I SA/Op 236/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wójcik Sędziowie Sędzia NSA Joanna Kuczyńska (spr.) Sędzia WSA Grzegorz Gocki Protokolant sekretarz sądowy Maria Żymańczyk po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 sierpnia 2010 r. sprawy ze skargi W. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 24 lutego 2010r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę Naczelnik Urzędu Skarbowego w Brzegu prowadził przeciwko Zobowiązanemu W. W. postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...], [...] i [...] wystawionych przez Urząd Miejski w S. a obejmujących zaległości z tytułu podatku od nieruchomości za marzec i kwiecień 2000r. oraz za kwiecień 1999r. Wnioskiem z dnia 03.08.2009r. Zobowiązany wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego z tej przyczyny, iż zobowiązanie podatkowe wygasło na skutek przedawnienia. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] o nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w Brzegu odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, uznając że w sprawie nie wystąpiła żadna z ustawowych przesłanek niezbędnych do pozytywnego rozpoznania wniosku . Rozstrzygnięcie stało się przedmiotem zażalenia złożonego przez pełnomocnika Zobowiązanego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie prawa polegające na zaniechaniu wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Ponadto zdaniem pełnomocnika organ nie podjął wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W szczególności uniemożliwiono Zobowiązanemu zapoznania się z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie jak również wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Działanie takie pozbawiło Zobowiązanego możliwości zapoznania się z dowodami świadczącymi o zastosowaniu środka egzekucyjnego, o którym rzekomo W. W. został powiadomiony w dniu 12 maja 2004r. Zobowiązany nie miał wiedzy na temat dowodów, którymi dysponował Naczelnik Urzędu Skarbowego w Brzegu, a tym samym nie mógł zgłosić do nich zastrzeżeń i zgłosić własnych wniosków dowodowych. Pełnomocnik podnosił, iż organ dopuścił się błędu w ustaleniach faktycznych będących podstawą wydania zaskarżonego postanowienia, polegającego na przyjęciu, że w dniu 30 kwietnia 2004r. został zastosowany wobec Zobowiązanego środek egzekucyjny w postaci zajęcia wierzytelności z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003r., mimo iż z pisma Burmistrza S. z dnia 3 lipca 2007r. wynikało, że wobec Zobowiązanego stosowane były środki egzekucyjne dopiero w 2007r. Dyrektor Izby Skarbowej w Opolu, po rozpoznaniu wniesionego zażalenia na postanowienie o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego, postanowił utrzymać rozstrzygnięcie w mocy. Wskazał na zapis art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 z późno zm.) zgodnie, z którym jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Nie jest zatem dopuszczalne stosowanie przepisów Ordynacji podatkowej w sprawach dotyczących egzekucji obowiązków pieniężnych. Z tego względu zarzut Pełnomocnika Strony naruszenia przepisów Ordynacji podatkowej nie zasługuje na uwzględnienie. Organy stwierdziły również, że nie jest uzasadniony zarzut braku postanowienia o wszczęciu postępowania, bowiem w sytuacji kiedy wszczęcie postępowania nastąpiło na żądanie strony nie było potrzeby wydawania postanowienia w tej materii . Organ wyjaśnił też, że Zobowiązany w każdym czasie miał prawo wglądu do akt sprawy , bowiem takie uprawnienie wynikało z art. 73 § 1 kpa, zgodnie z którym w każdym stadium postępowania organ administracji publicznej obowiązany jest umożliwić stronie przeglądanie akt sprawy oraz sporządzanie z nich notatek i odpisów. Z możliwości tej Zobowiązany nie korzystał. Wskazał organ, że przepis art. 10 kpa wprowadzający wymóg zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwienie im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań dotyczy decyzji a nie postanowień. Przepis ten nie został przywołany w art. 126 kpa, zawierającym odesłanie do tych przepisów kpa, które stosuje się do postanowień . Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu organ egzekucyjny zasadnie odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, bowiem nie wystąpiła żadna z przesłanek zawartych w art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji warunkujących umorzenie postępowania a w szczególności ze względu na przedawnienie. Zawiadomienie o zajęciu z dnia [...]. Nr [...] skutecznie doręczono bezpośrednio adresatowi w dniu 12 maja 2004r. Na zwrotnym potwierdzeniu odbioru W. W. złożył swój czytelny podpis. Postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia [...]odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego stało się przedmiotem skargi wniesionej przez Pełnomocnika Skarżącego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu . W skardze Pełnomocnik wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, powtarzając zasadniczo zarzuty zawarte we wniesionym wcześniej zażaleniu. Zdaniem Pełnomocnika, organy błędnie przyjęły, że art. 10 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego nie ma w sprawie zastosowania. Oczywisty był brak możliwości czynnego udziału strony w postępowaniu i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów w sprawie. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Opolu podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jego wyeliminowanie z obrotu prawnego. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269, ze m.