I SA/Op 203/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Gocki Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Asesor sąd. Marta Wojciechowska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Iwona Dąbrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2005 r. sprawy ze skargi J. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...] nr [...], wydanym na podstawie art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Burmistrz Wołczyna odmówił uwzględnienia zarzutów J. S. w sprawie dotyczącej pozbawienia wykonalności tytułów wykonawczych nr A, B wystawionych w dniu 30 marca 2004 r. przez Burmistrza Wołczyna. W uzasadnieniu powołanego postanowienia Burmistrz wskazał, iż J. S. wspólnie z M. M. do dnia 12 stycznia 2004 r. był użytkownikiem wieczystym nieruchomości o pow. 1,3371 ha położonej w W., dla której urządzono księgę wieczystą nr [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Kluczborku. Przeciwko J. S. Burmistrz Miasta Wołczyna wystawił łącznie osiem tytułów wykonawczych, w tym nr A i B. Tytuły wykonawcze zostały wystawione w związku z zaległościami podatkowymi z tytułu podatku od wymienionej nieruchomości za okres od 2000 r. do 2003 r. Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (tekst jednolity z 2002 r. nr 9 poz. 84 ze zmianami) obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości ciąży m. in. na osobach fizycznych, które są użytkownikami wieczystymi nieruchomości. Zatem podatek ten obciąża każdorazowego posiadacza a nie nieruchomość, bowiem zobowiązania z tego tytułu są zobowiązaniami osobistymi dłużnika. Fakt zrzeczenia się przez użytkowników wieczystych prawa użytkowania wieczystego na rzecz Gminy Wołczyn dokonany w dniu 12 stycznia 2004 r. nie ma wpływu na zobowiązanie dotychczasowych użytkowników wieczystych z tytułu podatku od nieruchomości, gdyż zobowiązania te nie obciążają nieruchomości i nie rodzą odpowiedzialności gminy Wołczyn z tego tytułu. Nie godząc się ze stanowiskiem Burmistrza Wołczyna, J. S. wniósł zażalenie, w którym powołał się na treść art. 179 § 2 kodeksu cywilnego. Wskazał, że zgodnie z zapisem przytoczonego uregulowania, gmina ponosi odpowiedzialność z nieruchomości za jej obciążenia ograniczoną do wartości nabytej nieruchomości. Jednocześnie J. S. podkreślił, że podatek jest nieodpłatnym, przymusowym i bezzwrotnym świadczeniem o charakterze ogólnym, jednostronnie nakładanym przez państwo na podatnika. Podatnik jest podmiotem zobowiązanym do uiszczenia podatku, a pieniężny charakter podatku, zdaniem J. S. oznacza, że podatek jest obciążeniem. Z chwilą zrzeczenia się prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości na rzecz Gminy Wołczyn, co miało miejsce 12 stycznia 2004 r., odpowiedzialność z nieruchomości za jej obciążenia ponosi gmina, a zadłużenie z tytułu podatku od nieruchomości wygasło. Postanowieniem z dnia [...] nr [...], wydanym na podstawie art. 1 i 18 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych i na podstawie art. 233 § pkt 1 w zw. z art. 239 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium powołało się na treść art. 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, w myśl którego podatnikami podatku od nieruchomości są m. in. osoby fizyczne będące użytkownikami wieczystymi gruntów. J. S. do dnia 12 stycznia 2004 r. był współużytkownikiem wieczystym nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] i zgodnie z treścią art. 