znacznemu pogorszeniu, gdyż obecnie przebywa w szpitalu i opieka nad niepełnosprawną córka spadła na jego schorowaną żonę. Nadmienił, że jeśli jego problemy zdrowotne się przedłużą będzie zmuszony wynająć osobę do opieki nad córką, co wiąże się z dodatkowymi kosztami. Powołując się nadto na wyrok sądu z 19 czerwca 2024 r. sygn. akt I SA/Op 359/2024 wskazał, że decyzja wydana przez organ w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek naruszała przepisy postępowania, a w konsekwencji doprowadziła do nieprawidłowej oceny jego sytuacji rodzinnej opisanej i dowiedzionej w złożonych wnioskach. Na potwierdzenie swojej aktualnej sytuacji przedłożył dodatkowo: 1) wyciąg z harmonogramu spłaty kredytu/pożyczki nr [...] z 10 stycznia 2024 r.; 2) decyzję o wysokości podatku od nieruchomości z 11 stycznia 2024 r.; 3) decyzję z ZUS o podwyższeniu renty socjalnej i ponownym obliczeniu wysokości świadczenia uzupełniającego dotyczącą A. O. z 1 marca 2024 r.; 4) decyzję z ZUS o waloryzacji i ponownym obliczeniu wysokości świadczenia wyrównawczego dotyczącą E. O. z 1 marca 2024 r.; 5) wydaną wobec skarżącego decyzję z ZUS o waloryzacji i ponownym obliczeniu wysokości świadczenia wyrównawczego z 1 marca 2024 r.; 6) zawiadomienie ze spółdzielni mieszkaniowej "[...]" w B. o wysokości opłat z 15 lipca 2024 r.; 7) kartę informacyjną z 15 września 2024 r.;8) wyciąg z rachunku bankowego E. O. z 2 października 2024 r.; 9) plan prognozowanych płatności za pobór paliwa gazowego od października 2024 r. do sierpnia 2025 r.; 10) plan prognozowanych płatności za energię elektryczną od listopada 2024 r. do marca 2025 r.; 11) kartę informacyjną leczenia szpitalnego z 25 października 2024 r.; 12) wynik badania [...] dotyczący żony z 28 października 2024 r.; 13) FV/Paragon za zakup leków - 5 szt.; 14) potwierdzenie salda rachunku bankowego żony z 7 listopada 2024 r.; 15) potwierdzenie salda własnego rachunku bankowego z 7 listopada 2024 r.; 16) oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z 7 listopada 2024 r. Dokonując ponownej oceny sytuacji rodzinnej i majątkowej Wnioskodawcy organ ustalił, że pobiera on od 1 marca 2024 r. świadczenie emerytalne nr [...] w wysokości 3.416,00 zł brutto, tj. 2.144,23 zł netto miesięcznie, nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, nie korzysta z innych form pomocy, ponosi stałe wydatki z tytułu: miesięcznych opłat w wysokości 244,39 zł; opłat eksploatacyjnych w wysokości 916,61 zł; kosztów leczenia w wysokości 1.776,78 zł. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną E. O., która osiąga dochód w wysokości 2.998,10 zł oraz córką A. O., która osiąga dochód w wysokości 2.120,67 zł. Strona posiada także zobowiązania finansowe z tytułu podatków za 2024 r. w kwocie 85 zł, spłacane po 7,08 zł miesięcznie, oraz w instytucjach do 2029 r. w kwocie 8.663,51zł, po 302,88 zł, które są spłacane w formie układu ratalnego i dobrowolnych wpłat w łącznej wysokości 309,96 zł miesięcznie. Wnioskodawca posiada mieszkanie we współwłasności położone w B. o powierzchni 46,65 m2, dla którego prowadzona jest KW nr [...], jest współwłaścicielem w ramach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej w 1/255 części nieruchomości gruntowej (drogi) o powierzchni 0,0970 ha, położonej w miejscowości B., dla której Sąd Rejonowy w B. prowadzi KW nr [...]; na której dokonano zabezpieczenia kredytu zaciągniętego w P. Bank S.A. Posiada nadto środki na rachunkach bankowych w łącznej wysokości 5.542,20 zł oraz składniki mienia ruchomego (komputer, tablet o wartości 1.200 zł; TV o wartości 500 zł; pralka, zmywarka, lodówka o wartości 2.500 zł; telefon o wartości 899 zł,) Odnośnie sytuacji zdrowotnej w rodzinie organ ustalił, że jest ona trudna. U córki A. nie jej stan się nie zmienił; natomiast u żony zdiagnozowano chorobę [...]; a u samego Wnioskodawcy w szpitalu zdiagnozowano [...], [...], [...]. W związku ze swoim stanem zdrowia Wnioskodawca podał, że jest [...] i wymaga sam opieki, obawiając się, że w najbliższym czasie będzie wymagał z tego powodu także płatnej opieki i rehabilitacji dla swojej córki. W celu rozpatrzenia sprawy organ skorzystał również z danych wygenerowanych z systemu informatycznego oraz rejestrów centralnych: Krajowego Rejestru Sądowego, Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, Centralnej Ewidencji Pojazdów. Z ustaleń tych wynikało, że od 11 sierpnia 2021 r. Wnioskodawca zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej, pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 3.416 zł brutto, które po potrąceniach na rzecz ZUS w wysokości 853,87 zł, wynosi 2.144,23 zł netto miesięcznie, figuruje w Krajowym Rejestrze Sądowym jako [...] w stowarzyszeniu "[...]" REGON: [...], KRS [...]