I SA/Op 134/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu) z dnia 3 lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej mandatem karnym, postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi M. B. (dalej jako skarżąca) jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej) z dnia 3 lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej mandatem karnym W związku z tym skarżąca na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązana jest - zgodnie z postanowieniami § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Na dalsze koszty w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 3 kwietnia 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek, sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718) - zwanej dalej p.p.s.a., w którym skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z treści wniosku wynika, że dochody netto gospodarstwa domowego skarżącej, prowadzonego wspólnie z synem, wynoszą około 2.400 zł (skarżącej z tytułu renty - 591 zł, z prac dorywczych – ok. 500-600 zł; syna ze stosunku pracy – 1.300 zł), że wraz z synem mieszka w domu należącym do matki, że jedynym jej majątkiem jest samochód osobowy marki [...], oraz że jest obciążona spłatą kredytów i kart kredytowych w kwocie około 60.000 zł. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącej możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 p.p.s.a.). Przewidywana możliwość ubiegania się przez skarżącą o prawo pomocy w zakresie całkowitym (o co wnosi w przedmiotowym wniosku) uwarunkowana jest spełnieniem przesłanki określonej w art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje w sytuacji, gdy osoba ta nie posiada żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). W tym kontekście należy również wskazać, że oceniana jest zasadność wniosku w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.). Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona obowiązana jest, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Analizując informacje przedstawione przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy uznał, iż były one niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej jego gospodarstwa domowego. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 6 kwietnia 2017 r. wezwano skarżącą do przekazania: - pisemnej informacji na temat kosztów ponoszonych w skali miesiąca przez nią i syna na bieżące utrzymanie (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów zamieszkania, zakupu wyżywienia, ubrania, środków czystości, higieny i innych kosztów niezbędnych dla utrzymania z podaniem ich wysokości w skali miesiąca) wraz z dowodami potwierdzającymi te wydatki, - pisemnej, szczegółowej informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan, - szczegółowej pisemnej informacji odnośnie źródeł finansowych umożliwiających pokrycie ponoszonych koszów wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie, - dowodów potwierdzających zawartą w formularzu PPF informację w zakresie dochodów uzyskiwanych w jej w gospodarstwie domowym, - kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych przez nią i jej syna w 2016 r. (PIT), - kserokopii wyciągów i odpisów z jej i syna kont i lokat bankowych za ostatnie 3 miesiące. W odpowiedzi skarżąca przedłożyła pismo (sporządzone 18 kwietnia 2017 r.), w którym oświadczyła, że mieszka w domu należącym do siostry (która przebywa zagranicą), ponoszc koszty związane z jego utrzymaniem i ogrzewaniem (nie jest jednak w stanie określić dokładnie kosztów z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, twierdząc w tym względzie, iż przekazane wyciągi z konta bankowego obrazują transakcje związane z bieżącymi wydatkami). W piśmie tym wskazała również, że poza dochodami wykazanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy otrzymuje również świadczenie alimentacyjne od męża w wysokości 1.000 zł miesięcznie. Jednocześnie stwierdziła, że syn "pracuje w firmie za pensję najniższą krajową" (jednak nie zna wielkości dochodów z tego tytułu), "spłaca kredyt" (twierdzi zarazem, że nie zna skali tych obciążeń), przekazuje na utrzymanie gospodarstwa domowego kwotę 300 zł miesięcznie. W załączeniu do pisma skarżąca przekazała wyciągi z rachunków bankowych oraz kserokopie zaświadczenia o dochodach skarżącej i syna w 2015 r., orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, decyzji rentowej, recept lekarskich, paragonów fiskalnych i pism informujących o zadłużeniu skarżącej. W ocenie referendarza, dokonanej po analizie informacji zawartych zarówno w urzędowym formularzu PPF jak i wynikających z przekazanego pisma oraz załączonych dokumentów, skarżąca nie wyjaśniła w sposób pełny i nie budzący wątpliwości sytuacji finansowej i majątkowej swojego gospodarstwa domowego. Przede wszystkim skarżąca nie dostosowała się do wezwania, w którym żądano przekazania odpowiednich dowodów potwierdzających informację odnośnie