I SA/Op 151/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A Sp. z o. o. w [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej) z dnia 3 lutego 2017 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za styczeń, luty, czerwiec, lipiec, sierpień i grudzień 2012 r. oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu za marzec, kwiecień, maj, wrzesień, październik i listopad 2012 r., postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi A Sp. z o. o. w [...] (dalej jako strona skarżąca, Spółka) jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej) z dnia 3 lutego 2017 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za styczeń, luty, czerwiec, lipiec, sierpień i grudzień 2012 r. oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu za marzec, kwiecień, maj, wrzesień, październik i listopad 2012 r. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 315.157 zł. W związku z tym strona skarżąca na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązana jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 3.152 zł. Na dalsze koszty jakie mogą zaistnieć w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 1.576 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz.718) – zwanej dalej p.p.s.a, strona skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy. W skardze wskazano, że wniosek o przyznanie prawa pomocy dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek strona skarżąca podniosła, że od podjęcia czynności egzekucyjnych i zajęcia rachunków bankowych Spółka przestała być wypłacalna. W związku z tym 28 marca 2017 r. złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości. Natomiast w części wniosku dotyczącego oświadczenia o majątku i dochodach Spółka wykazała środki trwałe o wartości 22.197,49 zł, zysk za ostatni rok obrotowy w wysokości 257.441,65 zł, stan konta bankowego -13,67 zł oraz stan kapitału zakładowego, majątku i środków finansowych w wysokości 50.000 zł. W załączeniu do wniosku strona skarżąca przedłożyła kserokopię wniosku o ogłoszenie upadłości. W wykonaniu wezwania referendarza pełnomocnik strony skarżącej przekazał dodatkowo wyciągi z rachunku bankowego, sprawozdanie za I kwartał 2017 r., zestawienie obrotów i sald oraz kserokopie operatu szacunkowego, deklaracji podatkowych CIT-8 za lata 2015-2016 i deklaracji podatkowych VAT-7 za miesiące październik i listopad 2016 r. oraz styczeń, luty i marzec 2017 r., Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych staje się możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak wynika z zacytowanych wyżej przesłanek, instytucja prawa pomocy jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, może być udzielana w szczególnych przypadkach. W tym względzie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów przez strony i z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8; postanowienie z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, lex nr 1319081). W tym kontekście należy wskazać, iż każda osoba wszczynająca postępowanie winna liczyć się z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Szczególnie uwaga ta dotyczy podmiotów prowadzących profesjonalną działalność gospodarczą. W orzecznictwie zwraca się bowiem uwagę na obowiązek każdego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą do przewidzenia konieczności ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć na ten cel wygospodarowane środki finansowe (postanowienie NSA z 28 marca 2014 r., I OZ 232/14, postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r., I FZ 459/14; CBOSA). Przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej powinien bowiem liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (zob. postanowienie NSA z dnia 4 sierpnia 2014 r., I FZ 252/14; dostępne na stronach http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym względzie należy również powołać stanowisko Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Zdaniem Trybunału, strona, która prowadzi działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku takiego profilu działalności (wyrok z 19 stycznia 2010 r., nr 1783/04 Felix Blau sp. z o.o. p. Polsce, dostępny w bazie HUDOC). Zatem każdy prowadzący działalność gospodarczą winien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sadowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Jeżeli podmiot gospodarczy prowadzi "ryzykowną" działalność gospodarczą, to z całą pewnością wymóg "ostrożności" obowiązuje taki podmiot szczególnie od daty wszczęcia postępowań kontrolnych czy też podatkowych, jak to miało miejsce w przypadku strony skarżącej. Jeśli przedsiębiorca nie przewiduje konieczności sporów sądowych, to skutki takiego działania obciążają takiego przedsiębiorcę. W oparciu o akta sprawy ustalono, że kontrola skarbowa, której efektem są ustalenia zawarte w zaskarżonej decyzji, rozpoczęła się w lipcu 2015 r. i w sytuacji niekorzystnego wyniku kontroli winna mieć świadomość wymagalności ponoszenia kosztów, zabezpieczając odpowiednie zasoby finansowe na prowadzenie sporów, w tym na przyszłe postępowanie sądowe. W tym względzie referendarz uznał, iż Spółka miała ku temu odpowiednie możliwości. W 2015 r. z prowadzonej działalności gospodarczej uzyskała bowiem dochody w wysokości 294.920,19 zł, zaś 2016 r. dochody w wysokości 184.879,78 zł. Jednocześnie z analizy przekazanych kopii zeznań podatkowych za lata 2015 i 2016 wynika, że Spółka prowadząc działalność gospodarczą posiadała znaczny potencjał finansowy przejawiający się w postaci uzyskiwanych przychodów, co umożliwiało w dużo większym zakresie niż w przypadku uzyskanych dochodów zabezpieczenie środków finansowych na opłacenie wszelkich kosztów postępowania sądowego. W tym okresie bowiem Spółka pozyskała środki finansowe z uzyskanych przychodów w wysokości 3.191.423,97 zł, z czego w ostatnim roku (tj. w 2016 r.) Spółka w wysokości 871.914,87 zł. W tym względzie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że dla oceny zasadności wniosku ta okoliczność posiada większe znaczenie niż dochody czy też szeroko pojęta płynność finansowa firmy bądź jej rentowność. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. Jeżeli podmioty gospodarcze osiągają przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczą uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy pokrycie kosztów sądowych. Przy czym nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2014 r., I FZ 239/14; dostępne pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl; postanowienie NSA z dnia 15 października 2014 r., II FZ 1509/14, LEX nr 1519078; postanowienie z dnia 15 października 2014 r., II GZ 655/14, LEX nr 1530572). Jednocześnie należy zwrócić uwagę na fakt, iż Spółka nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca. W takiej sytuacji strona ma obowiązek podejmować wszelkie działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów. Jeśli z takiej aktywności zrezygnowała, w konsekwencji nie uzyskuje przychodów i nie podejmuje starań ukierunkowanych na ich pozyskanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą strony, nie zaś czynnikami od niezależnymi, obiektywnymi (zob. postanowienie NSA z 14 października 2015 r., II GZ 559/15). W ocenie referendarza prowadzenie wobec strony skarżącej postępowań egzekucyjnych także nie może być wystarczającym argumentem za przyznaniem prawa pomocy, na co też zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny (zob. postanowienie z 7 stycznia 2014 r., II FZ 1196/13, LEX 1410630; postanowienie z 15 stycznia 2014 r., II FZ 1527/13, LEX 1417310). Przyjęcie takiej argumentacji prowadziłoby do wniosku, że w zasadzie każdy podmiot, względem którego prowadzona jest egzekucja administracyjna, powinien być zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych. Tymczasem możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy wyłącznie tych podmiotów, które wykażą, że nie są w stanie w żaden sposób zgromadzić niezbędnych na ten cel środków. Na gruncie niniejszej sprawy aktualny pozostaje pogląd, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo ubogich, (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powoływać na swe zupełne ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników (orzeczenie SN z 13 września 1937 r., II C 618/37, OSN(C) 1938/6/293, LEX 4328). Dopłaty mogą być wykorzystane także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez Spółkę (por. postanowienie NSA z 6 czerwca 2014 r., II FZ 725/14). W przypadku spółek taki szczególny sposób pozyskania środków finansowych, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat, przewiduje przepis art. 117 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.). Dopłaty te mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki z o.o. Z uwagi na fakt, iż dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być wykorzystana również na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.