I SA/Op 123/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej) z dnia 20 grudnia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia 2012 r. do marca 2013 r., postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi P. O. (dalej jako skarżący) jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej) z dnia 20 grudnia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia 2012 r. do marca 2013 r. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 35.431.891 zł. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100.000 zł. Na dalsze koszty jakie mogą zaistnieć w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 50.000 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz.718) – zwanej dalej p.p.s.a, skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Uzasadniając wniosek skarżący podniósł, że od 1990 r. prowadził działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży paliw i począwszy od marca 2013 r., na skutek wstrzymania zwrotów podatku VAT, utracił płynność finansową. Wskazał przy tym, że licząc na środki pieniężne z tytułu zwrotu podatku zmuszony był korzystać z finansowania zewnętrznego. W dalszej części uzasadnienia stwierdził, iż obecnie jego działalność została ograniczona do dzierżawy stacji paliw, z której osiągany jest zysk netto w wysokości 2.800 zł. Z kolei w części wniosku zawierającej oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał, że obecnie mieszka w domu będącym własnością żony (z którą pozostaje w separacji), uzyskuje dochody miesięczne w wysokości 4.259 zł (ze stosunku pracy w kwocie 1.459 zł, z tytułu dzierżawy w kwocie 2.800 zł, które jednak w całości objęte są egzekucją pieniężną), posiada majątek w postaci: gruntu o powierzchni [...] m² z zabudowaniami (wartość wg oceny rzeczoznawcy - 3.474.000 zł; nieruchomość zabezpieczona hipoteką na kwotę około 43.000.000 zł), nieruchomości częściowo zabudowanej o powierzchni [...] m² (wartość wg wyceny rzeczoznawcy - 795.100 zł; nieruchomość zabezpieczona hipoteką na kwotę ok. 6.000.000 zł), gruntu częściowo zabudowanego o powierzchni [...] m² (m.in. stacja paliw; wartość wg rzeczoznawcy - 2.470 000 zł; nieruchomość zabezpieczona hipoteką na kwotę ok. 13.000.000 zł), udziałów w spółce z o.o. A o wartości nominalnej 47.000 zł (według oświadczenia Spółka od lutego 2014 r. nie prowadzi działalności). Jednocześnie nadmienił, iż posiada zadłużenie w B w wysokości 1.741.652,06 zł. Ponadto skarżący oświadczył, że ponosi koszty związane ogrzewaniem, energią elektryczną i dostawą wody, leczeniem, dojazdami oraz zakupem żywności, odzieży, obuwia i usług telekomunikacyjnych w wysokości 1.270 zł miesięcznie. W załączeniu do wniosku skarżący przedłożył kserokopie: karty wynagrodzeń pracownika, postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] o przedłużeniu terminu zwrotu podatku od towarów i usług za styczeń i kwiecień 2013 r., zaświadczenia o niezaleganiu w podatkach lub stwierdzające stan zaległości, pisma skierowanego do Izby Skarbowej w Opolu w sprawie zwrotu podatku od towarów i usług, rachunku zysku i strat oraz bilansu sporządzonych na dzień 30 września 2015 r., świadectwa zwolnienia z zakładu karnego, upomnienia o zapłatę podatku od nieruchomości w wysokości 72.304,60 zł, postanowienia z 29 lutego 2016 r. o oddaleniu wniosku wierzyciela skarżącego o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku, postanowienia Sądu Rejonowego w [...] o zwolnienie skarżącego z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniu o rozstrzygnięcie zbiegu egzekucji i postępowania skargowego oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu, zawiadomienia Sądu Okręgowego w [...] o umorzeniu należności sądowych w wysokości 3.712 zł, decyzji burmistrza [...] o umorzeniu zaległości w podatku od nieruchomości za lata 2014-2015 wraz odsetkami, postanowienia o separacji, umowy sprzedaży i podziału majątku wspólnego, wypisów z ksiąg wieczystych, potwierdzenia przez B salda na rachunku na dzień 31 grudnia 2016 r., zeznania podatkowego PIT-36 za 2016 r. wraz z informacją o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy za ten rok. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych w części następuje w sytuacji, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z zacytowanych wyżej przesłanek, instytucja prawa pomocy jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, może być udzielana w szczególnych przypadkach. W tym względzie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów przez strony i z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. (zob. postanowienie z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8; postanowienie z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, lex nr 1319081). Jednocześnie należy wskazać, iż każda osoba wszczynająca postępowanie winna liczyć się z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Szczególnie uwaga ta dotyczy podmiotów prowadzących profesjonalną działalność gospodarczą. W orzecznictwie zwraca się bowiem uwagę na obowiązek każdego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą do przewidzenia konieczności ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć na ten cel wygospodarowane środki finansowe (postanowienie NSA z 28 marca 2014 r., I OZ 232/14, postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r., I FZ 459/14; CBOSA). Przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej powinien bowiem liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (zob. postanowienie NSA z dnia 4 sierpnia 2014 r., I FZ 252/14; dostępne na stronach http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu należy również powołać stanowisko Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Zdaniem Trybunału, strona, która prowadzi działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku takiego profilu działalności (wyrok z 19 stycznia 2010 r., nr 1783/04 Felix Blau sp. z o.o. p. Polsce, dostępny w bazie HUDOC). Zatem każdy prowadzący działalność gospodarczą winien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sadowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Jeżeli podmiot gospodarczy prowadzi "ryzykowną" działalność gospodarczą, to z całą pewnością wymóg "ostrożności" obowiązuje taki podmiot szczególnie od daty wszczęcia postępowań kontrolnych czy też podatkowych, jak to miało miejsce w przypadku skarżącego. Jeśli przedsiębiorca nie przewiduje konieczności sporów sądowych, to skutki takiego działania obciążają takiego przedsiębiorcę. Powyższe uwagi, w ocenie referendarza, należało odnieść również do sytuacji skarżącego. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że w profesjonalnym obrocie gospodarczym funkcjonuje od 1990 r. Z kolei z akt sprawy wynika, iż działalność dotyczyła obrotu paliwami i prowadzona była w znacznym rozmiarze (tylko w okresie dwóch ostatnich miesięcy 2012 r. skarżący dokonał sprzedaży netto towarów i usług o wartości 34.979.025 zł; karty 1073 i 1085). Jednocześnie ustalono, że działalność gospodarcza oparta była w znacznym zakresie na pozyskiwaniu środków finansowych ze zwrotów podatku VAT (w okresie, którego dotyczy spór rozstrzygnięty przez organ odwoławczy zaskarżoną decyzją skarżący wykazał nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy w kwocie 21.090.506 zł), co również sam skarżący potwierdził we wniosku o przyznanie prawa pomocy, stwierdzając, że stracił płynność finansową na skutek wstrzymania części zwrotów podatku. Zatem z racji pozyskiwania tak znacznych środków finansowych, pochodzących ze środków wpłacanych do budżetu przez innych podatników, skarżący winien oczekiwać, że podlegał będzie szczegółowym kontrolom podatkowym, w wyniku których może dojść do zakwestionowania części z nich i następnie skierowanie sporu na drogę sądową. Tym samym skarżący winien mieć świadomość wymagalności ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć odpowiednie zasoby finansowe na prowadzenie sporów, mając ku temu odpowiednie możliwości. Zdaniem referendarza takie możliwości skarżący posiadał. W tym względzie należy podkreślić, że skarżący posiadał nie tylko znaczny potencjał finansowy przejawiający się w postaci uzyskiwanych przychodów, ale również znaczne zasoby finansowe pochodzące ze zwrotów podatku VAT. Z akt sprawy wynika bowiem, że z zakwestionowanych zaskarżoną decyzją kwot nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w wysokości 21.090.506 zł skarżący otrzymał na rachunek bankowy kwotę 16.734.871 zł (co wynika z pisma Urzędu Skarbowego w [...] z dnia 26 lipca 2016 r. w sprawie dokonanych oraz wstrzymanych zwrotów różnicy podatku VAT; k. 1088). Oceniając sytuację skarżącego w oparciu o akta sprawy nie można nie zauważyć również, że zasadność otrzymanych przez skarżącego zwrotów podatku VAT w wymienionej wyżej kwocie została zakwestionowana zaskarżoną decyzją, co może oznaczać, iż tak znaczne środki finansowe zostały pozyskane z budżetu państwa w sposób niezgody z prawem. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.