I SA/Op 166/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 17 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu) z dnia 6 lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 r., postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi M. L. (dalej jako skarżący) jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu) z dnia 6 lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 r. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 9.370 zł. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany był - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 375 zł. Na dalsze koszty w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 188 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Postanowieniem z dnia 19 czerwca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił skargę z uwagi na upływ ustawowego terminu do jej wniesienia. Następnie wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718) - zwanej dalej p.p.s.a., skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Z treści oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że dochody miesięczne gospodarstwa domowego skarżącego, które prowadzi wspólnie z żoną, wynoszące 1.450 zł, obciążają zobowiązania i stałe wydatki w wysokości około 800 zł. Ponadto skarżący w treści wniosku oświadczył, że nie posiada żadnego majątku. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącego możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 p.p.s.a.). Przewidywana możliwość ubiegania się przez skarżącego o prawo pomocy w zakresie całkowitym (o co wnosi w przedmiotowym wniosku) uwarunkowana jest spełnieniem przesłanki określonej w art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania (zob. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona obowiązana jest, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy uznał, iż były one niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej jego gospodarstwa domowego. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 16 sierpnia 2017 r. wezwano skarżącego do przekazania dodatkowych informacji wraz z odpowiednimi dokumentami dotyczącymi jego stanu majątkowego i dochodów. W odpowiedzi skarżący przekazał pismo (sporządzone w dniu 25 września 2017 r.), w którym wskazał, że miesięczne wydatki jego gospodarstwa wynoszą około 800 zł. W załączeniu do pisma przedłożył wyciągi z rachunków bankowych oraz kserokopie oświadczenia stron o rozwiązaniu umowy o pracę z dniem 10 sierpnia 2017 r., zeznania podatkowego PIT-36 za 2016 r. i harmonogramu spłaty kredytu bankowego. W ocenie referendarza, dokonanej po analizie informacji zawartych zarówno w urzędowym formularzu PPF jak i wynikających z przekazanego pisma oraz załączonych dokumentów, skarżący nie wyjaśnił w sposób pełny i nie budzący wątpliwości sytuacji finansowej i majątkowej swojego gospodarstwa domowego. Jak ustalono, na podstawie akt sprawy, skarżący z tytułu sprzedaży w dniu 29 października 2015 r. 990 udziałów w "A" Sp. z o.o. w [...] przy ul. [...] uzyskał znaczne zasoby finansowe. Z treści umowy znajdującej się w aktach sprawy wynika bowiem, że udziały te zostały sprzedane przez skarżącego za łączną kwotę 100.000 zł. Z kolei z treści przedłożonych do akt sprawy kserokopii umów pożyczek wynika, że skarżący pozyskał nieoprocentowane środki pieniężne w wysokości 823.000 zł z terminem spłaty na dzień 31 grudnia 2022 r., które na dzień 24 maja 2016 r. nie zostały pożyczkodawcy jeszcze zwrócone (okoliczność ta została wskazana w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji). Jednak skarżący nie wyjaśnił w sposób wiarygodny (tj. nie przekazał informacji popartych odpowiednimi dowodami) kwestii rozporządzenia tak znacznymi zasobami finansowymi. Poza tym niewyjaśniona została także kwestia związana z bieżącymi dochodami, które aktualnie umożliwiłyby skarżącemu i jego żonie pokrycie kosztów bieżącego utrzymania. W odpowiedzi na wezwanie sądu skarżący przekazał bowiem dokument, z którego wynika, iż za porozumieniem stron z dniem 10 sierpnia 2017 r. rozwiązał on dotychczasową umowę o pracę. W tym względzie nasuwa się pytanie, czy aby zgromadzone wcześniej zasoby pieniężne nie stanowią obecnie dla skarżącego źródła utrzymania i zarazem potencjału umożliwiającego pokrycie kosztów postępowania sądowego? Jednakże ta kwestia nie została wyjaśniona, jak też nie wskazano co po dacie rozwiązania umowy stanowi źródło utrzymania jego gospodarstwa domowego . Brak jakichkolwiek danych w tym względzie nie pozwala na ustalenie rzeczywistych środków jakimi dysponuje. Opisane wyżej okoliczności wskazują, że w oparciu tylko o przekazane przez skarżącego informacje i dokumenty nie sposób ustalić jak kształtuje się rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa jego gospodarstwa domowego. W postanowieniu z dnia 19 sierpnia 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż "zwolnienie od kosztów sądowych może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy w sposób niebudzący wątpliwości zostanie wykazane przez stronę, że jej sytuacja życiowa uzasadnia odstąpienie od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Sąd nie może w tym względzie opierać się wyłącznie na twierdzeniach skarżącego, nie popartych żadnymi dokumentami źródłowymi" (sygn. akt II FPP 1/13; lex nr 1361212). To w interesie skarżącego leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Zatem w sytuacji gdy skarżący nie przekazał informacji potwierdzonych odpowiednimi dowodami mogących obrazować w pełni jego sytuację finansową i majątkową należało uznać, iż nie wykazał, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.