. Organ zaznaczył, że Strona posiada następców prawnych, tj.: żonę E. O., która pobiera świadczenie emerytalne oraz świadczenie przysługujące dla działacza opozycji, wynoszące 3.415,50 zł brutto, wynosi 2.998,10 zł netto miesięcznie; córkę A.O., która pobiera rentę socjalną w wysokości 1.780,96 oraz świadczenie uzupełniające 500 zł, wynosi 2.120,67 zł netto miesięcznie, a także córki A. W. i A. L.; oraz syna S O. Przechodząc do oceny poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych organ, ponownie uznał, że w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. W związku z powyższym organ dokonał analizy przesłanek umorzenia wynikających z regulacji z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia. Zgodnie tą regulacją Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W tym względzie organ stwierdził, że w sprawie nie wystąpiła żadna z tych przesłanek. Przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie zachodzi, ponieważ Skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej. Nie zachodzi również przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, bowiem problemy zdrowotne Skarżącego i jego rodziny nie pozbawiają możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie składek, gdyż źródłem utrzymania Skarżącego jest obecnie świadczenie emerytalne, które jest wypłacane niezależnie od stanu zdrowia i co roku przewidziana jest jego waloryzacja. Również ustalona sytuacja finansowa Skarżącego, według organu nie świadczy o tym, iż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał za udokumentowane problemy zdrowotne Wnioskodawcy i członków jego rodziny, które z całą pewnością są utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności, gdyż nie pozbawiają go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego ich opłacenie. Również żona i córka dysponują stałym dochodem w postaci świadczeń emerytalno-rentowych. Pomimo trudności zdrowotnych od 1990 r. prowadzona była działalność gospodarcza (do 11 sierpnia 2021 r.), co sugeruje, że sytuacja zdrowotna występująca w rodzinie nie była jedynym czynnikiem wpływającym na powstanie zadłużenia za okres 07/2017-08/2021 r. Nie przedstawiono żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że w tym czasie Wnioskodawca był niezdolny do pracy. W ocenie organu miał on tym samym możliwość pozyskania środków pieniężnych i poprawy swojej sytuacji materialnej, spłacając zadłużenie w układzie ratalnym z wysokością rat dostosowanych do jego możliwości finansowych. Jednocześnie zauważono, że od 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, która wprowadziła nowe rozwiązania w systemie świadczeń dla osób z niepełnosprawnościami i ich opiekunów. Ten nowy rodzaj świadczenia, które jest skierowane bezpośrednio do osoby z niepełnosprawnością ma częściowo pokryć wydatki wynikające z jej szczególnych potrzeb. W zależności od ilości potrzebnego wsparcia, zróżnicowana będzie kwota świadczenia powiązana z kwotą renty socjalnej. Organ nie jest w posiadaniu informacji o podejmowaniu czynności w celu otrzymania takiego wsparcia przez córkę Wnioskodawcy, które miałoby bezpośredni wpływ na jego sytuację finansową. Skarżący deklaruje jedynie, że sprawuje opiekę nad córką, która pobiera rentę socjalną. Według organu również ograniczone możliwości płatnicze Strony, podnoszone jako jeden z argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. ZUS dokonując rozeznania sytuacji finansowej zobowiązanego każdorazowo zobligowany jest do analizy dochodów osiąganych w rodzinie na podstawie minimum socjalnego. Ponieważ poziom ubóstwa i trudnej sytuacji każdy człowiek odczuwa bardzo subiektywnie, wskaźnik minimum socjalnego pozwala na stosunkowo obiektywną ocenę poziomu zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Minimum socjalne wyznacza kwotę, która jest niezbędna gospodarstwu domowemu w celu zapewnienia odpowiednich warunków do odtworzenia sił życiowych i utrzymania więzi społecznych. Wyznacznikiem trudnej sytuacji materialnej jest kwota minimum socjalnego w Polsce ustalana przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla gospodarstw pracowniczych lub emeryckich. Typ gospodarstwa prowadzonego przez Wnioskodawcę emeryckie - trzyosobowe nie znajduje odzwierciedlenia w opracowaniu Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych, stąd osiąganych dochodów nie można odnieść wprost do ustalonej kwoty minimum socjalnego ustalonego 20 października 2024 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w II kwartale 2024r. Jednak jako punkt odniesienia przyjęto minimum socjalne dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego 3.024,94 zł oraz dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego 1.821,11 zł, które w sumie określa przybliżoną wartość (minimum socjalnego 4.846,05 zł dla wszystkich członków trzyosobowej rodziny- podana kwota minimum socjalnego zawiera już szacunkowe kwoty, jakie trzyosobowe gospodarstwo przeznacza na zakup odzieży i obuwia, na higienę osobistą, kulturę i rekreację, wydatki związane z użytkowaniem i energią, a także na ochronę zdrowia oraz transport.). Tym samym obliczony łączny dochód uzyskiwany w gospodarstwie domowym w wysokości 7.263 zł netto, na który składa się świadczenie emerytalne Wnioskodawcy i jego żony oraz renta socjalna ich córki, jest wyższy od minimum socjalnego, czyli sytuacja Wnioskodawcy nie nosi znamion ubóstwa. Z kolei jako stałe koszty związane z utrzymaniem wskazano na opłaty miesięczne w łącznej wysokości 1.161 oraz miesięczne koszty leczenia 1.776,78 zł. Porównując zatem łączny