I SA/Op 21/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Marzena Łozowska po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 15 listopada 2011 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia zryczałtowanego podatku dochodowego za 2006 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy Przedmiotem skargi R. K. jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 15 listopada 2011 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia zryczałtowanego podatku dochodowego za 2006 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów w wysokości 101.618 zł. W związku z zarządzeniem z dnia 20 stycznia 2012 r. wzywającym do uiszczenia należnego wpisu od wniesionej skargi w kwocie 2.000 zł, skarżący działając przez pełnomocnika, w zakreślonym terminie do uiszczenia wpisu złożył na urzędowym formularzu "PPF" wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie z kosztów postępowania sądowego. W złożonym urzędowym formularzu "PPF", o którym mowa w art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. 2012, poz. 270 t.j. ) - zwanej dalej [p.p.s.a.], skarżący wskazał, iż z uwagi na aktualną sytuację finansową nie posiada środków, które mógłby przeznaczyć na uiszczenie opłaty sądowej od wniesionej skargi oraz na opłacenie innych kosztów wszczętego postępowania. Wskazał, iż powyższe jest spowodowane poważnymi trudnościami finansowymi prowadzonej przez niego działalności gospodarczej pod firmą A, a która stanowi jego jedyne źródło dochodów. Jednocześnie skarżący oświadczył, że ponosi koszty własnego utrzymania w wysokości 1.500 zł, na które składają się wydatki na zakup żywności, środków czystości, niezbędnych ubrań, leków, paliwa, telefonu, a także koszty świadczenia alimentacyjnego na rzecz niepełnoletniego dziecka zamieszkałego z matką. Poza tym odnośnie stanu rodzinnego, majątku i dochodów skarżący oświadczył, że w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z rodzicami, do których należy wykazana nieruchomość w postaci lokalu mieszkalnego o powierzchni 48 m². Podał, że rodzice uzyskują dochody z tytułu emerytury w wysokości 3.534 zł brutto, sam zaś ponosi straty z prowadzonej działalności gospodarczej. Dodatkowo oświadczył, że posiada środki pieniężne w wysokości 6.000 zł. W zawiązku z wezwaniem referendarza sądowego z dnia 8 lutego 2012 r., pełnomocnik skarżącego przekazał pismo datowane na dzień 20 lutego 2012 r., w którym wskazał, że: - skarżący ponosi koszty własnego utrzymania w wysokości 1.500 zł miesięcznie (potwierdzając w tym zakresie oświadczenie zawarte we wniosku), - skarżący przekazuje miesięcznie kwotę 1.000 zł na utrzymanie córki, - koszty utrzymania mieszkania ponoszą rodzice skarżącego, - miesięczne dochody jego rodziców wynoszą około 2.900 zł netto, - miesięczne koszty utrzymania jego rodziców stanowią kwotę około 2.900 zł ( zakup żywności – 900 zł, ubrań – 150 zł, koszty związane z utrzymaniem mieszkania takie jak czynsz, energia elektryczna, gaz – 510 zł, zakup lekarstw – 300-400 zł, paliwa – 200 zł, pomoc dla córki w związku z chorobą jej syna – 200 zł, spłata kredytu na samochód – 400 z i inne -100 zł). Ponadto pełnomocnik skarżącego uzupełnił informacje dotyczące wniosku, składając deklaracje VAT-7 za październik, listopad, grudzień 2011 r., styczeń 2012 r., deklaracje PIT-5L za październik, listopad i grudzień 2011 r., kserokopie potwierdzenia zapłaty za dostawę energii elektrycznej, faktury za dostawę gazu i harmonogram spłaty kredytu bankowego, wyciągi z banku za listopad i grudzień 2011 r. oraz rozliczenie dochodu z remanentem za styczeń - grudzień 2011 r. i podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za ten okres. W związku z wydanym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 28 lutego 2012 r. odmawiającym przyznania skarżącemu prawa pomocy, pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw do wydanego postanowienia. W sprzeciwie poza powołaniem się na dotychczasowe informacje zwarte w formularzu "PPF", pełnomocnik wskazał, że osiągnięty przez skarżącego zysk z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej za rok 2011 był znikomy, gdyż osiągnięty przez skarżącego przychód "został prawie całkowicie pochłonięty przez koszty jego uzyskania". Ponadto podkreślił, że na chwilę obecną skarżący nie osiąga żadnego zysku, a i w perspektywie na przyszłe miesiące, z dużym prawdopodobieństwem takich zysków nie osiągnie. Wskazane natomiast we wniosku o przyznanie prawa pomocy oszczędności w wysokości 6.000 zł zostały w przeważającej części skonsumowane przez koszty niezbędne do zaspokojenia potrzeb egzystencjonalnych skarżącego i jego rodziny. W części również z tej kwoty skarżący musiał pokryć koszty prowadzonej działalności gospodarczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 259 § 1 i art. 260 p.p.s.a., postanowienie, skutecznie zaskarżone sprzeciwem, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jej