I SA/Op 235/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie: Przewodniczący: asesor sądowy Marzena Łozowska po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie ustalenia zobowiązania w podatku od nieruchomości wskutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżący J. R. na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153,poz.1270)– zwanej dalej ustawą, zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek powołał się na trudną sytuację finansową i rodzinną, upadek możliwości prowadzenia działalności gospodarczej oraz na tzw. "pułapkę kredytową". Podając informacje o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wykazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną E. R. (w gospodarstwie pozostają również niepełnoletni syn i córka) oraz, że dochody miesięczne uzyskiwane w ramach gospodarstwa domowego wynoszą 4.572,64 zł brutto (dochody skarżącego ze stosunku pracy wynoszą 1.985,28 zł, zaś dochody żony E. R. również ze stosunku pracy - 2.587,36 zł). Ponadto skarżący oświadczył, że zamieszkuje wraz z rodziną w mieszkaniu komunalnym obciążonym opłatą czynszową w wysokości 447 zł, a także zobligowany jest do spłaty kredytu, którego miesięczna rata stanowi kwotę 1.200 zł. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 16 września 2008 r. odmówiono skarżącemu przyznania pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem skarżący wniósł sprzeciw, w którym wskazał, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, spowodowanej przez splot różnych okoliczności, a wygenerowanie dodatkowych, nawet niewielkich środków finansowych, zmusza całą jego rodzinę do oszczędzania i ograniczania wydatków na wyżywienie i inne podstawowe potrzeby codziennego życia. Uzupełniająco skarżący dodał, iż do chwili obecnej nigdy nie korzystał z pomocy kredytowanej przez Skarb Państwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 259 § 1 i art. 260 p.p.s.a. postanowienie, przeciw któremu został skutecznie wniesiony sprzeciw traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zatem po wniesieniu sprzeciwu sąd nie ocenia poprawności rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza sądowego, lecz rozstrzyga wniosek o przyznanie prawa pomocy od nowa, uwzględniając przy tym całość dowodów zgromadzonych we wcześniejszym postępowaniu. Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej określa przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. W świetle unormowania zawartego w punkcie 1 tego przepisu zasadność wniosku o przyznanie całkowitego zwolnienia z kosztów sądowych winna być rozpatrywana w aspekcie braku możliwości finansowych strony do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie. Natomiast, zgodnie z regulacją art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Zatem zwolnienie od kosztów sądowych stanowi instytucję wyjątkową, która ma zastosowanie do osób charakteryzujących się ubóstwem. Jest niewątpliwym, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie i rzeczywiście niemożliwe. Dokonując oceny przedstawionych przez skarżącego okoliczności dotyczących jego aktualnej sytuacji finansowej i rodzinnej, Sąd nie znalazł podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy, albowiem skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu, wykazany przez wnioskodawcę stan majątkowy i finansowy pozwala stwierdzić, że skarżący dysponuje wystarczającymi środkami pieniężnymi na poniesienie kosztów sądowych w sprawie, które na obecnym etapie wynoszą 100 zł. Przy uwzględnieniu kosztów sądowych, które skarżący obowiązany jest ponieść także w innej zawisłej przed tutejszym Sądem sprawie (w wysokości 100 zł), łączna wysokość opłat sądowych obciążających skarżącego będzie wynosić na obecnym etapie 200 zł. Jak wynika ze złożonego oświadczenia, skarżący wraz z żoną uzyskuje stały miesięczny dochód w łącznej wysokości 4.572,64 zł brutto (ok. 3.000 zł netto). Dochody te zdaniem Sądu, pozwalają nie tylko na poniesienie przez stronę wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania w kwocie 447zł, ale i umożliwiają pozyskanie środków finansowych na zapłatę wymaganych kosztów sądowych. Należy również zauważyć, iż nie wszystkie zobowiązania skarżącego można uznać za koszty utrzymania koniecznego dla strony i jej rodziny w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy. Do takich kosztów niewątpliwie nie można zaliczyć wydatków związanych ze spłatą rat kredytu w wysokości 1200 zł. Strona nie może oczekiwać, że w przypadku kosztów związanych ze spłatą raty kredytu bankowego, Sąd uzna pierwszeństwo tych kosztów przed zobowiązaniami wobec Skarbu Państwa, Podkreślić bowiem należy, iż niedopuszczalnym jest aby strona w ramach posiadanych środków finansowych preferencyjnie traktowała zobowiązania cywilno-prawne (w tym wobec instytucji bankowych) uznając, że koszty sądowe powinien kredytować Skarb Państwa. Zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego, a w konsekwencji uzasadniać skorzystanie z instytucji prawa pomocy, gdyż prowadziłoby to do niczym nieuzasadnionego przerzucania ciężaru związanych ze sprawą kosztów na Skarb Państwa i tym samym uszczuplenie należnych mu dochodów. W tej sytuacji nie można oczekiwać, że Sąd uzna wyższość należności cywilnoprawnych nad należnościami publicznoprawnymi. Powyższe daje podstawy do przyjęcia, iż uregulowanie wpisu sądowego i innych kosztów sądowych przez stronę jest możliwe i znajduje oparcie w jej aktualnej sytuacji finansowej.