dochód w gospodarstwie domowym z podanymi wydatkami, można z całą pewnością przyjąć, że egzystencja rodziny nie jest zagrożona. Sytuacja w kontekście przedstawionych wyżej wydatków jest również na tyle stabilna, że regulowane są bieżące zobowiązania związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby zalegano z regulowaniem zobowiązań wobec dostawców prądu, gazu, wody itp. Organ argumentował, że nie neguje kosztów związanych ze stanem zdrowia córki Strony oraz konieczności ponoszenia dodatkowych kosztów przeznaczonych na wizyty lekarskie, zakup leków czy rehabilitację, jednakże w trakcie postępowania nie wykazano, aby w związku z powołaną trudną sytuacją korzystano z jakiejkolwiek formy pomocy skierowanej do osób wymagających wsparcia ze strony wyznaczonych do tego podmiotów tj. Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych; Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie, Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, pomocy pielęgniarki środowiskowej, czy innych placówek wsparcia społecznego wykazanych na stronie www.gov.pi/web/rodzina/osoby-niepelnosprawne. We wniesionej na powyższą decyzję skardze Skarżący podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 28 u.s.u.s. oraz rozporządzenia, wnosząc uchylenie w całości zaskarżonej decyzji z powodu wskazanego naruszenia, które miało istotny wpływ na wynik postępowania i umorzenie w całości należności z tytułu nieopłaconych na własną rzecz składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za okres od maja 2017 r. do sierpnia 2021 r. w wysokości 78.024,87 zł wraz z odsetkami, ze względu na trudną sytuację rodzinną i życiową. W uzasadnieniu skargi ponownie przedstawił problemy życiowe, z którymi boryka się rodzina od wielu lat, które przełożyły się na powstanie zaległości składkowych i obecną trudną sytuację finansową (urodzenie niepełnosprawnej córki, konieczność rezygnacji z zatrudnienia przez żonę Skarżącego, utrata pracy przez Skarżącego, niskie dochody z prowadzonej działalności gospodarczej, które rocznie wynosiły brutto: 2013 - 6.024,37 zł, 2014- 2.341,47 zł, 2015- 434 zł, 2016- 294 zł, a od 2017 do 2021 - 0,00 zł, konieczność korzystania z kredytów bankowych, obowiązek zapewnienia utrzymania i wykształcenia dla trojga pozostałego potomstwa). Skarżący ponownie podniósł, że mimo iż żona i on sam osiągnęli wiek emerytalny i pomimo podupadającego ich stanu zdrowia, nadal sprawują opiekę nad swoją niepełnosprawną córką. Obecny koszt utrzymania o takim stopniu niepełnosprawności osoby w placówce opiekuńczej to rząd powyżej 4.000 zł. Oprócz tego rodzice zobowiązani są do ponoszenia na bieżąco kosztów na leki [...], które nie są refundowane ([...]) w wysokości około 700 zł, które wystarczają na około 1,5 miesiąca. Również sam Skarżący, jak i jego żona będąc w zaawansowanym wieku mają wiele własnych schorzeń, które również wiążą się z dodatkowymi wydatkami. Obecne dochody rodziny to emerytura Skarżącego w wysokości 2.144,23 zł netto, emerytura żony w wysokości 2.998,10 zł oraz renta socjalna niepełnosprawnej córki A. w kwocie łącznej 2.120,67 zł. Skarżący nie zgodził się z argumentacją organu, w której, odwołującej się do wyrażonego w Kodeksie rodzinnym obowiązku wzajemnej pomocy dzieci i rodziców, organ sugerował możliwość wsparcia w spłacie zadłużenia wobec ZUS przez pozostałych członków rodziny (dorosłe potomstwo: A., A. i S.). Skarżący podniósł, że jego zdrowe dzieci posiadają już własne rodziny i nie można wymagać, by kosztem swoich rodzin spłacali zadłużenie rodziców wobec ZUS. Organ zapomina przy tym, że życie nie tylko rodziców lecz także rodzeństwa od urodzenia tak ciężko niepełnosprawnej siostry związane było z nieustającą pomocą i wyrzeczeniem się wielu własnych marzeń. Teraz, kiedy rodzeństwo ma już własne rodziny nadal wspiera we wszystkich tych płaszczyznach schorowanych rodziców w opiece nad nimi samymi i nad A., a takie zaangażowanie nie odbywa się bez uszczerbku ich własnych rodzin. Ustawodawca przewidział jednak pomoc Państwa w takich przypadkach, tym bardziej, że brak zawieszenia działalności gospodarczej nie był ze strony Skarżącego działaniem świadomym i celowym. Ponadto, z powodu nieopłacenia składek Skarżący nie odniósł żadnej korzyści, gdyż okres ten nie został mu zaliczony do okresu składkowego, który mógłby wpłynąć na podwyższenie jego obecnego uposażenia. Końcowo zwrócono uwagę, że w poprzednim wyroku sąd administracyjny słusznie zauważył, że potrzeby finansowe rodziny, znajdującej się w szczególnej sytuacji z uwagi na opiekę nad niezdolną do samodzielnego funkcjonowania dorosłą córką, znacząco różnią się od potrzeb przeciętnego, statystycznego gospodarstwa domowego tworzonego przez osoby zdrowe i pracujące zarobkowo. Jednakże przy ponownym rozpatrywaniu sprawy ta sytuacja nadal nie została uwzględniona przez organ w zaskarżonej obecnie decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Kryteria sądowej kontroli zaskarżonych aktów organów administracji publicznej zostały wyznaczone przepisem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. - dalej: p.p.s.a.), zgodnie z którym decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Równocześnie w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem nie mającym tu zastosowania). Mając na uwadze tak zakreślony zakres kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na naruszenie przepisów, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z 12 grudnia 2024 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 75.935,43 zł, w tym: 1) ubezpieczenia społeczne za okres 07/2017 - 08/2021 w łącznej kwocie 53.820,07 zł, w tym z tytułu składek: 41.622,07 zł; odsetek liczonych na 3.11.2022 r.: 12.198 zł; 2) ubezpieczenie zdrowotne za okres 07/2017 - 08/2021 w łącznej kwocie 22.115,36 zł, w tym z tytułu składek: 17.133,36 zł; odsetek liczonych na 3.11.2022 r.: 4.982 zł. Na wstępie zaznaczyć należy, że zadłużenie z tytułu należności objętych wnioskiem o umorzenie zostało określone decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 28 września 2022 r. nr [...], która jest ostateczna w związku z oddaleniem wniesionego od niej odwołania wyrokiem Sądu Okręgowego w O. z 26 kwietnia 2023 r. sygn. akt [...] (zob. k. 26 - 28 akt adm.). Z akt administracyjnych sprawy wynika, że doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia wskazanych należności w związku z postępowaniem w sprawie wydania decyzji o wysokości zadłużenia od 6.06.2022 r. do 24.06.2023 r. (kiedy to uprawomocnił się ww. wyrok sądu okręgowego wydany w tej sprawie) oraz wdrożeniem postępowania egzekucyjnego od 14 sierpnia 2023 r., w toku którego doszło do zajęcia świadczenia emerytalnego Skarżącego od września 2023 r. (k. 5 -6 akt adm.). Organ stwierdził, że w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem 3a ustawy. Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Całkowita nieściągalność ma miejsce wówczas, gdy: 1. zobowiązany zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r., poz. 1520 ze zm.), 3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r., poz. 2383 ze zm.), 4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 4b. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, 4c. ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe, 5. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że: - przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; - nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s., ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że wobec Skarżącego toczyły się postępowania, o których mowa w tych przepisach; - nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - według informacji widniejących w CEIDG z dniem 11.08.2021 r. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku majątku niepodlegającego egzekucji, bowiem Skarżący uzyskuje dochód z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego, którego kwota pozwala na sukcesywne egzekwowanie zaległości z tytułu składek. Aktualnie dokonywane są potrącenia ze świadczenia na rzecz Dyrektora ZUS Oddział w Opolu (z wcześniejszej decyzji wynikało, że wynoszą one aktualnie 761,57 zł miesięcznie). Ponadto Skarżący jest właścicielem na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość o powierzchni 49,27 m2 oraz współwłaścicielem na zasadzie wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej 1/255 części nieruchomości gruntowej (drogi) o powierzchni 0,0970 ha. - nie zachodzi przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł; - nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., gdyż Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; - nie zachodzi przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. - nie jest oczywiste, że w toku przymusowego dochodzenia należności nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, skoro prowadzone przez Dyrektora ZUS Oddział w Opolu postępowanie egzekucyjne w postaci zajęcia wypłacanej Skarżącemu emerytury pozwala na skuteczne egzekwowanie należności ZUS. Ponadto posiadany przez Stronę majątek nieruchomy może stanowić przedmiot obrotu cywilnoprawnego, co skutkuje możliwością uznania go za źródło przychodu w celu spłaty zadłużenia. Powyższe ustalenia nie budzą wątpliwości Sądu. Natomiast za wadliwą należy uznać dokonaną w skarżonej decyzji ocenę przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). W ocenie Sądu, organ, dokonując ponownego rozpoznania sprawy, po uchyleniu przez Sąd wyrokiem z 19 czerwca 2024 r., sygn. akt I SA/Op 359/24 decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 22 stycznia 2024 r. nr [...] utrzymującej w mocy decyzję z 2 listopada 2023 r. nr 2173/2023 o odmowie umorzenia należności z tytułu składek, a zatem orzekając w warunkach o których mowa w art. 153 p.p.s.a. - nadal nie wyeliminował nieprawidłowości dostrzeżonych w w/w wyroku. Przypomnieć należy, że zaległości dotyczyły składek na ubezpieczenie własne Skarżącego, a zatem w sprawie zastosowanie miał przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Zgodnie z powołanym przepisem, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Przytoczone powyżej regulacje wskazują, że decyzja Zakładu w przedmiocie umorzenia należności z tytułu należności składkowych ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ przy zaistnieniu choćby jednej z przesłanek może, ale nie musi umorzyć należności z tytułu składek. