I SA/Op 161/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 28 stycznia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r., p o s t a n a w i a zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w całości. Przedmiotem skargi Z. P. (dalej jako skarżący) jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 28 stycznia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 1.472.252 zł. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 14.723 zł. Na dalsze koszty w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 7.362 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 18 kwietnia 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, sporządzony na formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz.718) - zwanej dalej p.p.s.a., w którym zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że jego obecna trudna sytuacja finansowa i życiowa jest następstwem decyzji Urzędu Skarbowego w Brzegu polegających na przeniesieniu zobowiązania podatkowego z jego dostawcy na niego, w wyniku czego zmuszony został do zaprzestania (od maja 2013 r.) prowadzenia działalności gospodarczej, stanowiącej wówczas jedyne źródło utrzymania jego gospodarstwa domowego. Nadmienił przy tym, że posiada zaległości podatkowe na kwotę [...] zł oraz zaległe zobowiązania wobec banków i ZUS odpowiednio w kwotach [...] zł i [...] zł, wskazując zarazem, iż został wpisany do "KRS Rejestru Dłużników Niewypłacalnych". Ponadto oświadczył, że obecnie posiadając nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha (nieużytki obciążone "zaległościami na około [...] tys. zł") i uzyskując dochody ze stosunku pracy ("1/8 etatu") w wysokości 300 zł miesięcznie zmuszony jest dodatkowo do korzystania ze wsparcia finansowego ze strony córki i brata. Jednocześnie wskazał, że ponosi koszty związane z leczeniem i zapłatą grzywny karno-skarbowej w kwocie 221 zł, oraz że nie posiada stałego adresu zameldowania, gdyż jest "w ciągłym ruchu w poszukiwaniu pracy". Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje: Przewidywana możliwość ubiegania się przez skarżącego o prawo pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości uwarunkowana jest spełnieniem przesłanki określonej w art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). W tym kontekście należy wskazać, że oceniana jest zasadność wniosku w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.). Nadto należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi wówczas sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji finansowej i majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Referendarz sądowy analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy uznał, iż były one niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W związku z czym pismem z 21 kwietnia 2016 r. skarżący został wezwany do przekazania w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania: - szczegółowej pisemnej informacji na temat kosztów ponoszonych przez niego w skali miesiąca na bieżące utrzymanie (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania lokalu mieszkalnego, zakupu wyżywienia, ubrania, środków czystości, higieny i innych kosztów niezbędnych dla utrzymania z podaniem ich wysokości w skali miesiąca) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość poniesienia tych kosztów, - pisemnej informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan, - szczegółowej informacji odnośnie źródeł finansowych umożliwiających wnioskodawcy pokrycie ponoszonych koszów (pouczono, iż należy przekazać informację odnośnie źródeł finansowania kosztów utrzymania, zaś w przypadku uzyskiwana dochodów nie pokrywających wykazanych wydatków wskazano, że należy szczegółowo opisać rodzaj i wysokość pomocy udzielanej przez instytucje publiczne i osoby trzecie, np. rodzinę pozostającą poza wspólnym gospodarstwem domowym bądź osoby z sąsiedztwa) wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie, - wyjaśnienia czy, jakie i z jakim skutkiem podejmowane są działania w celu uzyskania pomocy finansowej z instytucji zajmującej się pomocą społeczną wraz z dowodami, że takie działania były bądź są przez niego podejmowane, - dokumentów potwierdzających źródło i wielkość dochodów wykazanych w formularzu PPF, - dokumentów potwierdzających oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy na okoliczność zawieszenia działalności gospodarczej od maja 2013 