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi postanowień, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Postanowienie podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub inne naruszenie prawa mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) Badając przedmiotową sprawę według przedstawionych kryteriów Sąd takiego naruszenia się nie dopatrzył. Zgodnie z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 z późno zm. ) jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Odpowiednie stosowanie przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późno zm. - zwanej dalej "kpa") oznacza, że przepisy kpa mogą być stosowane tylko w takim zakresie i w taki sposób, aby uzupełniać a nie modyfikować ustawę egzekucyjną. Wynika stąd konieczność selektywnego stosowania przepisów kpa oraz niedopuszczalność stosowania przepisów kpa w takich sprawach, które zostały uregulowane w sposób wyczerpujący w ustawie egzekucyjnej. Ponieważ ustawa ta nie zawiera samodzielnej regulacji w zakresie wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego należy odpowiednio stosować przepisy kpa. Sąd nie zgodził się z tezą organu odwoławczego, zawartą w odpowiedzi na skargę, że art. 10 § 1 k.p.a. w rozpatrywanym przypadku nie miał zastosowania. Zgodnie z powołanym przepisem organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Użycie w art. 10 § 1 k.p.a. sformułowania "przed wydaniem decyzji" jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o ten moment postępowania, w którym organ administracji publicznej, po zakończeniu postępowania dowodowego, przechodzi do fazy podjęcia rozstrzygnięcia. Istotnie w niniejszej sprawie postępowanie zakończone zostało nie decyzją, ale postanowieniem. Jednakże w ocenie Sądu przepis art. 10 § 1 k.p.a. ma zastosowanie również w postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, które kończy orzeczenie wydane w formie procesowej postanowienia, rozstrzygającego sprawę co do istoty. Ustawodawca nakazuje zgodnie z przywołanym wyżej art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stosowanie przepisów ustawy Kodeks postępowania administracyjnego w postępowaniu egzekucyjnym nie wprost lecz odpowiednio. Odpowiednie stosowanie przepisów prawa nie ma jednolitego charakteru. W literaturze akcentuje się różne możliwości stosowania omawianych przepisów (por. J. Nowacki: "Odpowiednie" stosowanie przepisów prawa. PiP, 1964, z. 3, s. 370 i n.): - stosowanie pełne (odpowiednie przepisy prawa są stosowanie, bez żadnych zmian w ich dyspozycji), - stosowanie ze zmianami, - niestosowanie w ogóle (przepisy nie mogą być stosowane, głównie ze względu na ich bezprzedmiotowość lub całkowitą sprzeczność z przepisami ustanowionymi dla unormowania stosunków, dla których miałyby one być stosowane odpowiednio). Postępowanie egzekucyjne jest niewątpliwie szczególnym typem postępowania administracyjnego, regulowanego tak przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jak i Kodeksem postępowania administracyjnego, który jak zaznaczono wcześniej znajduje odpowiednie zastosowanie w kwestiach nie uregulowanych inaczej przez pierwszą z wymienionych ustaw. W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że do postępowania egzekucyjnego zastosowanie mają w szczególności przepisy k.p.a. zawarte w rozdziale 2 - "Zasady ogólne", podstawowe reguły postępowania, wspólne dla całości postępowania administracyjnego. Przyjęcie stanowiska Dyrektora Izby Skarbowej oznaczałoby, że z katalogu zasad wyszczególnionych w rozdziale 2 k.p.a., w postępowaniu egzekucyjnym, w którym rozstrzygnięcia kończące nie mają formy decyzji, ale postanowienia, zostaje wyłączona zasada czynnego udziału strony w postępowaniu, wyrażona w art. 10 § 1. Takie stanowisko nie jest uzasadnione. "Odpowiednie" stosowanie w tym przypadku przepisów k.p.a., oznacza stosowanie ze zmianami, wynikającymi ze specyfiki pewnych regulacji ustawy egzekucyjnej. Jeśli zatem rozstrzygnięcie sprawy co do istoty następuje w formie postanowienia, a nie decyzji, organ egzekucyjny winien wypełnić obowiązek wynikający z art. 10 § 1 k.p.a. przed wydaniem postanowienia w sprawie rozpatrzenia zarzutów. W orzecznictwie podkreśla się, że zarzut naruszenia przepisu art. 10 § 1 k.p.a. przez niezawiadomienie strony o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków może odnieść skutek wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, iż zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych (por. wyrok NSA z dnia 18 maja 2006 r., sygn. akt II OSK 831/05, ONSAiWSA 2006/6/157). Strona skarżąca nie wykazała, że niezawiadomienie jej o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych, zarzut skargi naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. nie może zatem stanowić samodzielnej podstawy uchylenia zaskarżonego postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.). Niezależnie od powyższego strony zgodnie z art. 73 § 1 kpa w każdym stadium postępowania mają możliwość przeglądanie akt sprawy oraz sporządzania z nich notatek i odpisów. Skarżący nie skorzystał z tej możliwości w toku postępowania , zatem na etapie skargi zarzut polegający na niezapewnieniu czynnego udziału strony w postępowaniu przed wydaniem postanowienia o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego jest nieuzasadniony. Pomimo braku wprost zarzutu skargi z zakresie merytorycznego rozstrzygnięcia tj. podstaw do odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego Sąd stwierdza, że organ egzekucyjny zasadnie odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. W art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zostały wymienione przesłanki, których zaistnienie powoduje obligatoryjne umorzenie postępowania egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Żadna ze wskazanych przesłanek a w szczególności zawarta w art. 59 § 1 pkt 2 nie wystąpiła w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania. Zobowiązanie ciążące na W. W. nie uległo wygaśnięciu. Z akt sprawy wynikało w sposób nie budzący wątpliwości, iż w 2004r. zastosowano skuteczny środek egzekucyjny w postaci zajęcia wierzytelności z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003r. Zawiadomienie o zajęciu z dnia [...] Nr [...] skutecznie doręczono bezpośrednio adresatowi w dniu 12 maja 2004r., co potwierdza własnoręcznie dokonany podpis na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki. Okoliczności wyżej wskazane a więc przerwanie biegu przedawnienia zobowiązania podatkowego będącego przedmiotem egzekucji na skutek zastosowania środka egzekucyjnego musiały spowodować, że brak było podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Mając na względzie powyższe, Sąd skargę oddalił a to na podstawie art. 151 ustawy z dnia ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).