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 k.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. W świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych koncepcji interpretacyjnej przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, nawet stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności świadczące o spełnieniu określonych przepisami przesłanek, może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Prawem do umorzenia należności dysponuje w tym przypadku organ, który może, ale nie musi, wydać rozstrzygnięcia pozytywnego dla zobowiązanego. Należy jednak podkreślić, że uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających przesłankom umorzenia, ale w możliwości negatywnego dla zobowiązanego orzeczenia, nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Z tego też względu sama odmowa umorzenia wnioskowanych należności nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca. Sąd kontrolując zaskarżoną decyzję bada zatem, czy nie nosi ona cech dowolności, a więc, czy organ rozstrzygający w sprawie zebrał dostatecznie materiał dowodowy w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego (tutaj: art. 28 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia) i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych występujących w badanej sprawie, a także, czy właściwie uzasadnił swoje stanowisko. Należy w tym miejscu podkreślić, iż przyznanie przez ustawodawcę Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych uprawnienia do orzekania w sprawach umorzeniowych na zasadzie uznania, stanowi wyraz zaufania do tego organu, że będzie on korzystał z niego w sposób wyważony, a jednocześnie w sposób zindualizowany, każdorazowo w odniesieniu do sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o daną formę ulgi w płatności należności składkowych. Z powyższą uwagą skorelowana jest również wynikającą z art. 7 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej, nakazującą uwzględnienie przez organy administracji publicznej w toku postępowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Co istotne w regulacji tej na równi został wskazany interes społeczny oraz słuszny interes obywateli. Dlatego też decyzja wydawana w warunkach uznania administracyjnego. powinna przekonująco i jasno, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, wskazywać na te wszystkie okoliczności istotne dla sprawy (głęboko rozważone i ocenione), które zdecydowały o podjęciu danego rozstrzygnięcia, szczególnie jeżeli jest ono negatywne dla strony. Z rozstrzygnięć takich musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wynikających ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego. Również zasada przekonywania (art. 11 k.p.a.) wymaga, by w takich sprawach tym bardziej wnikliwie i wyczerpująco rozważyć wszystkie okoliczności sprawy i wyjaśnić stronie przesłanki rozstrzygnięcia uznaniowego, tak, by nie wywoływać przeświadczenia o dowolności (arbitralności) rozstrzygnięcia, co wynika z realizacji zasady zaufania do organów władzy publicznej (art. 8 k.p.a.). Dlatego też w takich sprawach kontrola sądowa aktu wydanego w ramach uznania administracyjnego polega na tym, by sprawdzić: czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej, wyrażonych w niej zasad, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne przyznające organowi uprawnienie w ramach rozstrzygnięcia sprawy, oraz czy organ korzystając ze swojego uprawnienia dokonał racjonalnego wyważenia interesu społecznego oraz słusznego interesu obywateli. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja ZUS nadal nie spełnia powyższych wymagań, powielając już wcześniej dostrzeżone przez tut. Sąd wady w postaci braku zindywidualizowanego podejścia do sytuacji rodzinnej Wnioskodawcy. W sprawie nie było sporne, że w rodzinie występują bardzo poważne problemy zdrowotne u samego Skarżącego i jego żony, jak też zwłaszcza u ich pełnoletniej córki, która od urodzenia jest osobą niepełnosprawną, wymagającą praktycznie całodobowej opieki ze strony osób trzecich a stan ten ma charakter trwały i może się jedynie pogłębiać. Z kolei sytuacja materialna rodziny, wprawdzie nieznacznie przekracza statystyczny próg ubóstwa, jednakże na co zwrócono już uwagę w wyroku z 19 czerwca 2024 r., sygn. akt I SA/Op 359/24, trudno jest porównywać - jedynie na gruncie danych statystycznych - sytuację rodzinną Wnioskodawcy ze statystyczną rodziną uwzględnioną przy obliczeniu wskaźnika ubóstwa. Jak wskazano już w uzasadnieniu powyższego wyroku, w ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien zwrócić szczególną uwagę na obciążający już od lat Skarżącego i jego żonę obowiązek sprawowania opieki nad dorosłą, ale niezdolną do samodzielnego funkcjonowania córką, chorującą na [...], która jest osobą [...]