I SA/Op 21/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Zborzyński Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Asesor sąd. Marzena Łozowska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Iwona Dąbrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi S. R. z udziałem J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] [...] w przedmiocie ustalenia łącznego zobowiązania pieniężnego za 2004 rok I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu na rzecz skarżącego kwotę 123,80 zł (słownie: sto dwadzieścia trzy złote 80/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W decyzji wydanej w dniu [...], Nr [...] z upoważnienia Burmistrza Głogówka ustalono skarżącemu i jego małżonce łączne zobowiązanie pieniężne z tytułu podatku rolnego oraz podatku od nieruchomości za rok 2004 w wysokości 56,20 zł płatne w 4 ratach kwartalnych z oznaczonymi terminami ich płatności. Jako podstawę opodatkowania wskazano grunt użytkowany rolniczo o powierzchni 0,0891 ha oraz budynki mieszkalne o powierzchni 80 m² oraz budynki pozostałe o pow. 26 m². Wskazać należy, iż budynki pozostałe zostały zwolnione z podatku od nieruchomości na podstawie § 2 ust. 3 uchwały nr XII/96/2003 Rady Miejskiej w Głogówku z dnia 12 grudnia 2003 r. – gdyż jedynym źródłem utrzymania podatników jest renta i emerytura, a budynek nie jest związany z prowadzoną działalnością gospodarczą i nie jest garażem wolnostojącym. Na powyższą decyzję państwo R. wnieśli odwołanie, w którym podnieśli, iż podatek został przez organ zaniżony, bowiem kwotę 128,50 zł. zamieniono na 56,20 zł. Organ nie wskazał dlaczego dokonał takiego zmniejszenia i dlaczego obniżył obszar działki podlegającej opodatkowaniu, nie wskazano także na podstawie jakich dokumentów zaniżono areał działki. Cała działka A ma 1200 m², zaś współwłaściciele żadnej części działki nie sprzedali, ani "nie została zabrana przez Sąd". Przekazując odwołanie organ I instancji wniósł o utrzymanie decyzji, wyjaśniając, iż przy ustalaniu stanu faktycznego oparł się na dokumentach: - wykazie zmian gruntowych i rejestru gruntów - odpisie z księgi wieczystej - postanowieniu o stwierdzeniu zasiedzenia Na ich podstawie ustalono, że działka Nr A podzielona została na 2 działki: B (właściciele: A. i M. F.) oraz C (właściciele J. i S. R.) na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu w sprawie zasiedzenia. W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją Nr [...] z dnia [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazano, iż organ podatkowy prawidłowo określił podstawę opodatkowania w podatku rolnym, a także w podatku od nieruchomości. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego stan prawny nieruchomości nie budzi żadnych wątpliwości i analogicznie jest ujawniony zarówno w księdze wieczystej jak i rejestrze gruntów i budynków. Skoro Sąd prawomocnym postanowieniem stwierdził, iż co do części nieruchomości nastąpiło zasiedzenie przez inny podmiot, podatnicy nie mogą powoływać się na wcześniejszy stan prawny i żądać opodatkowania ich jako właścicieli całości. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi wniesionej do WSA w Opolu, w której skarżący S. R. zarzucił wadliwe ustalenie podstawy opodatkowania podatkiem rolnym na rok 2004. Zdaniem skarżącego powierzchnia gruntów podlegających opodatkowaniu winna wynosić 0,1200 ha podczas, gdy organy przyjęły, iż powierzchnia wynosi 0,0891 ha. Wskazał, iż SKO najpierw wydało decyzje z dnia 31 stycznia 2003 r. w których przyjęło do opodatkowania grunt o powierzchni 1200 m², natomiast w zaskarżonej decyzji powierzchnię zmniejszono. Zarzucono również, że organ I instancji oparł się na postanowieniu Sądu Rejonowego w Prudniku, pomijając postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Opolu. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona, chociaż z innych przyczyn niż w niej wskazane. Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje administracyjne czy postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym. W przypadku stwierdzenia, że zaskarżona decyzja czy postanowienie narusza przepisy prawa materialnego lub procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy Sąd uchyla decyzję lub postanowienie (art.145 § 1 cyt. ustawy). Należy jednak zauważyć, iż w myśl art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, iż sąd ma obowiązek rozpoznawania sprawy rozstrzygniętej w zaskarżonej decyzji ostatecznej z punktu widzenia zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i zastosowania przepisów prawa materialnego. Nie jest przy tym związany sposobem sformułowania skargi, powołanymi argumentami i wnioskami. Wychodząc zatem poza granice skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, iż zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem strona nie została zapoznana z zebranym w toku postępowania podatkowego materiałem dowodowym. Wydanie decyzji wymiarowych osobom fizycznym musi odbywać się z zachowaniem wymogów zawartych w art. 165 i 200 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 856 ze zm.). Organy podatkowe mają obowiązek wszcząć postępowanie (tj. wydać postanowienie, które należy doręczyć) i zawiadomić podatnika o możliwości wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Postępowanie organów podatkowych obu instancji stanowiło naruszenie art. 200 Ordynacji podatkowej, jak również wynikającej z art. 123 § 1 tej ustawy zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Zgodnie z treścią art. 200 § 1 przed wydaniem decyzji organ podatkowy wyznacza stronie siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Podkreślić należy, iż zawiadomienie strony o przysługującym jej prawie wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego stanowi dla niej ważną informację, że postępowanie dowodowe zostało w sprawie zakończone. Wypowiedzenie się zaś w kwestii tego materiału, które z oczywistych względów powinno być poprzedzone zapoznaniem się z nim, umożliwia stronie kontrolę poczynionych ustaleń i stwarza jej często ostatnią możliwość wnioskowania o jego ewentualne poszerzenie. Organy podatkowe nie mają możliwości rezygnacji z tego mechanizmu nawet w sytuacji, kiedy wynik rozstrzygnięcia zdaje się być oczywisty. Żaden organ podatkowy ani pierwszej, ani drugiej instancji nie ma możliwości wyłączenia niektórych przypadków od zakresu stosowania przepisu art. 200 Ordynacji podatkowej. Taką kompetencję posiada wyłącznie ustawodawca, który skorzystał z niej tworząc w art. 200 § 2 katalog wyłączeń. Jako pierwszą wskazuje sytuacje, kiedy w wyniku postępowania wszczętego na wniosek strony zostanie wydana decyzja w całości uwzględniająca ten wniosek. Drugą grupę wyłączeń reguluje przepis art. 165 § 5 Ordynacji podatkowej w postępowaniach w sprawach ustalenia zobowiązań podatkowych, które zgodnie z odrębnymi przepisami ustalane są corocznie, ale pod warunkiem, że stan faktyczny na podstawie którego ustalono wysokość zobowiązania podatkowego za poprzedni okres, nie uległ zmianie. Następnie zostały wyłączone przypadki umorzenia zaległości podatkowych uregulowane w art. 67 § 4 Ordynacji podatkowej. Ostatnia grupa wyłączeń dotyczy spraw zabezpieczeń i zastawu skarbowego. W rozpatrywanej sprawie organy podatkowe obu instancji niedopełniły obowiązku wynikającego z art. 200 Ordynacji podatkowej, przez co naruszono podstawową zasadę procedury podatkowej zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania. Nie poczyniły również żadnych ustaleń, czy stan faktyczny, na podstawie którego ustalono wysokość zobowiązania podatkowego za poprzedni okres nie uległ zmianie. Z przedłożonych akt administracyjnych wynika, iż organ drugiej instancji nie dostrzegł lub pominął istotne braki postępowania organu pierwszej instancji. Skoro w aktach organu pierwszej instancji brak było dowodu potwierdzającego wyznaczenie stronie siedmiodniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego, organ odwoławczy winien ustalić, czy stan faktyczny, na podstawie którego ustalono wysokość zobowiązania podatkowego za poprzedni okres nie uległ zmianie. Zwłaszcza, iż skarżący w odwołaniu podnosił, iż w zaskarżonej decyzji zmieniono kwotę wymiaru podatku z 128,50 zł. na kwotę 56,20 zł., a ponadto zarzucił, iż nie wskazano na podstawie jakich dokumentów zaniżono obszar działki. Takie braki postępowania uniemożliwiły przyjęcie, iż w przedmiotowej sprawie prawo strony do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego nie przysługiwało, gdyż miał miejsce wyjątek od zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu, określony w art. 200 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej. A zatem brak wykonania tego obowiązku przez organy podatkowe stanowi istotne naruszenie prawa, które mogło mieć wpływ na wynik postępowania. Natomiast w odniesieniu do zarzutów skargi, iż organy podatkowe nieprawidłowo określiły przedmiot opodatkowania podatkiem rolnym przyjmując mniejszą, aniżeli uważa skarżący, powierzchnię gruntów - wskazać należy na przepis art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (tekst jednolity: Dz. U. z 1993 r., Nr 94, poz. 431 ze zm.) zgodnie z którym, podstawę opodatkowania podatkiem rolnym stanowi: 1) dla gruntów gospodarstw rolnych - liczba hektarów przeliczeniowych ustalana na podstawie powierzchni, rodzajów i klas użytków rolnych wynikających z ewidencji gruntów i budynków oraz zaliczenia do okręgu podatkowego, 2) dla pozostałych gruntów - liczba hektarów wynikająca z ewidencji gruntów i budynków. Zatem podstawą wymiaru podatku rolnego powinny być dane wynikające z ewidencji gruntów i budynków. Uzupełnieniem treści tego przepisu jest także zapis zawarty w art. 21 ust. 1 ustawy z 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. Nr 30, poz. 163 ze zm.), zgodnie z którym podstawę wymiaru podatku stanowią dane wynikające z ewidencji gruntów i budynków. Dane wynikające z tej ewidencji są dla organu podatkowego urzędowym źródłem informacji o osobie właściciela oraz samej nieruchomości. Mają one walor dokumentu urzędowego, o którym mowa w art. 194 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z powyższym przepisem, stanowią one dowód tego co zostało w nich stwierdzone. W związku z tym, organ podatkowy nie ma podstaw do pomijania tych danych w postępowaniu podatkowym. Zarówno dane składające się na zakres przedmiotowy, jak i podmiotowy ewidencji powinny być podstawą wymierzania podatku. Jest to źródło podstawowe chociaż nie jedyne. Podatnik kwestionujący prawidłowość danych zawartych w ewidencji gruntów i budynków powinien wszcząć procedurę ich zmiany w organie prowadzącym ewidencję. Należy podkreślić, iż danych tych nie może zmienić organ podatkowy ustalający wymiar podatku rolnego, jak też sąd administracyjny badający legalność podjętego w sprawie rozstrzygnięcia. Skarżący kwestionując stan prawny nieruchomości winien podjąć działania w postępowaniu administracyjnym przed organem prowadzącym ewidencję lub w postępowaniu wieczystoksięgowym. Jeżeli nie podejmie takich działań, lub też nie przedłoży innych istotnych dowodów w sprawie, to organ podatkowy w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, na podstawie danych zawartych w ewidencji gruntów i budynków, wymierzy podatek przyjmując za podstawę opodatkowania podatkiem rolnym powierzchnię gruntów wynikającą z tej ewidencji. Wobec stwierdzonych nieprawidłowości w postępowaniu polegających na uniemożliwieniu stronie czynnego udziału w postępowaniu i wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego Sąd uznał, iż organy podatkowe naruszyły przepisy postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. Przepis art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzasadnia rozstrzygnięcie, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.