I SA/Op 180/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi A.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 6 kwietnia 2012 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. z tytułu zbycia lokalu, p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi A.K. jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z 6 kwietnia 2012 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. z tytułu zbycia lokalu w wysokości 16.672 zł. W związku z tym na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skarżący zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 501 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 251 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 11 czerwca 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego A.K., sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a., w którym zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie radcy prawnego. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżący oświadczył, że w gospodarstwie domowym, w którym pozostaje wspólnie z żoną M. i trojgiem dzieci (syn D. 23 lata, syn B. 26 lat, córka K.-11 lat), uzyskiwane są dochody miesięcznie w wysokości 4.055 zł (skarżącego z tytułu umowy o pracę w kwocie 1.600 zł, syna B. również z umowy o pracę w kwocie 2.000 zł oraz syna D. ze stypendium socjalnego w kwocie 455 zł), które obciążają koszty bieżącego utrzymania w wysokości około 1.165 zł w skali miesiąca (energia elektryczna, woda, telefon, gaz, ubezpieczenie w KRUS, bilety miesięczne, ogrzewanie i podatek od nieruchomości). Skarżący wykazał również, że posiada dom mieszkalny o powierzchni 70 m², lokal mieszkalny o powierzchni 100 m² i nieruchomość rolną o powierzchni 2,73 ha. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Stosownie bowiem do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 p.p.s.a.). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 p.p.s.a.). Zatem wniosek skarżącego dotyczący prawa pomocy w całości należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt 1 i 2 p.p.s.a.. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść powołanych wyżej przepisów wskazuje, iż prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a.) winno być bowiem stosowane do osób żyjących w skrajnym ubóstwie (przykładowo do osób zaliczanych do bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osób ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a.) dotyczyć będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Oznacza to, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) stwierdził, iż "udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Referendarz sądowy analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy uznał, iż były one niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, w związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 15 czerwca 2012 r. wezwano go do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania: - kserokopii dokumentów potwierdzających fakt i wysokość kosztów utrzymania wykazanych w formularzu PPF, - informacji odnośnie obciążeń dochodów oraz innych osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym innymi wydatkami niż bieżące koszty utrzymania poparte odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan (w przypadku kredytów zażądano przedłożenia kopii umów kredytowych łącznie z harmonogramem spłaty), - szczegółowej informacji na temat pożytków (przychodów, dochodów) uzyskiwanych z nieruchomości rolnej oraz lokalu mieszkalnego wykazanych w formularzu wraz z odpowiednimi dowodami, - kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych przez niego, żonę i pracującego syna w 2011 r. (PIT), - kserokopii dokumentów dotyczących wynagrodzenia za pracę jego i syna, - wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych jego, żony i pracującego syna za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący przekazał kserokopie (karty od 24 do 39): wyciągów z rachunku oszczędzającego prowadzonego przez Polbank EFG dla syna B.K., zeznania o wysokości osiąganego przez siebie dochodu w roku podatkowym 2011 r. (PIT-37), zeznań o wysokości osiąganych przez B. K. dochodów w roku podatkowym 2011 r. (PIT-37 i PIT-38), wyciągu z zestawienia rachunków oszczędnościowo-rozliczeniowych i L-4 dotyczących żony M.K., decyzji w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2012, decyzji o przyznaniu stypendium socjalnego, druku ZUS RMUA, biletów miesięcznych imiennych na przejazdy komunikacją publiczną, aneksu do umowy o pracę, dowodów opłaty KRUS za 2012 r., dowodów zapłaty za usługi telekomunikacyjne oraz dostawy energii elektrycznej, wody i gazu. Mając na względzie informacje o stanie rodzinnym, majątkowym i finansowym skarżącego zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak też wynikające z przedłożonych wskutek wezwania dokumentów referendarz uznał, że informacje te nie dają podstaw do zastosowania wobec niego instytucji przeznaczonych dla ludzi ubogich jakim jest instytucja prawa pomocy i to zarówno w zakresie całkowitym jak i częściowym. Na przedstawioną powyżej ocenę miało wpływ kilka okoliczności. Po pierwsze: dysponowanie przez syna skarżącego prowadzącego wspólnie z nim gospodarstwo domowe w ostatnim okresie, tj. na dzień 1 maja 2012 r. (a więc kiedy skarżący winien mieć świadomość, że w związku z otrzymaniem i następnie zaskarżeniem do tut. Sądu ostatecznych decyzji zobowiązany jest ponieść koszty postępowania sądowego), znacznymi środkami finansowymi. Otóż z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego prowadzonego w Polbank EFG. wynika, iż B. K. w tym dniu miał do dyspozycji środki pieniężne na łączną kwotę 12.257,89 zł. Po drugie: duży potencjał finansowy gospodarstwa domowego skarżącego przejawiający się w postaci przychodów uzyskiwanych przez syna z działalności gospodarczej Otóż na podstawie zeznania PIT-38, ustalono, iż w 2011 r. B.K. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał przychody w wysokości 314.802,07 zł. Po trzecie: wielkość dochodów uzyskiwanych miesięcznie w gospodarstwie domowym zawierająca się w kwocie 4.055 zł wobec skali kosztów ponoszonych na bieżące utrzymanie rodziny wykazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy w kwocie około 1.165 zł. W ocenie referendarza dochody te (uwzględniając również koszty zakupu żywności) pozwalają na wygenerowanie dodatkowych środków pieniężnych w celu pokrycia wskazanych wyżej kosztów sądowych, nie zagrażając jednocześnie egzystencji jego i rodziny. Po czwarte: posiadanie przez skarżącego majątku w postaci nieruchomości rolnej o powierzchni 2,73 ha oraz lokalu mieszkalnego (oprócz domu mieszkalnego). Majątek ten nawet nie wykorzystany w sposób optymalny stanowi znaczny potencjał umożliwiający zdobycie dodatkowych, poza źródłem stałego utrzymania, środków finansowych. W tym kontekście należy wskazać postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 lipca 2004 r. (FZ 131/04, niepubl.), w którym stwierdzono, że "posiadanie majątku w zasadzie wyłącza możliwość zwolnienia od kosztów, skoro istnieje możliwość jego obciążenia.", a także stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w postanowieniu z 31 marca 1987 r. (I CZ 26/87, OSNCP 1988, nr 7-8, poz. 103), że "jeżeli strona, która mogła liczyć się z obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych, bez ważnego powodu nie wykorzystała w całości lub w części swoich możliwości zarobkowych, to przy rozpoznawaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych należy przyjąć, że stan majątkowy i dochody strony są takie, jakie miałaby ona, gdyby w pełni wykorzystała swoje możliwości zarobkowe". Odnośnie ustanowienia radcy prawnego, poza przedstawionymi wyżej argumentami finansowymi przemawiającymi przeciwko wnioskowi w tym względzie, należy dodatkowo wskazać, że brak udziału zawodowego pełnomocnika nie pozbawia skarżącego możliwości dochodzenia swoich praw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Opolu. Skarżący bowiem nie jest zobligowany do ponoszenia kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika aby jego skarga mogła być przedmiotem merytorycznego rozpoznania przez Sąd w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Poza tym należy stwierdzić, iż skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu oraz może ustanowić swoim pełnomocnikiem osoby bliskie np. rodzeństwo lub zstępnych (art. 35 § 1 p.p.s.a.). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.