. Według Sądu okoliczność powyższa została ponownie zbagatelizowana przez organ, który, bazując na danych statystycznych, nie uwzględnił w swojej ocenie, że potrzeby finansowe rodziny, znajdującej się w szczególnej sytuacji z uwagi na sprawowanie opieki nad niezdolną do samodzielnego funkcjonowania dorosłą córką, znacząco różnią się od potrzeb przeciętnego, statystycznego gospodarstwa domowego tworzonego przez osoby zdrowe i pracujące zarobkowo. Ponownie rozpoznając sprawę organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji argumentował, że przy ocenie zdolności finansowych rodziny Skarżącego jest każdorazowo zobligowany jest do analizy dochodów osiąganych w rodzinie na podstawie minimum socjalnego. Według organu, ponieważ poziom ubóstwa i trudnej sytuacji każdy człowiek odczuwa bardzo subiektywnie, wskaźnik minimum socjalnego pozwala na stosunkowo obiektywną ocenę poziomu zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Minimum socjalne wyznacza kwotę, która jest niezbędna gospodarstwu domowemu w celu zapewnienia odpowiednich warunków do odtworzenia sił życiowych i utrzymania więzi społecznych. Wyznacznikiem trudnej sytuacji materialnej jest kwota minimum socjalnego w Polsce ustalana przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla gospodarstw pracowniczych lub emeryckich. Wprawdzie, jak wywiódł organ, typ gospodarstwa prowadzonego przez Skarżącego (emeryckie-trzyosobowe) nie znajduje odzwierciedlenia w opracowaniu Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych, dlatego osiąganych dochodów nie można odnieść wprost do ustalonej kwoty minimum socjalnego ustalonego 20 października 2024 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w II kwartale 2024r. Jednakże jako punkt odniesienia ZUS przyjął statystyczne minimum socjalne dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego 3.024,94 zł oraz statystyczne dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego 1.821,11 zł, które w sumie dało przybliżoną wartość minimum socjalnego 4.846,05 zł dla wszystkich członków trzyosobowej rodziny. Z tego też względu uznano, że skoro łączny dochód uzyskiwany w gospodarstwie domowym wynoszący 7.263 zł netto (obliczony bez dokonywanego przez ZUS potrącenia na poczet zaległych składek - uwaga Sądu) przekracza przybliżoną wartość minimum socjalnego 4.846,05 zł dla wszystkich członków trzyosobowej rodziny, to nie występuje zagrożenie ubóstwa. Podkreślić trzeba, że z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wyraźnie wynika, że należy ocenić m.in. stan majątkowy, aby ustalić, czy zapłata nie pociągnie dla strony (jej rodziny) zbyt ciężkich skutków, w tym nie pozbawi strony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Tym samym obowiązkiem organu jest każdorazowo rozważyć, czy zapłata należności nie doprowadzi do tych niekorzystnych skutków, bo właśnie taki stan z punktu widzenia interesu publicznego nie jest pożądany. Dodać przy tym należy, że przy wyłożeniu i zastosowaniu zwrotu normatywnego: "zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych" trzeba przyjąć, że nie chodzi tu tylko o zachowanie standardu minimum koniecznego do przeżycia, ale o minimalnie godziwy poziom życia (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 8 kwietnia 2021 r., I SA/Rz 140/21, CBOSA). Ponadto przy ocenie tej przesłanki należy także wziąć pod uwagę, czy trudności płatnicze osoby zobowiązanej mają charakter okresowy, czy też trwały i pogłębiający się oraz czy istnieją szanse na poprawę sytuacji finansowej. Przypomnieć należy, że w poprzednim wyroku tut. Sądu z 19 czerwca 2024 r., I SA/Op 359/24 wytknięto organowi bezrefleksyjne sięganie do danych statystycznych w zakresie minimum socjalnego, bez uwzględnienia wskazanych przez Skarżącego okoliczności związanych z sytuacją zdrowotną niepełnosprawnej córki, koniecznością rezygnacji z zatrudnienia przez żonę Skarżącego, trudnościami materialnymi wynikającymi z tej sytuacji skutkującymi koniecznością zaciągania pożyczek celem pokrycia kosztów utrzymania w latach poprzednich. Wskazano również, że organ nie poczynił także bardziej szczegółowej analizy odnośnie do sytuacji zdrowotnej Skarżącego (który leczy się z powodu [...], przebytego [...] i jest po operacji [...]) i jego żony, którzy są emerytami i - jak podniesiono we wniosku o umorzenie- zmagają się z wieloma własnymi schorzeniami, które również wiążą się z dodatkowymi wydatkami. W ocenie Sądu organ nadal nie zrealizował powyższych zaleceń i pobieżnie, bez głębszej analizy w tym względzie uznał, że spłata zaległości składkowych nie zagrozi zaspokojeniu potrzeb egzystencjalnych rodziny Skarżącego. O ile bowiem sięgnięcie przez organ porównawczo do kryterium minimum socjalnego należy ocenić jako - co do zasady - uzasadnione, to wyprowadzenie z niego rzetelnych wniosków wymaga uwzględnienia wszystkich okoliczności indywidualnych sprawy, mogących rzutować na odmienności sytuacji od statystycznej i dokonania w tym zakresie analizy. Takiej jednak analizy zabrakło w skarżonej decyzji. Przede wszystkim należy zauważyć, że wprawdzie obliczony przez organ łączny dochód rodziny (7.263 zł) przekracza statystyczne minimum socjalne o 2.717 zł, jednakże dochód ten podlega pomniejszeniu o kwotę podlegającą comiesięcznemu potrąceniu w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Tym samym rzeczywista kwota pozostająca do dyspozycji rodziny, mogąca być przeznaczona na realizację jej potrzeb życiowych, jest