r., - szczegółowej informacji na temat aktualnie prowadzonej egzekucji pieniężnej (m.in. na jakim etapie jest obecnie, w jakiej kwocie dług został wyegzekwowany, a w jakiej niewyegzekwowany, a także w jakim zakresie obciążane jest konto bankowe z tego tytułu) wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi te informacje, - kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych w latach 2014 i 2015 (PIT), - kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi skarżący przekazał pismo (sporządzone 18 maja 2016 r.), a wraz z nim oświadczenie córki M. P. z 15 maja 2016 r. o udzielanej skarżącemu pomocy materialnej, a także kserokopie: zaświadczenia o uzyskanych dochodach ze stosunku pracy z 15 kwietnia 2016 r., świadectwa pracy z 25 kwietnia 2016 r., zaświadczenia o wymeldowaniu z pobytu stałego z 31 sierpnia 2015 r., postanowienia Sądu Rejonowego w [...] o rozłożeniu na raty kosztów sądowych oraz grzywny wraz z dowodami zapłaty rat, potwierdzenia przyjęcia wniosku o wpis informacji o zawieszeniu działalności gospodarczej, zawiadomienia z 26 października 2015 r. o wpisie do księgi wieczystej hipoteki przymusowej, wniosku z 19 lutego 2015 r. o nakazie wyjawienia majątku wraz z wykazem majątku, postanowienia z 2 października 2015 r. o wpisie do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych wraz z zawiadomieniem o dokonaniu tego wpisu, wyciągów bankowych, postanowień o odrzuceniu wniosków wierzycieli skarżącego o wyjawienie majątku wraz z doręczeniami, tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji należności pieniężnych, zawiadomień o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, wezwania do zapłaty, powiadomienia o obowiązku zapłaty, przypomnienia o nieuregulowanym zadłużeniu, informacji o zadłużeniu z ofertą rozłożenia na raty spłaty tego zadłużenia, pisma informującego o stanie zadłużenia wobec A S.A., zeznań podatkowych za lata 2014 i 2015 (PIT-36). W ocenie referendarza, dokonanej w oparciu o informacje wynikające z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z przedłożonych dodatkowo dokumentów, sytuacja finansowa i majątkowa uzasadnia zastosowanie wobec niego prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Tym samym wniosek skarżącego w tym zakresie należało uznać za uzasadniony. Z przekazanych i potwierdzonych materiałem dowodowym informacji wynika bowiem, że w 2014 r. jedynym źródłem utrzymania skarżącego była działalność gospodarcza, w której poniósł stratę w wysokości 3.106,22 zł, przy przychodach w kwocie 242.300 zł (dane wynikające z kserokopii zeznania podatkowego PIT-36), zaś w całym 2015 r. źródłem pozyskania środków finansowych dla niego były wyłącznie przychody ze stosunku pracy w wysokości 1.207,89 zł (co wynika z kserokopii zeznania podatkowego PIT-36). Podobna sytuacja miała miejsce w okresie od stycznia do kwietnia 2016 r., kiedy skarżący pobierał wynagrodzenie ze stosunku pracy (w kwocie 891,97 zł, na co wskazuje informacja pochodząca z kserokopii zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu). Powyższe okoliczności wskazują, iż z chwilą zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej w 2014 r. uległa pogorszeniu sytuacja materialna skarżącego do tego stopnia, że zmuszony został do korzystania z pomocy osób pozostających poza jego gospodarstwem domowym (tj. brata i córki, jak wynika z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznania prawa pomocy oraz przedłożonego dodatkowo pisemnego oświadczenia córki). Zatem z chwilą zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej w 2014 r. uległ również utracie potencjał finansowy skarżącego pozwalający na zapłatę wymaganych kosztów sądowych. Jednocześnie w oparciu o informacje zawarte w przedłożonych dokumentach (pismo B S.A. z 12 lutego 2016 r. przypominające o nieuregulowanym zadłużeniu, pismo C Sp. z o.o. przypominające o obowiązku zapłaty, pismo D Spółka Komandytowa informujące o stanie zadłużenia wobec A S.A) ustalono, że obecnie skarżący posiada znaczne wymagalne zobowiązania wobec instytucji bankowych i innych podmiotów opiewające na łączną kwotę [...] zł, zaś wyegzekwowanie od niego wymaganych należności podatkowych w wysokości [...] zł stało się bezskuteczne (wniosek Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z 19 lutego 2015 r. o nakazie wyjawienia majątku skierowany do Sądu Rejonowego w [...]). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.