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych zobowiązany był do zapłaty podatku od nieruchomości. Kwestie wygaśnięcia zobowiązań podatkowych zostały uregulowane w art. 59 ustawy Ordynacja podatkowa. W myśl wskazanego artykułu zobowiązanie podatkowe wygasa w całości lub części wskutek zapłaty, pobrania podatku przez płatnika lub inkasenta, potrącenia, zaliczenia nadpłaty lub zaliczenia zwrotu podatku, zaniechania poboru, przeniesienia własności rzeczy lub praw majątkowych, przejęcia własności nieruchomości lub prawa majątkowego w postępowaniu egzekucyjnym, umorzenia zaległości oraz przedawnienia. Przeniesienie własności rzeczy oznaczonych co do tożsamości następuje z dniem zawarcia umowy, a rzeczy oznaczonych co do gatunku – z dniem przeniesienia ich posiadania. Natomiast przeniesienie prawa odbywa się w drodze wynikającej z jego istoty. Do umów przenoszących własność rzeczy oznaczonych co do tożsamości, a więc dotyczących również przeniesienia własności nieruchomości należą umowy sprzedaży, zamiany, darowizny, a także inne umowy zobowiązujące do przeniesienia własności rzeczy oznaczonej co do tożsamości. W niniejszej sprawie natomiast, jak podkreśliło Samorządowe Kolegium Odwoławcze, mamy do czynienia ze zrzeczeniem się prawa użytkowania wieczystego, które to zrzeczenie jest jednostronną czynnością prawną, do której nie ma zastosowania art. 59 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej. Również treść art. 179 kodeksu cywilnego zdaniem Kolegium, nie zwalnia J. S. z obowiązku zapłaty zaległego podatku od nieruchomości, gdyż zgodnie z przywołanym przepisem gmina ponosi ograniczoną odpowiedzialność z nieruchomości. W przypadku wyzbycia się własności nieruchomości w drodze zrzeczenia się, gmina ponosi odpowiedzialność z nieruchomości za jej obciążenia. Obciążenia nieruchomości to ograniczone prawa rzeczowe, a nie obciążenia publicznoprawne m. in. takie jak podatek od nieruchomości. Podatek od nieruchomości nie obciąża nieruchomości, ale jest zobowiązaniem obciążającym każdorazowego właściciela, użytkownika wieczystego i ma charakter zobowiązania osobistego. Zrzeczenie się prawa wieczystego użytkowania nieruchomości dokonane w formie jednostronnej czynności prawnej nie powoduje przejęcia przez gminę zaległych obciążeń publicznoprawnych. Postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu zostało zaskarżone przez J. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu. W skardze J. S. domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia i postanowienia Burmistrza Wołczyna z dnia [...]. W uzasadnieniu skargi J. S. wskazał na bezprzedmiotowość przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego, albowiem w dniu 12 stycznia 2004 r. wspólnie z współużytkownikiem wieczystym M. M., zrzekł się na rzecz gminy w trybie art. 179 kodeksu cywilnego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w W. przy ul. [...]. Zdaniem skarżącego zostały zatem spełnione przesłanki wynikające z treści art. 825 pkt 4 kodeku postępowania cywilnego, uprawniające organ egzekucyjny do umorzenia postępowania, gdyż organ egzekucyjny był w posiadaniu zastawu zabezpieczającego pełne zaspokojenie egzekwowanego roszczenia. Nadto skarżący wskazał na naruszenie zasady niezbędności wynikającej z art. 7 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, albowiem z chwilą podpisania aktu notarialnego o zrzeczeniu się prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, na wierzyciela przeszły wszelkie prawa z nią związane, a zatem wierzyciel dysponował pełnym zabezpieczeniem swoich roszczeń. Zdaniem skarżącego zostały spełnione również przesłanki wynikające z art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, gdyż zrzeczenie się prawa użytkowania wieczystego bez względu na to czy jest czynnością jednostronną, stanowi formę nabycia własności zgodnie z art. 179 kodeksu cywilnego. Z chwilą zrzeczenia się prawa użytkowania wieczystego gmina Wołczyn miała prawo rozporządzać nieruchomością i pobierać z niej pożytki. Dłużnik zatem zaspokoił roszczenie wierzyciela poprzez przeniesienie prawa do nieruchomości i wywiązał się w ten sposób ze swojego zobowiązania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasową argumentację podkreślając, że skarżący mylnie interpretuje art. 179 kodeksu cywilnego i poprzez systemową wykładnię próbuje wywieść korzystne dla