przedmiotem do właściwości Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 23 grudnia 2004 r. sygn. akt FZ 375/04 – FZ 377/04). Zatem po wniesieniu sprzeciwu sąd nie ocenia poprawności rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza sądowego, lecz rozstrzyga wniosek od nowa, korzystając z całości dowodów zgromadzonych we wcześniejszym postępowaniu. Zwolnienie od kosztów sądowych w całości, o co wnioskuje skarżący, określa instytucję prawa pomocy w zakresie częściowym i obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W świetle unormowania zawartego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, winna być rozpatrywana w aspekcie możliwości finansowych strony odniesionych do wysokości tych obciążeń, które w związku z postępowaniem sądowym jest ona obowiązana ponieść. Na obecnym etapie sprawy chodzi zatem o kwotę 2.000 zł z tytułu należnego od skargi wpisu sądowego. Podnieść należy, iż co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Oceniając sytuację materialną skarżącego Sąd uznał, iż w obecnej sytuacji osobistej i finansowej jest on w stanie ponieść ciężar uiszczenia pełnych kosztów sądowych związanych z zawisłym postępowaniem sądowym. Z informacji uzyskanych w oparciu o przedłożone przez stronę dokumenty i formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że jedynym źródłem dochodów jest prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza, która w ostatnim czasie przynosi straty. Do ich niwelowania skarżący jest zobowiązany z własnych środków. Miesięczne koszty bieżącego utrzymania skarżącego wynoszą około 1.500 zł., przy czym skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami i nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania. Natomiast z analizy dokumentów załączonych do wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący w miesiącach listopad – grudzień 2011 r. dysponował znacznymi środkami finansowymi. Jak wynika z przekazanych przez skarżącego wyciągów bankowych, w tym okresie na konto skarżącego przekazano środki pieniężne na łączną kwotę 83.593,82 zł, z czego w listopadzie 2011 r. była to kwota 55.471,78 zł, natomiast w grudniu 2011 r. 28.122,04 zł. Zatem skarżący dysponując tak znacznymi środkami pieniężnymi, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika i mając przy tym pełną świadomość wymagalności kosztów sądowych winien uwzględnić konieczność ich zapłaty. Również wskazana we wniosku kwota oszczędności (6.000 zł) mogła być częściowo przeznaczona na pokrycie kosztów postępowania sądowo – administracyjnego. Dbałość o płynność finansową i regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza konieczności regulowania nie mniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnym, np. wpisu sądowego. Niewątpliwie koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokojenia, dlatego zdaniem Sądu część posiadanych oszczędności powinna być przeznaczona na ich poniesienie. Sąd podziela stanowisko zaprezentowane w orzeczeniach sądów administracyjnych, iż dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o prawo pomocy winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny (por. postanowienie WSA w Kielcach z dnia 22 grudnia 2011 r., sygn. akt: II SA/Ke 636/11, postanowienie WSA Warszawie z dnia 18 sierpnia 2011 r., sygn. akt: III SA/Wa 1323/11). Badając dostępność i możliwości gromadzenia środków finansowych przez skarżącego, jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą na podstawie załączonych deklaracji PIT-5L za grudzień 2011 r. oraz podsumowania księgi przychodów i rozchodów za 2011 r. ustalono, iż w tym okresie skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał przychody w wysokości 710.118,83 zł. Natomiast w ostatnim okresie, tj. w okresie od 1 października 2011 r. do końca stycznia 2012 r., sprzedaż towarów i usług łącznie na terenie kraju i poza nim wyniosła 124.014 zł. Nie jest bowiem istotne dla oceny możliwości ponoszenia kosztów procesu, w jaki sposób skarżący prowadzi działalność gospodarczą, tym samym w jaki sposób prowadzona jest jego polityka finansowa. Przy ocenie możliwości ponoszenia kosztów procesu decydujące znaczenie mają bowiem uzyskiwane przez skarżącego przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. Wobec powyższego uwzględniając dane przedstawione przez stronę, należy stwierdzić, że strona miała realną możliwość akumulacji środków finansowych niezbędnych do poniesienia w związku z zainicjowanym przez nią postępowaniem sądowym. W tym stanie rzeczy nie można ponad wszelką wątpliwość uznać, że skarżący wykazał, iż spełnia warunki wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., a zatem że obiektywnie brak jest możliwości uzyskania środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co implikowałoby konieczność udzielenia pomocy ze środków budżetowych. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji.