I SA/Op 151/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Gerard Czech po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości w sprawie ze skargi M. A. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za styczeń 2006r. postanawia: 1) umorzyć postępowanie w części dotyczącej zwolnienia od wpisu od skargi, 2) zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w pozostałej części. Przedmiotem skargi M. A. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia [...] Nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] Nr [...] określającą skarżącej zobowiązanie w podatku od towarów i usług za styczeń 2006 r. w kwocie 2.382 zł. W związku z tym skarżąca na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązana była - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie i doręczenie odpisu uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej również w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż skarżąca w dniu 27 kwietnia 2007 r. uiściła należny wpis od skargi w wysokości 100 zł. Następnie skarżąca na złożonym w dniu 18 maja 2009 r. (data stempla pocztowego) urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) – zwanej dalej ustawą, uzupełnionym pismem z dnia 29 maja 2009 r., zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, iż w ostatnich latach sytuacja finansowa jej rodziny uległa znacznemu pogorszeniu na skutek kontroli i wydanych w ich efekcie decyzji przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. Twierdzi bowiem, że w wyniku negatywnych dla niej rozstrzygnięć organu podatkowego zmuszona była zaciągnąć zobowiązania w instytucjach finansowych. Ponadto wskazała, że od stycznia 2009 r. zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. W części wniosku dotyczącej oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca wykazała, że w gospodarstwie domowym wraz z nią pozostaje mąż i 6 niepełnoletnich córek, zaś majątek stanowi nieruchomość o powierzchni 14 arów. Ponadto oświadczyła, że źródłem utrzymania całej rodziny jest działalność gospodarcza prowadzona przez męża (swoją działalność, zgodnie z oświadczeniem, zawiesiła od początku 2009 r.), z której obecnie uzyskuje dochody w wysokości 450 zł w skali miesiąca (średnia z trzech miesięcy), dodatkowo obciążone kosztami spłaty kredytu w kwocie 1620 zł miesięcznie. Rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył , co następuje: Stosownie do art. 245 ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 ustawy). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 ustawy). Przy tym należy wskazać, iż w świetle art. 243 ustawy skuteczność wniosku o przyznanie prawa pomocy (w tym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych) następuje od chwili jego wniesienia. Oznacza to m.in., że nie obejmuje on zwolnienia od kosztów, do uiszczenia których strona obowiązana jest przed jego złożeniem, na co wskazuje również postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 2004 r. (sygn. akt FZ 125/04, niepubl.). Tego rodzaju sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie, albowiem, jak nadmieniono wyżej, skarżąca przed złożeniem wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości uiściła ich część dotyczącą wpisu od skargi. W związku z czym wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w części odnoszącej się do wpisu od skargi należało uznać za bezprzedmiotowy, a postępowanie w tym zakresie umorzyć. Natomiast jako przedmiotowy należało rozpoznać wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w pozostałej części, tj. w części dotyczącej opłaty kancelaryjnej za sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem i wpisu od skargi kasacyjnej. W tej sytuacji wniosek skarżącej należy rozpoznać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt 2 ustawy. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Takie brzmienie przepisu oznacza, iż prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych. Do takich sytuacji zliczyć należy przypadek osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Mając na względzie okoliczności podane we wniosku o przyznanie prawa pomocy należy stwierdzić, iż obecnie w przypadku skarżącej zachodzi ustawowa przesłanka uzasadniająca przyznanie wnioskowanego prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych. Sytuacja skarżącej i jej rodziny od momentu kiedy uiszczono wpis od przedmiotowej skargi, tj. od 27 kwietnia 2007 r., uległa bowiem, na skutek zawieszenia przez nią od początku tego roku działalności gospodarczej, znacznemu pogorszeniu. W tej sytuacji uznano, iż przy dochodach netto uzyskiwanych w skali miesiąca w wysokości 450 zł przez męża skarżącej z działalności gospodarczej oraz kosztach utrzymania lokalu mieszkalnego i innych niezbędnych dla zapewnienia prawidłowej egzystencji ośmioosobowej rodziny (koszty zakupu żywności, środków higienicznych, sanitarnych i leków), skarżąca nie jest w stanie wygenerować środki finansowe niezbędne do poniesienia wymaganych kosztów sądowych, zarówno w przedmiotowej sprawie, jak i w pozostałych zawisłych w tym samym czasie przed tut. Sądem. Poza tym, jak wynika z przedłożonego oświadczenia, skarżąca nie posiada również majątku mogącego przysporzyć jej określone pożytki i tym samym powiększyć potencjał finansowy jej gospodarstwa domowego. Ponadto obciążona jest spłatą kredytu zaciągniętego w banku, co niewątpliwie dodatkowo ogranicza jej możliwości do wywiązania się z ciążącego na niej obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego. W związku z powyższym orzeczono jak w sentencji.