I SA/Op 22/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 4 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, w sprawie ze skargi R. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 sierpnia 2015 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, postanawia 1. umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Przedmiotem skargi R. K. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 sierpnia 2015 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. W dniu 10 marca 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek (sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270] – zwanej dalej p.p.s.a.), w którym skarżący R. K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia adwokata. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, majątku i dochodach skarżący oświadczył, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną, że jest właścicielem domu mieszkalnego o powierzchni około [...] m² (o wartości około 600.000 zł) i samochodu osobowego marki [...] (o wartości około 10.000 zł), oraz że oboje utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z renty i emerytury w wysokości łącznie 1.926 zł miesięcznie. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje: Przepisy ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wyróżniają dwa rodzaje zwolnień od kosztów sądowych (zgodnie art. 211 – 213 p.p.s.a. opłat sądowych – wpisu i opłaty kancelaryjnej oraz zwrotu wydatków) – zwolnienie z mocy ustawy i zwolnienie przyznane przez sąd. W art. 239 p.p.s.a. ustawodawca wprowadził podmiotowe i przedmiotowe zwolnienia od kosztów sądowych. Wśród zwolnień przedmiotowych w art. 239 pkt 1 lit. e) p.p.s.a. znajdują się sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, do których należą m.in. szeroko rozumiane sprawy związane z płatnością składek na ubezpieczenie społeczne. Zatem złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, gdzie przedmiotem sprawy sądowoadministracyjnej jest skarga na decyzję w sprawie umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, sprawia, iż postępowanie zakresie zwolnienia od kosztów sądowych stało się bezprzedmiotowe. Skarżący został już bowiem z nich zwolniony na podstawie powołanego wyżej przepisu prawa. W związku z tym rozpoznanie wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszej sprawie stało się zbędne i takie postępowanie - zgodnie z art. 249a p.p.s.a. – należało umorzyć. W świetle wskazanych wyżej przepisów prowadzenie postępowania o przyznanie prawa pomocy należy ograniczyć zatem do wniosku o ustanowienie zawodowego pełnomocnika. Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego bądź adwokata następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). W tym kontekście należy wskazać, że zasadność wniosku strony oceniana jest z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.). Nadto należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi wówczas sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji finansowej i majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy uznał, że były one niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismami z 17 marca i 19 kwietnia 2016 r. wezwano skarżącego do przekazania: • szczegółowej pisemnej informacji na temat kosztów ponoszonych przez niego i żonę w skali miesiąca na bieżące utrzymanie (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania domu mieszkalnego, zakupu wyżywienia, energii elektrycznej, ubrania, środków czystości, higieny i innych kosztów niezbędnych dla utrzymania z podaniem ich wysokości w skali miesiąca) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość poniesienia tych kosztów, • pisemnej informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan, • pisemnych oświadczeń dzieci wnioskodawcy co do wsparcia finansowego wnioskodawcy (m.in. co do jego zakresu), które – według oświadczenia zawartego w formularzu PPF – ma miejsce w przypadku kosztów utrzymania ponoszonych przez niego i żonę, • dokumentów potwierdzających źródło i wielkość dochodów wykazanych w formularzu PPF (wskazano, że należy przesłać m.in. kserokopie aktualnych decyzji rentowych czy też odpowiednich przekazów pocztowych), • kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych w latach 2014 i 2015 (PIT), • kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące, • szczegółowej pisemnej informacji na temat aktualnie prowadzonej działalności gospodarczej polegającej na przewozie osób (w tym m.in. na temat dochodów z niej uzyskiwanych), którą przywołano i opisano w zaskarżonej decyzji, a także dowodów uwiarygodniających te informacje. W odpowiedzi na wezwanie tut. Sądu skarżący przedłożył pisma (sporządzone 29 marca i 25 kwietnia 2016 r.), w których oświadczył, że miesięczne koszty utrzymania jego i żony związane z zakupem żywności, energii elektrycznej, utrzymaniem domu opiewają łącznie na kwotę 1.191,51 zł. Poza tym wskazał, że nie posiada zobowiązań z tytułu kredytów i że z aktualnie prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje dochody w wysokości 800 zł. W załączeniu skarżący przekazał: decyzję Burmistrza Miasta [...] w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2016 r. (podatek rolny i podatek od nieruchomości), wyciągi bankowe, faktury odnoszące się do zakupu energii elektrycznej, zaświadczenia o formie opodatkowania jego działalności gospodarczej oraz kserokopie deklaracji PIT-40A za 2015 r. i decyzji ZUS ustalających wysokość świadczenia rentowego i emerytalnego. W wyniku analizy sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżącego, dokonanej w oparciu o oświadczenie zawarte we wniosku o prawo pomocy oraz informacje i dane wynikające z opisanych wyżej pisma i dokumentów, referendarz sądowy uznał, iż w przypadku skarżącego nie zachodzi ustawowa przesłanka uzasadniająca przyznanie wnioskowanego prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Referendarz sądowy uznał bowiem, że z miesięcznych dochodów uzyskiwanych łącznie w wysokości 2.726 zł (z tytułu emerytury, renty i prowadzenia działalności), obciążonych bieżącymi kosztami utrzymania (związanymi z zakupem żywności, energii elektrycznej oraz z utrzymaniem domu mieszkalnego, w tym zapłatą podatku od nieruchomości) łącznie na kwotę 1.191,51 zł (informacja pochodząca z pisma skarżącego sporządzonego 29 marca 2016 r.), skarżący jest w stanie wygenerować środki finansowe związane z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika. Na marginesie, odnośnie wniosku w zakresie ustanowienia, należy również wskazać, że brak udziału zawodowego pełnomocnika nie pozbawia skarżącego możliwości dochodzenia swoich praw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Opolu. Skarżący bowiem nie jest zobligowany do ponoszenia kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika aby jego skarga mogła być przedmiotem merytorycznego rozpoznania przez Sąd w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Poza tym należy wskazać, iż skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu oraz może ustanowić swoim pełnomocnikiem osoby bliskie np. rodzeństwo lub zstępnych (art. 35 § 1 p.p.s.a.). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 249a p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.