siebie skutki na gruncie rzeczy przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jednocześnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że art. 825 pkt 4 kodeksu postępowania cywilnego nie ma zastosowania w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności przeprowadzona na podstawie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) wykazała, że zaskarżone postanowienie odpowiada wymogom prawa. W niniejszej sprawie przedmiotem rozpoznania jest skarga na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela. Zgodnie z art. 34 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 24, poz. 151 ze zm.), organ egzekucyjny rozpatruje zarzuty zgłoszone w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, dopiero po uzyskaniu stanowiska wierzyciela.. W myśl art. 34 § 2 cytowanej ustawy, na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela przysługuje zażalenie. Spór pomiędzy wierzycielem a skarżącym dotyczy kwestii istnienia obowiązku podlegającego egzekucji administracyjnej. Sąd podzielił stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego wskazujące J. S. - współużytkownika wieczystego nieruchomości - jako podmiot, na którym spoczywał obowiązek z tytułu podatku od nieruchomości. Zgodnie bowiem z treścią art. 3 ust. 1 pkt. 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. Nr 200 poz. 1683 z 2000 r. ze zmianami), podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nie posiadające osobowości prawnej, będące użytkownikami wieczystymi gruntów. W myśl art. 6 ust 1 i 4 wskazanej ustawy obowiązek podatkowy powstaje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstały okoliczności uzasadniające powstanie tego obowiązku i wygasa z upływem miesiąca, w którym ustały okoliczności uzasadniające ten obowiązek. W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje fakt powstania zaległości z tytułu podatku od nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...] Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Kluczborku, której współużytkownikami wieczystymi do dnia 12 stycznia 2004 r. byli M. M. i J. S. Zaległości dotyczyły lat 2000-2003. Z dniem 12 stycznia 2004 r. M. M. i J. S. na podstawie art. 179 kodeksu cywilnego zrzekli się prawa użytkowania wieczystego wskazanej nieruchomości. Kodeks cywilny w art. 179 normuje wyzbycie się własności nieruchomości poprzez jej zrzeczenie się w formie aktu notarialnego. Zgodnie z art. 179 § 2 kodeksu cywilnego nieruchomość, której właściciel się zrzekł staje się własnością gminy, a gmina ponosi odpowiedzialność z nieruchomości za jej obciążenia, ograniczoną do wartości nabytej nieruchomości według stanu w chwili nabycia, a według cen rynkowych w chwili zaspokojenia wierzyciela. Możliwość ta dotyczy również prawa użytkowania wieczystego. Zrzeczenie się użytkowania wieczystego ma charakter czynności cywilnoprawnej i jego skuteczność oraz forma winna być rozpatrywana na płaszczyźnie stosunków cywilnoprawnych. Zrzeczenie się jest czynnością jednostronną. Wskazana w art. 179 § 2 odpowiedzialność gminy z nieruchomości za jej obciążenia dotyczy ograniczonych praw rzeczowych o jakich mowa w art. 244 i następnych kodeksu cywilnego. Podatek od nieruchomości nie jest obciążeniem nieruchomości. Regulacje związane z przedmiotem, podmiotem i powstaniem obowiązku podatkowego dotyczące podatku od nieruchomości zostały zawarte w wymienionej już wcześniej ustawie o podatkach i opłatach lokalnych. Przepisy cytowanej ustawy określają kiedy i w jakich sytuacjach powstaje obowiązek podatkowy. Obowiązek podatkowy jest zobiektywizowaną kategorią prawną i faktyczną, co oznacza że powstaje w określonych przez prawo warunkach, niezależnie od woli podmiotów podlegających temu obowiązkowi i ma charakter osobisty (porównaj wyrok NSA z 25 listopada 1992 r. sygn. akt SA/Kr 1838/92). Umowa cywilnoprawna nie wywiera skutków w zakresie obowiązków podatnika