znacząco niższa. Zdaniem Sądu, zabrakło również pogłębionej analizy skutków wykonania przez Skarżącego istniejącego zobowiązania w obecnej sytuacji finansowej i zdrowotnej jego rodziny. Jak wynika z akt sprawy, Skarżący, odpowiadając na pismo organu z 22 października 2024 r., wskazał, że jego sytuacja znacznie się pogorszyła, gdyż obecnie przebywa on w szpitalu i opieka nad niepełnosprawną córką spadła na jego żonę. Podnosił również przy tym, że jeśli jego problemy zdrowotne się przedłużą, będzie on zmuszony wynająć osobę do opieki nad córką, co wiąże się z dodatkowymi kosztami. Organ całkowicie pominął tą okoliczność. Co prawda Skarżący tylko sygnalizował konieczność zapewnienia prywatnej opieki dla niepełnosprawnej córki i nie wskazał żadnych, nawet szacunkowych kosztów z tym związanych, jednakże wobec podeszłego wieku i stanu zdrowia Skarżącego i jego żony sytuacja taka jest wysoce prawdopodobna i niewątpliwie będzie znacząco rzutować na budżet rodziny. Jeśli więc Skarżący w toku postępowania zwracał uwagę, że w jego obecnym stanie zdrowia istnieje potrzeba ponoszenia dodatkowych wydatków na zapewnienie prywatnej opieki nad niepełnosprawną córką, to kwestia ta winna zostać dogłębnie wyjaśniona przez organ. Za niewystarczające należy więc uznać poprzestanie przez organ na ogólnikowych, schematycznych stwierdzeniach, że kwota minimum socjalnego zawiera już szacunkowe kwoty, jakie trzyosobowe gospodarstwo ponosi m.in. na leczenie, oraz że Skarżący nie wykazał, by w związku z powołaną trudną sytuacją korzystał z jakiejkolwiek formy pomocy skierowanej do osób wymagających wsparcia ze strony wyznaczonych do tego podmiotów tj. Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych; Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie, Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, pomocy pielęgniarki środowiskowej, czy innych placówek wsparcia społecznego. Ponadto organ zbagatelizował okoliczność, że na Skarżącym ciążą zobowiązania w instytucjach, poprzestając na stwierdzeniu, że fakt posiadania zobowiązań wobec innych niż ZUS wierzycieli nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Sąd - nie negując co do zasady tego stanowiska - zauważa jednak, że zobowiązania cywilnoprawne powstały w związku z koniecznością utrzymania rodziny znajdującej się w szczególnie trudnej sytuacji, z powodu urodzenia niepełnosprawnego dziecka i ograniczonymi możliwościami zarobkowymi, bowiem żona Skarżącego musiała całkowicie zrezygnować z aktywności zawodowej. Co istotne, podnoszona w tym względzie argumentacja organu została już negatywnie oceniona w poprzednim wyroku z 19 czerwca 2024 r. I SA/Op 392/24, mimo to organ nadal wywodzi z tego powodu negatywne dla Skarżącego konsekwencje. Podobnie, organ po raz kolejny zarzuca skarżącemu brak woli i współpracy w spłacie zadłużenia, np. w układzie ratalnym, we wcześniejszym okresie, tj. kiedy Skarżący prowadził jeszcze działalność gospodarczą, chociaż w poprzednim wyroku I SA/OP 392/24 wyraźnie zaznaczono: "Nie można zgodzić się z organem, że powstałe zadłużenie jest skutkiem braku wystarczających starań ze strony skarżącego - przeciwnie z akt sprawy wynika, iż na jego sytuację wpływ miała całkowicie niezależna od niego okoliczność - ciężka choroba córki, co skutkowało różnorodnymi trudnościami życiowymi, trwającymi aż do dnia dzisiejszego." W dodatku, w świetle podnoszonej przez Skarżącego niskiej dochodowości prowadzonej działalności gospodarczej (jak zaznaczono w skardze dochody z tego tytułu wynosiły brutto: 2013 - 6.024,37 zł, 2014- 2.341,47 zł, 2015- 434 zł, 2016- 294 zł, a od 2017 do 2021 - 0,00 zł), za arbitralną należy uznać argumentację organu, że Skarżący miał możliwość pozyskania środków pieniężnych i poprawy swojej sytuacji materialnej spłacając zadłużenie w układzie ratalnym z wysokością rat dostosowaną do jego możliwości finansowych. W ocenie Sądu analiza treści zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że ZUS przy ocenie zasadności udzielenia ulgi kierował się przede wszystkim względami fiskalnymi. Sam organ zresztą w odpowiedzi na skargę wskazał, że odmówił uwzględnienia wniosku Skarżącego uznając interes społeczny jako nadrzędny. Tymczasem, zdaniem Sądu, ochronie interesów fiskalnych Skarbu Państwa, nie można nadawać wartość hierarchicznie wyższą niż inne społecznie akceptowane wartości, jak choćby troska o obywateli niezdolnych do samodzielnej egzystencji, zapobieganie doprowadzaniu do ubóstwa i nędzy, zapobieganie społecznemu wykluczeniu, ochrona postaw egzystencjonalnych obywateli, którzy wskutek zdarzeń losowych oraz niezależnych od siebie chorób wymagają opieki socjalnej. Mając na uwadze powyższe, zdaniem Sądu, nie jest w interesie publicznym takie prowadzenie postępowania zmierzającego do wyegzekwowania należności publicznej, którego celem jest w zasadzie tylko uzyskanie korzyści fiskalnej przez Skarb Państwa. Organ nie może w sposób automatyczny i nieuwzględniający zindywidualizowanych okoliczności odwoływać się do sformułowań odnoszących się do interesu Skarbu Państwa i uszczupleń dochodów budżetowych. Państwo za pośrednictwem swoich instytucji, oprócz