I SA/Op 241/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi P. O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 kwietnia 2017 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Emerytur Pomostowych postanawia 1. umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Przedmiotem skargi P. O. (dalej skarżący) jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 kwietnia 2017 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Emerytur Pomostowych. Wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz.1369) – zwanej dalej p.p.s.a, skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, majątku i dochodach skarżący oświadczył, że sam pozostaje w gospodarstwie domowym, że uzyskuje dochody z tytułu emerytury w wysokości 2.920 zł, że pozyskuje pomoc finansową od rodziny, oraz że posiada majątek w postaci działki o powierzchni [...] ha, na której posadowiony jest budynek mieszkalny o powierzchni [...] m² (który – według oświadczenia skarżącego – jest własnością żony) oraz bazy paliw, stacji paliw i gorzelni (według skarżącego nieruchomości te "są zajęte przez komornika"). Poza tym skarżący w formularzu przywołał cztery nakazy płatnicze oraz dwie egzekucje komornicze. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje: Przepisy ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wyróżniają dwa rodzaje zwolnień od kosztów sądowych (zgodnie art. 211 – 213 p.p.s.a. opłat sądowych – wpisu i opłaty kancelaryjnej oraz zwrotu wydatków) – zwolnienie z mocy ustawy i zwolnienie przyznane przez sąd. W art. 239 p.p.s.a. ustawodawca wprowadził podmiotowe i przedmiotowe zwolnienia od kosztów sądowych. Wśród zwolnień przedmiotowych w art. 239 pkt 1 lit. e) p.p.s.a. znajdują się sprawy z obszaru ubezpieczeń społecznych. Zatem złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, gdzie przedmiotem sprawy sądowoadministracyjnej jest skarga na decyzję w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, sprawia, iż postępowanie zakresie zwolnienia od kosztów sądowych stało się bezprzedmiotowe. Skarżący został już bowiem z nich zwolniony na podstawie powołanego wyżej przepisu prawa. W związku z tym rozpoznanie wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszej sprawie stało się zbędne i takie postępowanie - zgodnie z art. 249a p.p.s.a. – należało umorzyć. W świetle wskazanych wyżej przepisów prowadzenie postępowania o przyznanie prawa pomocy należy ograniczyć zatem do wniosku o ustanowienie zawodowego pełnomocnika. Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie m.in. adwokata następuje w sytuacji, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). W tym kontekście należy wskazać, że zasadność wniosku strony oceniana jest z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.). Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy uznał, że były one niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej jego gospodarstwa domowego. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 19 lutego 2018 r. wezwano skarżącego do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania: - szczegółowej pisemnej informacji na temat kosztów ponoszonych przez niego w skali miesiąca na bieżące utrzymanie (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania mieszkania, zakupu wyżywienia i innych kosztów niezbędnych dla utrzymania z podaniem ich wysokości w skali miesiąca) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość poniesienia tych kosztów, - dokumentów potwierdzających wykazane w formularzu PPF dochody z tytułu emerytury, - dowodów potwierdzających informację na temat pomocy udzielanej mu przez rodzinę, - szczegółowej informacji na temat aktualnie prowadzonej egzekucji pieniężnej (m.in. na jakim etapie jest obecnie, w jakiej kwocie jego dług został wyegzekwowany, a w jakiej niewyegzekwowany, a także w jakim zakresie jest obciążane jego konto bankowe bądź dochody z tego tytułu) wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi te informacje, - szczegółowej informacji na temat losów majątku po zakończeniu działalności gospodarczej (dotyczy to również zasobów pieniężnych pozostałych po zakończonej działalności) wraz z dowodami potwierdzającymi te informacje, - kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie 3 miesiące. W odpowiedzi skarżący przekazał jedynie sporządzoną na komputerze (bez podpisu) ogólną informację na temat toczonych wobec niego postępowań sądowych i egzekucyjnych oraz kilka wyciągów z rachunków bankowych. W ocenie referendarza przekazane przez skarżącego informacje wraz załączonymi wyciągami bankowymi w żadnym razie nie można uznać za wywiązanie się z obowiązku pełnego i rzetelnego wyjaśnienia okoliczności związanych z jego sytuacją majątkową i finansową. Zdaniem referendarza, pomimo dodatkowego wezwania, sytuacja finansowa i majątkowa jego gospodarstwa domowego w dalszy ciągu nie została wyjaśniona w sposób nie budzący wątpliwości. Przede wszystkim należy wskazać, iż skarżący nie wykazał w pełni i tym samym nie udokumentował wydatków, ponoszonych na bieżące utrzymanie, pomimo wyraźnego wezwania w tym zakresie. Brak bowiem wiarygodnych danych dotyczących bieżących wydatków oraz nieudokumentowanie ich sprawia, iż staje się niemożliwym ustalenie czy poniesienie przez skarżącego kosztów sądowych mogłoby się wiązać z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy. Jak wskazano w postanowieniu WSA w Warszawie z 4 października 2006 r. nawet jeżeli znany jest poziom osiąganych przez stronę dochodów to brak danych dotyczących bieżących wydatków uniemożliwia ustalenie, czy poniesienie przez stronę kosztów postępowania uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy (przywołano: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LEX a Wolters Kluwer business, Warszawa 2011, s. 724). Niewyjaśniona została także w pełni kwestia źródeł utrzymania skarżącego. Skarżący nie ujawnił i udokumentował zarówno skali jak i rodzaju pomocy udzielanej mu przez rodzinę, na co powoływał się we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący nie przekazał informacji na temat składników majątkowych wykorzystywanych do prowadzonej działalności gospodarczej. W wezwaniu zażądano od skarżącego szczegółowej informacji na temat losów majątku po zakończeniu działalności gospodarczej (dotyczy to również zasobów pieniężnych pozostałych po zakończonej działalności) wraz z dowodami potwierdzającymi te informacje. W tym względzie nasuwa się zarazem pytanie, czy zgromadzony wcześniej majątek został już sprzedany, czy też skarżący w inny sposób osiągnął z tego tytułu korzyści finansowe? Jednakże skali tych zasobów skarżący również nie wyjawił. Brak jakichkolwiek danych w tym względzie również nie pozwala na ustalenie rzeczywistych środków jakimi dysponuje. Powyższe okoliczności świadczą o braku współdziałania skarżącego w zakresie ustalenia prawidłowego stanu faktycznego dotyczącego jego rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W tym względzie należy przywołać orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w którym podkreślono, iż "czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy" (dostępne na stronie internetowej http:// orzeczenia.nsa.gov.pl). W innym orzeczeniu (postanowienie z 19 sierpnia 2013 r., sygn. akt II FPP 1/13; lex nr 1361212) NSA wskazał, iż "zwolnienie od kosztów sądowych może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy w sposób niebudzący wątpliwości zostanie wykazane przez stronę, że jej sytuacja życiowa uzasadnia odstąpienie od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Sąd nie może w tym względzie opierać się wyłącznie na twierdzeniach skarżącej, nie popartych żadnymi dokumentami źródłowymi". Poza tym w szeregu innych orzeczeniach nadmienia się, że o ile nie przeprowadzenie, w oparciu o przepis art. 255 p.p.s.a., postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w sytuacji, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie informacji wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 5 września 2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z 14 września 2005 r., II FZ 575/05; postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., II FZ 540/07 niepubl.). Zatem w sytuacji gdy skarżący nie przekazał dowodów mogących obrazować w pełni jego sytuację finansową i majątkową należało uznać, iż nie wykazał, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 249a p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.