I SA/Op 175/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 8 lutego 2013 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia zobowiązania w podatku od spadków i darowizn, p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi D. J. jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 8 lutego 2013 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia zobowiązania w podatku od spadków i darowizn w kwocie 20.375 zł. W związku z tym skarżąca na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązana jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 612 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 306 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 7 maja 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącej D. J., sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a., w którym zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżąca oświadczyła, że w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z synem (10 lat) i córką (20 lat), że posiada majątek w postaci domu mieszkalnego o powierzchni 220 m², oraz że łączne dochody rodziny wynoszą 3.940 zł (skarżącej ze stosunku pracy i z działalności gospodarczej – 3.440 zł; świadczenie alimentacyjne na rzecz córki – 500 zł). Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 p.p.s.a.). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 p.p.s.a.). Zatem wniosek skarżącej dotyczący częściowego prawa pomocy należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt.2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść powyższego przepisu wskazuje, iż prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych. Przede wszystkim dotyczyć to będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Jednocześnie należy wskazać, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) stwierdził, iż ,, udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Referendarz sądowy analizując informacje przedstawione przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy uznał, iż były niewystarczające do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W związku z czym pismem z 16 maja 2013 r. została wezwana do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania: - pisemnej informacji na temat ponoszonych przez nią i jej rodzinę kosztów na bieżące utrzymanie (tj. z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania domu mieszkalnego) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, - pisemnej informacji odnośnie obciążeń jej dochodów innymi wydatkami niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan, - szczegółowej informacji odnośnie innych niż wykazane w formularzu PPF źródeł finansowych umożliwiających pokrycie tych koszów (jeżeli takowe mają miejsce) wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie, - kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych w 2012 r. (PIT), - kserokopii deklaracji podatkowych składanych dla celów opodatkowania podatkiem od towarów i usług (VAT-7) za miesiące styczeń, luty, marzec i kwiecień 2013 r. oraz deklaracji podatkowych składanych dla celów opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych (PIT-5) za ostatnie trzy miesiące, w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej, - kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca przekazała pismo zawierające zestawienie miesięcznych opłat związanych z utrzymaniem domu mieszkalnego oraz innych obciążeń dochodów jej gospodarstwa domowego (karta 48) wraz z wyciągami z rachunku prowadzonym w PKO Bank Polski S.A. oraz kserokopiami: faktur, decyzji podatkowej, dowodów wpłaty, zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2012, deklaracji podatkowych (PIT-5) i (VAT-7) za okres styczeń-kwiecień 2013 r. (karty od 49 do 97). Z przedłożonego zestawienia wydatków wynika, iż w gospodarstwie domowym skarżącej miesięcznie ponoszone są bieżące koszty utrzymania w łącznie w wysokości 1.908,45 zł (podatek– około 32 zł miesięcznie, koszty zakupu opału – około 333 zł miesięcznie, zakup paliwa -300 zł, zakup żywności – około 800 zł miesięcznie, opłata za telefon - 60 zł, opłata za internet - 80,55 zł, koszty zakupu obiadów w szkole dla dziecka -93 zł, opłata za gaz - 60 zł, opłata za energię elektryczną - 120 zł, opłata za abonament telewizyjny - 14,90 zł, opłata za wywóz nieczystości - 15 zł). W rozliczeniu nie uwzględniono opłat za drugi telewizor i lekcje karate jako nie będącymi, w ocenie referendarza, wydatkami koniecznego (niezbędnego) utrzymania. Z kolei przedłożonej kserokopii zeznania podatkowego PIT-36 wynika, że skarżąca w 2012 r. uzyskała dochody w wysokości 49.843,48 zł (co w skali miesiąca stanowi dochód w kwocie 4.153,62 zł), pochodzące ze stosunku pracy oraz z działalności gospodarczej. Zaś dane zawarte w kserokopii deklaracji PIT-5 i VAT-7 wskazują, iż w okresie pierwszych czterech miesięcy 2013 r., prowadząc pozarolniczą działalność gospodarczą, osiągnął przychód (sprzedaż towarów i usług) w kwocie 5.000 zł. Natomiast na podstawie przedłożonych wyciągów bankowych ustalono, że w okresie od 25 lutego do końca kwietnia 2013 r. na konto skarżącej prowadzone w PKO Bank Polski wpłynęły środki pieniężne w łącznej wysokości 8.563,52 zł. W ocenie referendarza, dokonanej w oparciu o informacje wynikające zarówno z wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i z dostarczonych dodatkowo dokumentów, nie ma podstaw do zastosowania wobec skarżącej instytucji przeznaczonych dla ludzi ubogich jakim jest instytucja prawa pomocy. Okoliczności, na których skarżąca oparła swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie wykazują bowiem, iż nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a.). Otóż jak wskazano wyżej, a co wynika z przekazanych wyciągów bankowych, w okresie po sporządzeniu skargi do tut. Sądu, tj. w okresie od 25 lutego 2013 r. do 30 kwietnia 2013 r. (a więc kiedy skarżąca winna mieć świadomość, że w związku z wydaniem niekorzystnych dla niej decyzji organów podatkowych i następnie przeniesieniem sporu na drogę sądową zobowiązana będzie do poniesienia kosztów postępowania sądowego), na konto skarżącej wpłynęły środki pieniężne (a więc pozostawały w dyspozycji) na łączną kwotę 8.563,52 zł (co stanowi średnio miesięcznie kwotę 4.281,76 zł). Zatem skarżąca dysponując w tym okresie w skali miesiąca środkami pieniężnymi przekraczającymi poziom miesięcznych wydatków na bieżące utrzymanie (łączne koszty -1.908,45 zł) o kwotę około 2.373 zł i mając świadomość wymagalności kosztów sądowych (wpis od skargi - 612 zł) winna w pierwszej kolejności uwzględnić konieczność ich zapłaty, a nie od początku zmierzać do przerzucenia ciężaru poniesienia tych kosztów na współobywateli poprzez domaganie się zwolnienia od nich. Za uwzględnieniem wniosku nie może również przemawiać porównanie skali miesięcznych dochodów z poziomem miesięcznych kosztów. Na podstawie zeznania PIT-36 ustalono, że dochody skarżącej w 2012 r. wynosiły 4.153,62 zł, co łącznie ze świadczeniem alimentacyjnym stanowi kwotę 4.653,62zł. Również skala dochodów oświadczona przez skarżącą w formularzu PPF pozwala na stwierdzenie, iż jest ona w stanie uiścić wymagane koszty sądowe przy uwzględnieniu wykazanych niezbędnych kosztów bieżącego utrzymania w wysokości 1.908,45 zł. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.