aktualnych dochodów uzyskiwanych przez syna prowadzącego z nią gospodarstwo domowe. Skarżąca nie przekazała również zeznania o wysokości dochodów osiąganych przez syna w 2016 r. oraz wyciągów z jego rachunków bankowych. Brak tych dokumentów w sposób wpłynął na ograniczenie referendarzowi możliwości dokonania rzetelnej oceny potencjału finansowego gospodarstwa domowego skarżącej. Dokonując oceny sytuacji skarżącej należy również brać pod uwagę sytuację majątkową i finansową jej syna. Poza tym skarżąca nie zastosowała się w pełni do wezwania tut. Sądu w zakresie informacji i udokumentowania kosztów bieżącego utrzymania. Opisane okoliczności wskazują na brak współdziałania skarżącej w zakresie ustalenia prawidłowego stanu faktycznego dotyczącego jej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W postanowieniu z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10 NSA podkreślił, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (dostępne na stronie internetowej http:// orzeczenia.nsa.gov.pl ). W innym orzeczeniu (postanowienie z 19 sierpnia 2013 r., sygn. akt II FPP 1/13; lex nr 1361212) NSA wskazał, iż "zwolnienie od kosztów sądowych może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy w sposób niebudzący wątpliwości zostanie wykazane przez stronę, że jej sytuacja życiowa uzasadnia odstąpienie od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Sąd nie może w tym względzie opierać się wyłącznie na twierdzeniach skarżącej, nie popartych żadnymi dokumentami źródłowymi". Wobec powyższego ocenę sytuacji skarżącej należało oprzeć na danych wynikających tylko z przekazanych przez nią dokumentów. Z danych tych jednakże wynika, iż potencjał finansowy gospodarstwa domowego skarżącej umożliwia jej realizację obowiązku związanego z opłaceniem kosztów postępowania sądowego. Otóż wyniku analizy danych pochodzących z rachunku bankowego (A S.A.) ustalono, iż w ostatnim okresie, tj. w marcu 2017 r., na rachunek bieżący skarżącej wpłynęły środki pieniężne w wysokości 3.414,50 zł (z tytułu alimentów - 2.000 zł, z tytułu renty – 651,50 zł, wpłata własna – 763 zł). Jednocześnie dane wynikające z rachunku bankowego wskazują, iż skarżąca w tym samym okresie realizowała wydatki związane zakupem żywności, ubrania, środków chemicznych, środków czystości, opłatą za telefon, ubezpieczeniem oraz spłatą karty w wysokości 1.370,49 zł. Zatem w sytuacji uzyskanych w marcu 2017 r. przez skarżącą miesięcznych wpływów w wysokości 3.414,50 zł i opisanych wyżej bieżących wydatków w kwocie 1.370,49 zł należało uznać, że skarżąca posiada możliwości uiszczenia kosztów postępowania sądowego (na obecnym etapie kosztów wpisu od skargi w wysokości 100 zł). Dodatkowo należy wskazać na dochody syna skarżącej, prowadzącego z nią gospodarstwo domowe. Wprawdzie nie została potwierdzona ich wielkość, nie mniej z oświadczenia skarżącej wynika, że są to dochody w wysokości najniższego wynagrodzenia (na ten moment jest to kwota 2.000 zł brutto). Zatem dysponując w ramach gospodarstwa domowego dochodami znacznie przekraczającymi koszty bieżącego utrzymania i mając świadomość wymagalności kosztów sądowych skarżąca winna uwzględnić konieczność ich zapłaty, a dopiero w dalszej kolejności regulować inne zobowiązania. W ocenie referendarza za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy nie może przemawiać okoliczność obsługi kredytów. Należy bowiem wskazać, iż w strukturze wydatków koszty związane z uregulowaniem zobowiązań prywatnoprawnych, w tym zobowiązań kredytowych, w żadnym razie nie mają priorytetu przed kosztami sądowymi. Niedopuszczalnym jest by skarżąca w ramach posiadanych środków finansowych (jak wskazano wyżej przekraczających wielkość kosztów sądowych) preferencyjnie traktowała zobowiązania prywatnoprawne uznając, że koszty sądowe powinien kredytować Skarb Państwa. Dbałość o regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza bowiem konieczności regulowania nie mniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnych (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2012 r., sygn. akt I FZ499/11; LEX nr 1103914). Na marginesie, odnośnie wniosku w zakresie ustanowienia, należy również wskazać, że brak udziału zawodowego pełnomocnika nie pozbawia skarżącej możliwości dochodzenia swoich praw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Opolu. Skarżąca bowiem nie jest zobligowana do ponoszenia kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika aby jej skarga mogła być przedmiotem merytorycznego rozpoznania przez tut. Sąd w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Poza tym należy wskazać, iż skarżąca nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu. Nadto na mocy art. 35 § 1 p.p.s.a. skarżąca może być reprezentowana przez osoby bliskie, co ma miejsce w niniejszej sprawie, w której ustanowiła pełnomocnikiem małżonka. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.