I SA/Op 16/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Gocki po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 marca 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi T. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 8 listopada 2017 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W postępowaniu wszczętym ze skargi T. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 8 listopada 2017 r. w przedmiocie odmowy umorzenia grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego, reprezentujący skarżącą pełnomocnik w osobie jej męża, M. W. złożył na druku PPF wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Z informacji przedstawionych we wniosku wynikało, że dochody netto gospodarstwa domowego skarżącej, prowadzonego wspólnie z mężem, w wysokości 4.451,50 zł netto (skarżącej z tytułu emerytury – 882,56 zł, męża również z tytułu emerytury – 3.568,94 zł), obciążają stałe koszty związane z utrzymaniem samochodu, zakupem żywności i lekarstw oraz opłatami za usługi opiekuńcze i zatrudnienie gospodyni domowej w łącznej kwocie 3.500 zł (w kolejnym piśmie wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków określono na kwotę 4.230 zł). Ponadto w treści wniosku wskazano, że mąż skarżącej prowadzi gospodarstwo rolne na obszarze około [...] ha ziemi uprawnej, posiada samochód osobowy marki [...] (rocznik 1996) i ciągnik [...]. Postanowieniem z dnia 22 marca 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. U podstaw rozstrzygnięcia legło stwierdzenie, że skarżąca nie wywiązała się z obowiązku nałożonego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017r., poz. 1369 ze zm.) – dalej jako: [ppsa] i nie przedłożyła żądanych dokumentów, potwierdzających jej stan majątkowy i możliwości płatnicze. Przede wszystkim skarżąca nie przedłożyła jakichkolwiek dokumentów potwierdzających istnienie oraz skalę wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego (w tym znacznych wydatków związanych z zatrudnieniem gospodyni domowej, opiekunki, utrzymaniem samochodu i zakupem lekarstw), pomimo wyraźnego wezwania w tym zakresie. Nie przekazała również wyciągów z rachunków bankowych swoich i męża, nie pozwalając tym samym na wolną od wątpliwości ocenę rzeczywistych możliwości finansowych. Ponadto nie przedstawiła żądanych dokumentów potwierdzających wykazane w urzędowym formularzu informacje odnośnie dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i jej męża z tytułu emerytury. We wniesionym od tego orzeczenia sprzeciwie pełnomocnik skarżącej zakwestionował ocenę referendarza o braku wykazania rzeczywistej sytuacji materialnej. Podniósł, że we wniosku o prawo pomocy przedstawiona została staranna wycena dochodów i kosztów rodziny, która z dokładnością do 5% jest zgodna z prawdą obiektywną. Pełnomocnik krytycznie odniósł się przy tym do żądania przedstawienia w trybie art. 255 ppsa wskazanych w wezwaniu dokumentów, wskazując, że wykonanie tego wezwania w terminie siedmiu dni było niewykonalne. Ponadto pełnomocnik polemizował z zasadnością ukarania strony mandatem karnym (która cierpi na amnezję i nie była świadoma skutków przyjęcia mandatu), jak też w jego ocenie biurokratycznymi utrudnieniami związanymi z procedurą dochodzenia swych praw przed sądem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Na podstawie art. 259 § 1 ppsa od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego w tym w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. W myśl art. 260 § 1 ppsa, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przy tym zgodnie z art. 260 § 2 w sprawach, o których mowa w § 1, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a w myśl § 3 tego artykułu sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 ppsa, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; bądź też w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005r., sygn. akt I GZ 107/05, dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić przy tym należy, iż ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych spoczywa bezsprzecznie na stronie, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Przyznanie prawa pomocy jest zatem możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego i wiarygodnego przedstawienia informacji w zakresie posiadanego majątku oraz wysokości dochodów i wydatków ponoszonych na konieczne utrzymanie, a także pełnej informacji o stanie rodzinnym i możliwościach płatniczych osób wspólnie zamieszkujących. Tym samym argumentacja służąca uzasadnieniu podstaw do udzielenia prawa pomocy, musi być dokładna i wyczerpująca. Skoro bowiem podstawą ustaleń faktycznych, pozwalających Sądowi na podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy są zawsze okoliczności wskazane przez wnioskodawcę, to powinna być to informacja kompletna, pozwalająca na zobrazowanie realnej sytuacji majątkowej strony (por. post. NSA z dnia 12 czerwca 2007 r., sygn. akt II FZ 214/07, niepubl.). Wnioskujący powinien nie tylko przytoczyć okoliczności wskazujące na zasadność jego wniosku ale także, co najmniej je uprawdopodobnić. Odnosząc powyższe rozważania do rozpatrywanej sprawy Sąd nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia. Słusznie referendarz uznał, że brak przedłożenia przez skarżącą wszystkich wymaganych dokumentów uniemożliwiał rzetelną ocenę, jak kształtuje się rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa jej gospodarstwa domowego, co w konsekwencji skutkowało odmową wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Rozpatrując wniosek strony Sąd miał również na uwadze fakt, że skarżąca w dniu 6 kwietnia 2018 r. dokonała wpłaty wpisu od skargi w kwocie 500 zł, czyniąc zadość zarządzeniu z dnia 16 stycznia 2018 r. zobowiązującym do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł, na podstawie § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193). Ponieważ jednak zmianie uległ stan prawny leżący u podstaw kwalifikowania tej kategorii spraw, która jest obecnie przedmiotem rozpoznania (odmowy umorzenia grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego), nieadekwatna stała się również wysokość wpisu należnego od skargi wniesionej przez skarżącą. W wyniku bowiem nowelizacji ustawy o finansach publicznych obecnie tego rodzaju sprawy w postępowaniu przed sądem administracyjnym kwalifikuje się do spraw o symbolu 6563 (ulgi w spłacaniu należności pieniężnych do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej), co powoduje, że wpis stały należny od takiej skargi wynosi 200 zł, na podstawie § 2 ust 6 powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z tego względu zarządzeniem Sądu z dnia 23 kwietnia 2018 r. skarżącej orzeczono o zwrocie nadpłaconego wpisu w wysokości 300 zł, co także nie pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Nawiązując natomiast do podniesionej w sprzeciwie argumentacji wskazać należy, że czynności określone w art. 255 ppsa podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Jak podkreśla się w orzecznictwie, wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności. Użyte w treści art. 246 ppsa słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienia NSA: z 24 listopada 2011 r., I OZ 881/11; z 20 stycznia 2012 r., II FZ 863/11. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa, orzeczono jak w sentencji.