I SA/Op 182/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 20 grudnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za styczeń i okres od kwietnia do listopada 2008 r. oraz kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za luty, marzec i grudzień 2008 r., p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi B. Ł. (dalej jako skarżący) jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 20 grudnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za styczeń i okres od kwietnia do listopada 2008 r. oraz kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za luty, marzec i grudzień 2008 r. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 1.588.312 zł. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany był - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 15.884 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 7.942 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Z akt sprawy (karta 53) wynika, iż skarżący w dniu 24 lutego 2014 r. uiścił wpis od skargi w wysokości 15.884 zł, a więc w całości regulując wymaganą kwotę wpisu. W dniu 18 marca 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a. Na podstawie druku PPPr znajdującego się w aktach sprawy (k. 55-58) ustalono, iż skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w całości bądź w części. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżący oświadczył, że obecnie sam pozostaje w gospodarstwie domowym, opłaca alimenty na niepełnoletnią córkę w kwocie 1.500 zł miesięcznie, uzyskuje dochody z prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości 27.508,07 zł (w złożonej korekcie wniosku wykazał dochody w wysokości 23.035,50 zł ), nie posiada żadnego majątku, spłaca kredyt bankowy w związku z rozwiązaniem umowy. W załączeniu pełnomocnik skarżącego przekazał kserokopie wypowiedzenia umowy kredytu bankowego i potwierdzenie płatności alimentów za miesiące styczeń i luty 2014 r. w łącznej kwocie 6.000 zł. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 p.p.s.a.). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 p.p.s.a.). Zatem wniosek skarżącego dotyczący częściowego prawa pomocy należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt.2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść powyższego przepisu wskazuje, iż prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych. Przede wszystkim dotyczyć to będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) stwierdził, iż ,, udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Referendarz sądowy analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy uznał, iż były one niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W związku z czym pismem z 24 marca 2014 r. skarżący, za pośrednictwem pełnomocnika, został wezwany do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania: - pisemnej informacji na temat kosztów ponoszonych przez niego na bieżące utrzymanie (tj. z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania domu bądź lokalu mieszkalnego, zakupu wyżywienia i innych kosztów niezbędnych dla utrzymania) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, - kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych przez niego w 2012 r. i w 2013 r., - kserokopii deklaracji podatkowych, składanych dla celów opodatkowania podatkiem od towarów i usług (VAT-7) oraz podatkiem dochodowym od osób fizycznych (PIT-5) za październik, listopad, grudzień 2013 r., styczeń i luty 2014 r. w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej, - kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik skarżącego przekazał pismo zawierające zestawienie miesięcznych opłat związanych z utrzymaniem lokalu mieszkalnego oraz innych obciążeń dochodów jej gospodarstwa domowego wraz z kserokopiami deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, faktur dotyczących zakupu energii elektrycznej i gazu, a także kserokopiami zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2012 oraz deklaracji podatkowych VAT-7 za październik, listopad, grudzień 2013 r., styczeń i luty 2014 r. Przedłożono również wyciągi z rachunków prowadzonych w PKO BP S.A. za grudzień 2013 r., styczeń i luty 2014 r. oraz zawiadomienie z tegoż banku o zadłużeniu z tytułu umowy kredytu, Z przekazanego zestawienia wydatków wynika, iż w gospodarstwie domowym skarżącego miesięcznie ponoszone są koszty związane z utrzymaniem lokalu mieszkalnego, zakupem żywności, odzieży, obuwia, środków czystości oraz kosztami związanymi z zobowiązaniem alimentacyjnym i dojazdem do siedziby firmy w wysokości 3.107,50 zł (koszty wynajmu lokalu mieszkalnego - 107,50 zł, zakup żywności - 800 zł, zakup żywności – około 800 zł, zakup odzieży obuwia, środków czystości – 400 zł, koszty dojazdu z miejsca zamieszkania do siedziby firmy - 300 zł, zobowiązanie alimentacyjne – 1.500 zł).. Z kolei z przedłożonej kserokopii zeznania podatkowego PIT-36L oraz deklaracji podatkowych VAT-7 wynika, iż prowadząc pozarolniczą działalność gospodarczą skarżący w 2012 r. osiągnął przychody odpowiednio w wysokości 30.982.336,60 zł (ponosząc koszty w wysokości 30.944.082,94 zł), zaś za miesiące październik, listopad, grudzień 2013 r., styczeń i luty 2014 r. dokonał sprzedaży towarów i usług na łączną kwotę 16.689.511 zł. W ocenie referendarza, dokonanej w oparciu o informacje wynikające zarówno z wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i z dostarczonych dodatkowo dokumentów, nie ma podstaw do zastosowania wobec skarżącego instytucji przeznaczonych dla ludzi ubogich jakim jest instytucja prawa pomocy. Okoliczności, na których skarżący oparł swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie wykazują bowiem, iż nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a.). Otóż jak wskazano wyżej skarżący uzyskuje miesięcznie dochody w wysokości 23.035,50 zł (według skorygowanego oświadczenia złożonego na formularzu PPF). Zatem nie sposób przyjąć, iż skarżący uzyskując w ramach gospodarstwa domowego dochody w tak znacznej skali nie jest w stanie, po uiszczeniu wykazanych (a niezbędnych dla utrzymania) kosztów w wysokości 3.107,50 zł, wygenerować dodatkowe środki pieniężne w celu pokrycia kosztów sądowych. Poza możliwością dysponowania w/w dochodami również okoliczność posiadania znacznego potencjału do gromadzenia środków finansowych w sposób ciągły, przejawiający się w postaci uzyskiwanych przychodów, przemawia za odmownym rozpoznaniem wniosku. Dla oceny zasadności wniosku ta okoliczność posiada nawet większe znaczenie niż dochody czy też szeroko pojęta płynność finansowa firmy bądź jej rentowność. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. Badając tę okoliczność, na podstawie deklaracji PIT-36L i VAT-7 ustalono, iż w 2012 r. skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał – jak wskazano wyżej - przychody ze sprzedaży towarów i usług w wysokości 30.982.336,60 zł, zaś w ostatnim okresie, tj. w ostatnich trzech miesiącach 2013 r. oraz w styczniu i w lutym 2014 r., przychody w wysokości 16.689.511 zł. Oznacza to, iż wpis od skargi stanowi ledwie około 0,051% kwoty przychodów za 2012 r. i około 0,095% sprzedanych towarów i usług w październiku, listopadzie, grudniu 2013 r., styczniu i lutym 2014 r. Zatem nie sposób przyjąć, iż skarżący nie jest w stanie dokonać zapłaty wymaganych kosztów sądowych, stanowiących tak znikomą część środków pieniężnych, którymi obraca. Ocena ta dotyczy również możliwości zapłaty przez skarżącego kosztów sądowych w innych sprawach zawisłych przed tut. Sądem (nawet gdy uwzględni się obsługę wykazanych przez nią rat kredytu). Jednocześnie należy wskazać, że za uwzględnieniem wniosku nie może przemawiać okoliczność obsługi kredytów. W tym względzie należy bowiem podkreślić, iż w strukturze wydatków koszty związane z uregulowaniem zobowiązań prywatnoprawnych, w tym zobowiązań kredytowych, w żadnym razie nie mają priorytetu przed kosztami sądowymi. Niedopuszczalnym jest by skarżący w ramach posiadanych środków finansowych (jak wskazano wyżej wielokrotnie przekraczających wielkość kosztów sądowych) preferencyjnie traktuje zobowiązania prywatnoprawne uznając, że koszty sądowe powinien kredytować Skarb Państwa. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.