I SA/Op 196/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Marzena Łozowska po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 6 stycznia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności spadkobiercy za zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 r. od przychodu ze sprzedaży nieruchomości w związku z wnioskiem skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżąca K. K. w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia [...] w przedmiocie odpowiedzialności spadkobiercy za zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 r. od przychodu ze sprzedaży nieruchomości wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia adwokata. Uzasadniając wniosek podała, że skomplikowany charakter sprawy przemawia za uwzględnieniem jej wniosku; strona przeciwna jest reprezentowana przez "zawodowych prawników", więc konieczne jest ustanowienie dla niej pełnomocnika celem zachowania zasady równości stron. Wskazała, że na utrzymaniu posiada córkę wieku 4 lat, chodzącą do przedszkola. Oświadczyła, że majątku nie posiada. Podała, że jest zatrudniona w sklepie należącym do jej matki za wynagrodzeniem 1000zł miesięcznie. Działalność ta jest deficytowa. W zakresie sytuacji rodzinnej podała, że od 3 lat żyje w separacji, mąż wyprowadził się. Zwróciła uwagę, że jest matką samotnie wychowującą dziecko. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego skarżąca podała, że wraz z córką zamieszkuje w odrębnym pomieszczeniu mieszkalnym. Inni członkowie rodziny proporcjonalnie ponoszą koszty utrzymania mieszkania. Skarżąca również partycypuje w tych kosztach, należność (w różnej wysokości) przekazuje matce. Skarżąca przedłożyła zeznanie podatkowe za 2009r. Podała, że jej wynagrodzenie wynosi 750zł. Firma rodzinna, w której pracuje jest na krawędzi bankructwa. Oświadczyła, że otrzymuje alimenty od ojca dziecka. Przedłożyła również umowę o pracę i wyrok dotyczący alimentów. Do akt sprawy dołączone zostały dokumenty z akt o sygn. I SA/Op 195/10 i I SA/Op 196/10 dotyczące T. K. (matki skarżącej), a to wniosek o przyznanie prawa pomocy – formularz PPF oraz druki PIT 5L za styczeń, luty i marzec 2010r. oraz zeznanie podatkowe z 2009r. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 15 czerwca 2010r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżąca podniosła, że zaskarżone postanowienie jest sprzeczne z postanowieniem Sądu Okręgowego w Opolu sygn. akt [...], gdzie przyznano jej prawo pomocy. W jej ocenie obie te sprawy są tożsame i winny być rozstrzygnięte jednolicie. Podtrzymała swoją argumentację dotyczą sytuacji rodzinnej i majątkowej. Skarżąca nie zgodziła się z uznaniem, że nie zobrazowała ona swej sytuacji majątkowej, ponieważ przedłożyła druki PIT, które obrazują, że firma w której pracuje przynosi straty. Zwróciła uwagę, że Sąd z urzędu winien uwzględnić takie okoliczności jak emigracja zarobkowa, która ma obecnie miejsce oraz trudną sytuację przedsiębiorstw w Polsce. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 259 § 1 i art. 260 p.p.s.a. postanowienie, przeciw któremu został skutecznie wniesiony sprzeciw traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zatem po wniesieniu sprzeciwu sąd nie ocenia poprawności rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza sądowego, lecz rozstrzyga wniosek od nowa korzystając z całości dowodów zgromadzonych we wcześniejszym postępowaniu. Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Warunkiem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy rozstrzygniecie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Podkreślić należy, że generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Zatem zwolnienie od kosztów sądowych stanowi instytucję wyjątkową, która ma zastosowanie do osób charakteryzujących się ubóstwem. Jest niewątpliwym, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie i rzeczywiście niemożliwe. Prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z tych też względów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Na uwagę zasługuje również pogląd wyrażony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 16.10.2008 r., sygn. akt I SA/Po 1433/06, LEX 507290). Szczególnie, iż prowadzenie działalności na własny rachunek wiąże się ze swej istoty z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z tą działalnością konsekwencji, w tym ponoszenia kosztów sądowych. Dokonując oceny przedstawionych przez skarżącą w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz jego sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego okoliczności dotyczących jej aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej, Sąd nie znalazł podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy. W tej sprawie skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy podała, że ma na utrzymaniu córkę wieku 4 lat, chodzącą do przedszkola. Oświadczyła, że majątku nie posiada. Podała, że jest zatrudniona w sklepie należącym do jej matki za wynagrodzeniem 1000 zł miesięcznie. Działalność ta jest deficytowa. W zakresie sytuacji rodzinnej podała, że od 3 lat żyje w separacji, mąż wyprowadził się. Zwróciła uwagę, że jest matką samotnie wychowującą dziecko. Poza tym, uzasadniając wniosek podała, że skomplikowany charakter sprawy przemawia za uwzględnieniem jej wniosku; strona przeciwna jest reprezentowana przez "zawodowych prawników", więc konieczne jest ustanowienie dla niej pełnomocnika celem zachowania zasady równości stron. W tym miejscu zwrócić należy uwagę, że do