jak i kształtowania prawnego zobowiązania podatkowego. Definicje podatku, zobowiązania podatkowego i podatnika zostały określone w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz.926 ze zm.) W art.59 ustawy Ordynacji podatkowej w § 1 pkt 6 wskazano, iż jedną z form wygaśnięcia zobowiązań podatkowych jest przeniesienie własności nieruchomości lub praw majątkowych. Chcąc sprecyzować instytucję przeniesienia własności nieruchomości lub praw majątkowych należy odnieść się do regulacji kodeksu cywilnego w tym zakresie. W Dziale II Księgi drugiej kodeksu cywilnego zatytułowanej "własność i inne prawa rzeczowe" określono przypadki nabycia i utraty własności, wyodrębniając poszczególne rozdziały. I tak Rozdział I to "przeniesienie własności", gdzie w art. 155 § 1 wymienia się umowę sprzedaży, zamiany, darowizny lub inną umowę zobowiązującą do przeniesienia własności rzeczy oznaczonej. Zatem do przeniesienia własności rzeczy lub praw majątkowych niezbędne jest zawarcie jednej z umów wskazanych w art. 155 § 1 kodeksu cywilnego. Natomiast zrzeczenie się prawa użytkowania wieczystego, jak już wskazano jest jednostronną czynnością prawną, uregulowaną w Rozdziale III Działu III Księgi II kodeksu cywilnego zatytułowanym "inne wypadki nabycia i utraty własności" Słusznie zatem organ odwoławczy przyjął, że jednostronna czynność prawna w postaci zrzeczenia się prawa użytkowania wieczystego nie powoduje wygaśnięcia zobowiązania podatkowego z tytułu zaległego podatku od nieruchomości. Uzupełniająco należy stwierdzić, że wygaśnięcie zobowiązania podatkowego w związku z przeniesieniem własności rzeczy lub praw majątkowych, jako szczególny przypadek wygaśnięcia zobowiązania podatkowego zostało uregulowane w art.66 Ordynacji podatkowej i wymaga uzyskania zgody wyrażonej przez właściwy organ na przeniesienie własności rzeczy lub praw majątkowych w zamian za zaległości podatkowe oraz zawarcia stosownej umowy. Natomiast fakt zrzeczenia się prawa użytkowania wieczystego ma wpływ jedynie na bieżący obowiązek podatkowy z tytułu nieruchomości, bowiem zgodnie z art. 6 ust. 4 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych obowiązek podatkowy wygasa z upływem miesiąca, w którym ustały okoliczności uzasadniające ten obowiązek. Nie ma natomiast wpływu na zaległe zobowiązania podatkowe. Za chybione zatem należy uznać zarzuty podnoszone przez skarżącego dotyczące kwestii wygaśnięcia zobowiązania, wykonania obowiązku i wywiązania się ze zobowiązania podatkowego. Podkreślić również należy, że w niniejszej sprawie nie mają zastosowania przepisy kodeksu postępowania cywilnego dotyczące postępowania egzekucyjnego, w tym przepis art. 825 pkt 4 kpc, gdyż zgodnie z art. 2 § 1 pkt1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji podatki, opłaty o których mowa w przepisach o podatkach i opłatach lokalnych podlegają egzekucji administracyjnej. W systemie prawnym naszego kraju przyjęto bowiem zasadę, że administracja publiczna upoważniona jest sama do realizacji obowiązków publicznoprawnych i podlega w tym zakresie regulacjom ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Natomiast należności prywatnoprawne (cywilnoprawne) podlegają egzekucji sądowej uregulowanej w kodeksie postępowania cywilnego i ustawie o komornikach sądowych i egzekucji (porównaj Postępowanie egzekucyjne w administracji Komentarz Wydawnictwo CH BECK Warszawa 2004 prof. Roman Hauser, prof. Zbigniew Leoński, dr Andrzej Skoczylas, str. 3 i następne). Tylko wyjątkowo, wówczas gdy przepisy prawa to przewidują, prowadzi się egzekucję administracyjną w sprawach cywilnoprawnych lub egzekucję sądową w zakresie realizacji obowiązków publicznoprawnych. Chybiony jest również zarzut naruszenia art. 7 § 3 cytowanej ustawy, albowiem wbrew twierdzeniom skarżącego egzekwowany obowiązek nie został wykonany i nie stał się bezprzedmiotowy. Z tych względów skargę należało oddalić.