wykazywanej funkcji fiskalnej, musi widzieć również obywatela i jego rzeczywiste problemy. W tym miejscu Sąd zauważa, że jedynie cześć z egzekwowanych należności podlega zaliczeniu na zaległą należność główną, gdyż w ramach egzekucji równolegle zaliczeniu podlegają zarówno powstałe odsetki za zwlokę, jak i koszty egzekucyjne. Nie jest to wprawdzie działanie niezgodne z prawem, ale w praktyce pomimo ponoszonego ze strony Skarżącego znacznego obciążenia jego i tak trudnej sytuacji finansowej, faktyczna spłata zadłużenia ulega jedynie częściowemu pomniejszeniu, znacząco wydłużając okres spłaty całości zadłużenia. Wobec powyższego, nie wchodząc w kompetencje organu rentowego, jednakże mając na uwadze specyficzną sytuacje rodzinną Skarżącego, Sąd pod rozwagę organu poddaje potrzebę bardziej indywidualnego podejścia do możliwości, jeśli nie umorzenia należności głównej, to przynajmniej związanych z nim dodatkowych kosztów (odsetek i kosztów egzekucyjnych). Uwaga ta może mieć znaczenie także dla samej wysokości świadczenia emerytalnego Skarżącego, które wprawdzie, jak słusznie zauważył organ, obecnie nie obejmuje tych okresów składkowych, wobec których nie odprowadzono należności, jednakże może mieć znaczenie dla ewentualnych przyszłych praw jego niepełnosprawnej córki, w sytuacji gdyby była ona uprawniona do renty rodzinnej. W takim zaś przypadku, zwiększenie okresów składkowych uwzględnionych w wymiarze emerytury Skarżącego mogłoby mieć przełożenie w przyszłości na wysokość świadczenia rentowego jego niepełnosprawnej córki. Sąd czyniąc te rozważania nie jest umocowany kompetencyjnie do zajęcia w tej kwestii wiążącego stanowiska, dlatego jedynie sygnalizuje potrzebę rozważenia przez samego Skarżącego, jak i organ rentowy również takiego scenariusza, tak aby Skarżący miał pełną wiedzę o skutkach ewentualnego umorzenia należności składkowych. Zdaniem Sądu, takie postępowanie organu rentowego, w tej konkretnej sprawie będzie czyniło też zadość wynikającemu z art. 9 k.p.a. obowiązkowi należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, a także czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. W tym celu organy administracyjne winny udzielać im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Jednocześnie Sąd zwraca też uwagę Skarżącemu na potrzebę pełnej współpracy z organem przy ponownym rozpoznawaniu sprawy. Wprawdzie z art. 7 i 77 k.p.a. wynika, że obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego ciąży na organie prowadzącym postępowanie administracyjne, jednakże nie znaczy to, że strona jest zwolniona od współudziału w realizacji tego obowiązku, zwłaszcza że nieudowodnienie określonej okoliczności faktycznej może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony. Dlatego też, o ile zdaniem Skarżącego istnieją jeszcze jakieś argumenty i dowody mające potwierdzać zasadność jego żądania u umorzenie należności składkowych, to winien on przedłożyć je organowi na etapie postępowania administracyjnego, gdyż w to w jego toku jest odpowiedni moment na takie działania z jego strony. Nie zaś na etapie postępowania sądowoadministracyjnego, w którym sąd administracyjny dokonuje wyłącznie kontroli zaskarżonej decyzji ograniczającej się do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. W tym stanie sprawy, skład orzekający w niniejszej sprawie - analogicznie jak w uzasadnieniu wyroku z 19 czerwca 2024 r. sygn. akt I SA/Op 359/2024 uchylającym wcześniejszą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 22 stycznia 2024 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję z 2 listopada 2023 r. nr 2173/2023 o odmowie umorzenia należności z tytułu składek, a który to wyrok nadal zachowuje moc wiążącą o której mowa w art. 153 p.p.s.a. - stwierdza, że nadal argumentacja powołana w zaskarżonej decyzji jest ogólna i nie przystaje do indywidualnych okoliczności przedmiotowej sprawy. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja jako naruszająca przepisy postępowania w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, musiała zostać wyeliminowana z obrotu prawnego. Z tych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł o uchyleniu decyzji. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ uwzględni powyższe rozważania Sądu, a także rozważania poczynione w uzasadnieniu wyroku z 19 czerwca 2024 r. sygn. akt I SA/Op 359/2024. W szczególności organ nie ponowi błędów i uchybień wyżej wyszczególnionych, w tym zwłaszcza nie powieli zakwestionowanych przez Sąd argumentów, co do oceny zasadności wniosku o umorzenie należności. Ponadto, wobec zgłaszanych w skardze nowych okoliczności, dotyczących ponoszenia przez Skarżącego dodatkowych wydatków na prywatną opiekę lekarską i rehabilitację organ dokona również pogłębionej analizy, czy spłata zadłużenia wobec ZUS nie spowoduje zagrożenia dla możliwości zaspokojenia potrzeb związanych z ochroną zdrowia całej rodziny. Sąd nie orzekł w przedmiocie kosztów sądowych, gdyż niniejsza sprawa z zakresu ubezpieczeń społecznych jest zwolniona z kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 1e p.p.s.a., zaś strona skarżąca nie była reprezentowana przez pełnomocnika.