przesłanek przyznania prawa pomocy nie należą inne okoliczności, aniżeli te, dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy. W związku z tym bez znaczenia w tym zakresie jest stopień skomplikowania sprawy. Ten zarzut skarżącej nie mógł więc zostać uwzględniony. Dostarczone przez skarżącą informacje okazały się niewystarczające, więc została ona wezwana do ich uzupełnienia poprzez podanie zakresu, w jakim inni mieszkańcy ponoszą koszty utrzymania wspólnego mieszkania, zestawienia kosztów prowadzenia tego gospodarstwa domowego, a także przedłożenie zeznania podatkowego oraz wyciągów z rachunków bankowych. Skarżąca odpowiadając na wezwanie podała, że wraz z córką zamieszkuje w odrębnym pomieszczeniu mieszkalnym. Inni członkowie rodziny proporcjonalnie ponoszą koszty utrzymania mieszkania – nie podała wysokości tych udziałów. Wskazała, że ona również partycypuje w tych kosztach, należność (w różnej wysokości) przekazuje matce – nie podała kwot, jakie przekazuje ani też, jakie i w jakiej wysokości wydatki składają się koszty utrzymania tego mieszkania. Skarżąca przedłożyła zeznanie podatkowe za 2009r. z dochodem za 2009 w kwocie 2.598 zł. Podała, że jej wynagrodzenie wynosi 750 zł (aneks do umowy z 30.11.2009). Firma rodzinna, w której pracuje jest na krawędzi bankructwa. Przedłożyła PIT -11 swojej matki T. K. z dochodem za 2009r. w kwocie 2.598,06zł, jej wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz deklaracje PIT 5L za styczeń, luty i marzec 2010r. Skarżąca przedłożyła również wyrok dotyczący alimentów dla córki w kwocie 450 zł miesięcznie oraz oświadczyła, że ojciec dziecka płaci alimenty. Okoliczności przedstawione przez skarżącą, zdaniem Sądu, nie są pełne i nie obrazują całości sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącej. Sąd, zatem bazując na informacjach przekazanych przez skarżącą uznał, że jej sytuacja nie uprawnia do uzyskania prawa pomocy na warunkach określonych w art. 246 §1 p.p.s.a. ponieważ skarżąca nie wykazała, aby nie była w stanie ponieść pełnych lub jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić należy, iż prawo pomocy to inaczej "prawo ubogich", a do takiej kategorii skarżącej zaliczyć nie można. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (vide: postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (vide: postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Skarżąca natomiast nie udowodniła zaistnienia takich okoliczności. W tym stanie rzeczy uiszczenie przez Skarżącą kwoty 500 zł tytułem wpisu sądowego oraz pozostałych kosztów, które ewentualnie mogą wystąpić w niniejszej sprawie nie doprowadzi do powstania niedostatku w utrzymaniu jej rodziny, przeciwnie mieści się w możliwościach płatniczych wnioskodawczyni. Uzyskiwane przez nią dochody to 750 zł brutto z tytułu pracy na ½ etatu w sklepie należącym do jej matki T. K. Do tego alimenty w kwocie 450zł na rzecz córki. Innych źródeł dochodu ani majątku skarżąca nie wykazała. Natomiast nie są znane przyczyny, dla których skarżąca, mając na utrzymaniu córkę, pracuje tylko na pół etatu. Z informacji, które dotyczą sytuacji matki skarżącej, z którą ta mieszka i u której pracuje wynika, że prowadzona firma nie ma środków na zatrudnienie w szerszym zakresie. Z drugiej strony nie ma przeszkód, aby skarżąca w sytuacji, gdy jest w niedostatku, zarobkowała również w pozostałej części etatu. Nie musi ona zajmować się przez cały dzień córką, gdyż jak sama podała, ta chodzi do przedszkola. O tym, że skarżąca nie wykazała swej sytuacji materialnej świadczy również fakt, że nie podała w rzeczywistości ile osób prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, jakie są koszty z tym związane i jak są dzielone. Podanie, że dzieje się to "proporcjonalnie" nie jest wystarczające. Podkreślić należy, że Sąd oceniając sprawę bierze pod uwagę otoczenie społeczno-gospodarcze w jakiej znajduje się skarżąca. Jednak okoliczności danej sprawy są konkretne i indywidualne. Tezy strony o trudnej sytuacji ekonomicznej przedsiębiorstw oraz, że ma ona status matki samotnie wychowującej dziecko same w sobie nie są wystarczającą podstawą do przyznania prawa pomocy. Odnosząc się do argumentów podniesionych w sprzeciwie, stwierdzić należy, iż pozostają one bez wpływu na podjętą ocenę o braku podstaw do uwzględnienia wniosku. Dla przyjętego rozstrzygnięcia bez znaczenia pozostaje fakt, iż w postępowaniu przed Sądem Okręgowym skarżąca została zwolniona z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, bowiem niniejsze postępowanie wpadkowe w zakresie prawa pomocy pozostaje całkowicie odrębne od tamtego rozstrzygnięcia. Nie ma także znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej skarżącej okoliczność trudnej sytuacji gospodarczej wielu przedsiębiorstw, gdyż badaniu w niniejszej sprawie podlegała wyłącznie sytuacja skarżącej a nie innych podmiotów gospodarczych. Skarżąca miała możliwość uzupełniania danych pod kątem, który został jej nakreślony w wezwaniu do uzupełniania danych wniosku PPF. Jednak skarżąca z tej szansy nie skorzystała i poza uzupełnieniem części informacji nie przedłożyła dokumentacji z tym związanej, ani innych, choćby liczbowych danych. W tej sytuacji, Sąd nie mógł bazować na przypuszczeniach. Ryzyko bowiem wykazania przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca warunków uzyskania tego prawa nie wykazała. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 245 §1 w zw. z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a orzeczono jak w sentencji.