I SA/Op 2/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. W. i J. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 27 października 2011 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 1999-2000, postanawia przyznać skarżącym prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Przedmiotem skargi J. W. i J. W. jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 27 października 2011 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 1999-2000. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany są - zgodnie z postanowieniami § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221, 2193 ) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Skarżący J. W. i J. W. na sporządzonych 30 stycznia 2012 r. urzędowych formularzach, o których mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) - zwanej dalej p.p.s.a., zwrócili się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżący oświadczyli, że obecnie mieszkają w lokalu mieszkalnym córki przebywającej za granicą i utrzymującej się tam z zapomogi, że skarżący J. W. podlega leczeniu kardiologicznemu, neurologicznemu i laryngologicznemu, ponosząc co miesiąc koszty zakupu leków w wysokości około 200 zł, że nie otrzymują żadnej pomocy finansowej od dzieci, że źródłem ich utrzymania są dochody w łącznej w wysokości 1.100 zł w skali miesiąca ( skarżącego z prowadzenia gospodarstwa rolnego w wysokości 300 zł, skarżącej z działalności gospodarczej w kwocie 800 zł ). oraz że jedyny majątek w postaci gospodarstwa rolnego o powierzchni 3,30 ha jest przedmiotem egzekucji administracyjnej. Poza tym skarżący J.W. wskazał, iż w okresie letnim i jesiennym, zbierając grzyby w lesie, uzyskuje dodatkowe dochody w wysokości 100 zł miesięcznie. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków ( art. 211 p.p.s.a. ). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna ( art. 212 § 1 p.p.s.a. ). Zatem wniosek skarżącego dotyczący częściowego prawa pomocy należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt.2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że prawo pomocy w tym zakresie stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych i dotyczyć będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Przepis ten również wskazuje, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych i zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) stwierdził, iż "udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z wezwaniem, dokonanym na podstawie art. 255 p.p.s.a., przesłano pismo (sporządzone 17 lutego 2012 r.), w którym oświadczono, że skarżący mieszkają w lokalu mieszkalnym należącym do córki, która wraz z dzieckiem przebywa za granicą, utrzymując się tam z pomocy socjalnej i prac dorywczych, oraz że wspólnie ponoszą wydatki na energię elektryczną w wysokości 276,20 zł miesięcznie, ubezpieczenie KRUS w kwocie 909 zł kwartalnie i podatek rolny w kwocie 303 zł rocznie. Ponadto wskazano, iż ich gospodarstwo domowe obciążone jest wymagalnymi zobowiązaniami wobec ZUS (obecnie w wysokości 674,74 zł), zobowiązaniami wobec osób prywatnych oraz zaległymi zobowiązaniami podatkowymi (na dzień 4.11.2011 r. jest to zaległość w wysokości 1.176.352,89 zł), skutkiem czego z nieruchomości rolnej prowadzona jest egzekucja pieniężna. W piśmie oświadczono również, że skarżąca J. W. nie jest podatnikiem podatku od towarów i usług, zaś deklaracje PIT nie są przez nią składane z uwagi na brak dochodów. Wraz z pismem przedłożono kserokopie: decyzji w sprawie podatku rolnego, polecenia przelewu i pisma odnośnie ubezpieczenia w KRUS, faktury dotyczącej dostawy energii elektrycznej, karty informacyjnej leczenia szpitalnego, paragonu fiskalnego wystawionego przez aptekę, upomnień wystawionych przez ZUS Oddział w Opolu Inspektorat w [...] a wzywających skarżącą do zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Jednocześnie przekazano kserokopię zeznania o wysokości osiągniętego przez skarżącą dochodu w roku podatkowym 2010, z którego wynika, iż z prowadzonej działalności gospodarczej w tym okresie uzyskała dochody w wysokości 5.624,52 zł, przy przychodach w wysokości 41.881,42 zł. Mając na względzie przedstawione wyżej informacje odnośnie sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżących należało stwierdzić, że zapłata kosztów sądowych wymaganych w przedmiotowej sprawie zarówno na etapie skargi do WSA w Opolu jak i mogące mieć miejsce na kolejnych etapach postępowania sądowego przekracza możliwości finansowe ich gospodarstwa domowego. Referendarz sądowy uznał bowiem, iż skarżący z dochodów w kwocie 1.100 zł uzyskiwanych w ramach wspólnie prowadzonego gospodarstwa domowego, obciążonych stałymi kosztami utrzymania w wysokości 604,45 zł miesięcznie (energia elektryczna, ubezpieczenie KRUS, podatek rolny) i innymi kosztami bieżącego utrzymania (m.in. zakup żywności, środków higieny i czystości), a także kosztami związanymi z zakupem lekarstw, nie są w stanie wygenerować dodatkowych środków pieniężnych, które umożliwiłyby im uiszczenie wymienionych na wstępie uzasadnienia kosztów sądowych. Dodatkowo należy wskazać, iż za wyjątkowym traktowaniem sytuacji skarżących w rozumieniu art. 246 § 1 p.p.s.a przemawia fakt prowadzenia wobec ich majątku egzekucji pieniężnej. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.