I SA/Op 227/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Wojciechowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Anna Wójcik Sędzia WSA Grzegorz Gocki Protokolant st. sekr. sądowy Iwona Dąbrowska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 1 lipca 2009 r. przy udziale M. W. sprawy ze skargi Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Opolu na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchylenia postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne postanawia odrzucić skargę. Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 19 lutego 2009r. nr [...] uchylające postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu z dnia 29 grudnia 2008r. nr [...] stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Zaskarżone postanowienie wydane zostało w następujących okolicznościach. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu, działając jako organ egzekucyjny, dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego M. W., wobec którego wierzyciel - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu, wystawił tytuły wykonawcze w dniu 28 listopada 2008r. Zobowiązany M.W., na podstawie art. 33 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji pismem z dnia 12 grudnia 2008r. wniósł zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Organ egzekucyjny uznał jednak, iż uchybił on ustawowemu terminowi do wniesienia zarzutów wynikającemu z art. 27 § 1 pkt 9 ustawy egzekucyjnej i postanowieniem z dnia 29 grudnia 2008r. pozostawił zarzuty bez rozpatrzenia. W dniu 9 stycznia 2009r. M. W. złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu pismo, które zatytułował jako zażalenie. W piśmie tym wniósł o możliwość rozpatrzenia jego wniosku w sprawie zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne i wskazał, iż faktycznie w dniu 5 grudnia 2008r. otrzymał odpisy tytułów wykonawczych i z uwagi na nieistniejące zobowiązanie chciał złożyć zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Sporządził odwołanie, a dopełnienia czynności związanych z nadaniem przesyłki w placówce pocztowej podjęła się jego matka, która wysłała je dopiero w dniu 15 grudnia 2008r. nie informując go o tym fakcie. Jednocześnie M. W. zaznaczył, że gdyby wiedział o spóźnionym nadaniu przesyłki, to złożyłby wniosek o przywrócenie terminu. Dodatkowo zobowiązany przedłożył oświadczenie matki. Dyrektor Izby Skarbowej w Opolu postanowieniem z dnia 19 lutego 2009r. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Organ odwoławczy uznał bowiem, iż pismo M. W. z dnia 9 stycznia 2009r. zawiera w swej treści zarówno zażalenie na postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu jak i wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Zatem pismo zobowiązanego należało potraktować jako wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne, a organem właściwym do przywrócenia terminu bądź też odmowy jego przywrócenia jest Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu i do niego należy ocena czy w sprawie tej wystąpiły przesłanki przywrócenia terminu. Organ odwoławczy wskazał przy tym na treść art. 58 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm. - zwanej dalej kpa) oraz podkreślił, że organ egzekucyjny po rozpoznaniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów winien wydać rozstrzygnięcie na podstawie art. 59 § 1 kpa, a jeżeli wydane rozstrzygnięcie stanie się ostateczne, wówczas można będzie ponownie wydać postanowienie w przedmiocie zarzutów na postępowanie egzekucyjne. Nie godząc się z wydanym przez Dyrektora Izby Skarbowej postanowieniem, Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, w której domagał się uchylenia w całości zaskarżonego postanowienia zarzucając mu naruszenie art. 58 kpa. W uzasadnieniu skargi wskazał, iż o braku winy osoby zainteresowanej w uchybieniu terminu i braku świadomości zaistnienia tego faktu nie świadczą okoliczności podnoszone przez M. W. Jak wynika bowiem z treści złożonych przez niego pism, wiedział on kiedy upływa termin do wniesienia zarzutów i zdawał sobie sprawę z tego, że korespondencja została wysłana przez matkę z opóźnieniem. Przy czym fakt ten wynikał z niefrasobliwości osoby, która podjęła się wysyłki, a nie z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody, niezależnej od osoby zainteresowanej. Zdaniem Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dopuszczenie się przez tę osobę nawet najmniejszego niedbalstwa wyklucza możliwość przywrócenia terminu. Nadto Dyrektor podkreślił, że zobowiązany nie wskazał przyczyny konieczności wyręczenia się przy wysyłce pisma inną osobą. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Opolu wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. Nadto podkreślił, że przywrócenie terminu jest instytucją procesową mającą na celu ochronę jednostki przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu. Ocena czy zachodzą przesłanki do zastosowania art. 58 kpa należy, stosownie do treści art. 59 § 1 kpa, do organu właściwego w sprawie. A tym organem był organ egzekucyjny – Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu. Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, że nie może zatem ustosunkować się do zarzutów skargi, gdyż podnoszone przez stronę skarżącą argumenty świadczą o tym, że przesądzono już o treści rozstrzygnięcia, które nie zostało jeszcze wydane. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W niniejszej sprawie skarga została wniesiona przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu, przy czym Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu występował w sprawie jako organ egzekucyjny I instancji. Stosownie do art. 19 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz.U. z 2005r. nr 229, poz. 1954 ze zm. zwanej dalej u.p.e.a.) Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest organem egzekucyjnym uprawnionym do prowadzenia egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego m.in. poprzez egzekucję z rachunków bankowych. Dodać przy tym należy, że Dyrektor działa wprawdzie w strukturach Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jednak to Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wierzycielem, a Dyrektorowi Oddziału przysługują jedynie ograniczone uprawnienia egzekucyjne. Skarga inicjująca postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie została wniesiona przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu, który działał jako organ I instancji. W myśl art. 50 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a., uprawnienie do wniesienia skargi przysługuje każdemu, kto ma w tym interes prawny, a ponadto prokuratorowi, Rzecznikowi Praw Obywatelskich oraz organizacji społecznej w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym (§ 1). Uprawnionym do wniesienia skargi jest również inny podmiot, któremu ustawy przyznają prawo do wniesienia skargi (§ 2 ). W ukształtowanym orzecznictwie NSA (w okresie obowiązywania ustawy o NSA), dominował pogląd, że powierzenie organowi jednostki samorządu terytorialnego właściwości do orzekania w sprawie indywidualnej w formie decyzji administracyjnej, niezależnie od tego, czy nastąpiło to na podstawie ustawy, czy też w formie porozumienia, wyłącza możliwość dochodzenia przez tę jednostkę jej interesu prawnego w trybie postępowania sądowoadministracyjnego. Jednostka samorządu terytorialnego nie jest bowiem w takich sprawach podmiotem uprawnionym do zaskarżenia decyzji do sądu administracyjnego, gdyż powierzenie jej właściwości do orzekania w sprawie indywidualnej wyłącza możliwość dochodzenia przez tę jednostkę jej interesu prawnego w trybie postępowania administracyjnego, czy też sądowoadministracyjnego (por. uchwała NSA z dnia 9 października 2000 r., OPK 14/00, ONSA 2001, nr 1, poz. 17; wyrok NSA z dnia 16 lutego 2005 r., OSK 1017/04 niepubl.). Dyrektor Oddziału ZUS w postępowaniu egzekucyjnym w administracji orzekał jako organ I instancji, a zatem nie miał interesu prawnego w złożeniu skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego w rozumieniu przepisu art. 50 § 1 i § 2 p.p.s.a. Podmiotem uprawnionym do wniesienia skargi do sądu administracyjnego nie może być organ, który orzekał w sprawie w I instancji. Podkreślić przy tym należy w ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym (postanowienie z dnia 2 marca 2006r. sygn. akt II GSK 387/05, wybór LEX nr 197511), że "dopuszczenie możliwości wniesienia skargi przez organ administracji publicznej, który wydał rozstrzygnięcie w sprawie nadawałoby temu organowi uprawnienia z jednej strony władcze, a z drugiej uprawnienia strony, która takie rozstrzygnięcie kwestionuje. Organ działał w niniejszej sprawie na mocy przyznanych mu ustawowo kompetencji, a nie jako podmiot, którego interesu prawnego dotyczy postępowanie. Na gruncie niniejszej sprawy stwierdzić więc należy, że organ który wydał decyzję w pierwszej instancji nie jest uprawniony do wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Przedmiot sprawy rozstrzyganej decyzją nie dotyczy interesu prawnego tego organu, gdyż nie działa on jako nosiciel tegoż w rozumieniu art.28 k.p.a. i art. 50 § 1 p.p.s.a., lecz jako podmiot wykonujący przyznane mu kompetencje." Przytoczone rozważania Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i powołane orzecznictwo są także aktualne na gruncie niniejszej sprawy. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działał w niniejszej sprawie jako organ egzekucyjny I instancji realizując przyznane mu kompetencje, nie może zatem korzystać również z uprawnień strony, która kwestionuje poprzez skargę rozstrzygnięcie organu II instancji. Organ w takiej sytuacji występowałby w podwójnej roli, z jednej strony realizując uprawnienia władcze, a z drugiej uprawnienia strony, która poprzez skargę dąży do utrzymania takiego rozstrzygnięcia. Reasumując, żaden przepis prawa nie przyznaje uprawnienia organowi pierwszej instancji do przekształcenia się w określonej fazie postępowania z organu podejmującego władcze rozstrzygnięcia w podmiot kwestionujący takie rozstrzygnięcia w drodze skargi (por. przywołane wcześniej postanowienie NSA z dnia 2 marca 2006 r., sygn. akt II GSK 387/05 i postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.07.2007 sygn. akt I SA/Gl 479/07 - dostępne w internecie) Z tych względów skargę wniesioną przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział W Opolu należało, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 P.p.s.a., odrzucić jako niedopuszczalną.