I SA/Op 247/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 27 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 16 marca 2016 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek naliczonych od niezapłaconych w terminie zaliczek w zryczałtowanym podatku dochodowym oraz zaległości z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego za 2011 r. wraz z odsetkami za zwłokę postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi A. B. (dalej jako skarżący) jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 16 marca 2016 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek naliczonych od niezapłaconych w terminie zaliczek w zryczałtowanym podatku dochodowym oraz zaległości z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego za 2011 r. wraz z odsetkami za zwłokę. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Na dalsze koszty w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 2 sierpnia 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek, sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718) - zwanej dalej p.p.s.a., w którym skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że obecnie jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku (od 18 kwietnia 2014 r. posiada status osoby bezrobotnej), wspieraną w utrzymaniu gospodarstwa domowego przez najbliższą rodzinę. Zaznaczył przy tym, że do końca 2014 r. utrzymywał się z oszczędności "wypracowanych" w okresie prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Jednocześnie nadmienił, że obecnie spłaca (w ratach miesięcznych w wysokości 750 zł) kredyt otrzymany na budowę domu jednorodzinnego w wysokości 350.000 zł. W części wniosku dotyczącej oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał, że w jego gospodarstwie domowym pozostaje również syn A. B., posiada oszczędności w wysokości 1.000 zł, zaś syn jest właścicielem motocykla marki Harley Davidson [...] (rok produkcji 2010) oraz współwłaścicielem nieruchomości zabudowanej budynkiem jednorodzinnym i samochodu osobowego marki Peugeot 206 (rok produkcji 2005). Ponadto wykazał, iż dochody miesięczne uzyskiwane w ramach gospodarstwa domowego stanowią kwotę 820 zł (uzyskiwane przez syna z tytułu renty inwalidzkiej), zaś koszty utrzymania średnio miesięcznie opiewają na kwotę około 2.500 zł (zakup żywności – ok. 250 zł, zakup środków higieniczno sanitarnych – 200 zł, zakup odzieży i obuwia – 100 zł, koszty spłaty raty kredytu – ok. 750 zł, opłaty za energię elektryczną, wodę, wywóz nieczystości, internet, abonament telewizyjny – ok. 800 zł, inne wydatki - 100 zł). Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącego możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 p.p.s.a.). Przewidywana możliwość ubiegania się przez skarżącego o prawo pomocy w zakresie całkowitym (o co wnosi w przedmiotowym wniosku) uwarunkowana jest spełnieniem przesłanki określonej w art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). W tym kontekście należy również wskazać, że oceniana jest zasadność wniosku w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.). Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona obowiązana jest, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy uznał, iż były one niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej jego gospodarstwa domowego. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 8 sierpnia 2016 r. wezwano skarżącego do przekazania: - dowodów potwierdzających fakt i wysokość poniesienia kosztów wykazanych w urzędowym formularzu PPF, - pisemnej informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan, - szczegółowej pisemnej informacji odnośnie źródeł finansowych umożliwiających pokrycie ponoszonych koszów, - szczegółowej informacji na temat dochodów syna prowadzącego z nim gospodarstwo domowe wraz z odpowiednimi dowodami, - szczegółowej informacji na temat działań podejmowanych przez wnioskodawcę w celu aktywizacji zawodowej zgodnie z posiadanym wykształceniem lub wyuczonym w przeszłości zawodem wraz z dowodami uwiarygodniającymi te informacje, - kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych przez niego i syna w 2015 r. (PIT), - kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie 3 miesiące. W odpowiedzi skarżący przedłożył pismo (sporządzone w dniu 6 września 2016 r.), w którym oświadczył, że od zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej nie uzyskuje żadnych dochodów (w związku z czym nie mógł przedłożyć zeznania podatkowego), że otrzymuje wsparcie finansowe od rodziny, oraz że ani syn ani on osobiście nie korzystają z pomocy ośrodka pomocy społecznej. W załączeniu do pisma skarżący przekazał kserokopie decyzji rentowej, rozliczenia podatku przez organ rentowy za 2015 (PIT-40A) i umowy kredytowej wraz z aneksem, a także wydruki z historią rachunku bankowego oraz oświadczenia o wsparciu finansowym i materialnym przez jego siostry i brata. W ocenie referendarza przekazane przez skarżącego dodatkowe informacje wraz z załączonymi oświadczeniami i kserokopiami dokumentów w dalszym ciągu nie dają podstawy do uznania, iż przedstawiona sytuacja finansowa i majątkowa jego gospodarstwa domowego została w pełni wyjaśniona. Zatem w sytuacji gdy skarżący nie przekazał dowodów mogących obrazować sytuację jego gospodarstwa domowego w pełni i w sposób nie budzący wątpliwości należało uznać, iż nie wykazał, że spełnia przesłankę określoną w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Przede wszystkim za niepełne, niespójne i zarazem sprzeczne z zasadami logicznego rozumowania należy uznać informacje przekazane przez skarżącego odnośnie źródeł finansowania wykazanych przez niego kosztów utrzymania. Skarżący bowiem wykazał w tym względzie, iż ponosi stałe miesięczne koszty bieżącego utrzymania w kwocie około 2.500 zł, zaś jedynym źródłem pozyskiwania stałych środków finansowych w celu ich pokrycia są dochody netto syna A. B. z tytułu renty socjalnej w wysokości 820 zł. Z kolei z kserokopii decyzji rentowej wynika, że dochody jego syna z tytułu renty socjalnej faktycznie wynoszą 644,63 zł netto. Oświadczył zarazem, że od 18 kwietnia 2014 r. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Ponadto na podstawie wyciągów z rachunku bankowego ustalono, że skarżący miesięcznie opłaca 3 polisy ubezpieczeniowe (wykupione w A) na łączną kwotę 656,36 zł. Oznacza to, iż różnica między ujawnionymi dochodami w wysokości 644,63 zł a wykazanymi miesięcznymi kosztami ponoszonymi w gospodarstwie domowym w wysokości ok. 3.156,36 zł wynosi 2.511,73 zł. Jednakże skarżący nie wykazał źródeł pokrycia wydatków ponoszonych ponad kwotę wykazanych dochodów. W ocenie referendarza za źródło pokrycia całości wykazanych kosztów nie sposób uznać środków przekazywanych jako pożyczki udzielane skarżącemu w 2016 r. przez siostry i brata w łącznej kwocie 13.000 zł (zgodnie z oświadczeniami sporządzonymi 1 września 2016 r.). W okresie 8 pierwszych miesięcy tego roku (tj. do 1 września 2016 r.) różnica między dochodami a kosztami gospodarstwa domowego skarżącego wyniosła 20.093,84 zł. Zatem przy założeniu, że skarżący zgodnie z oświadczeniem rzeczywiście w tym okresie otrzymał środki pieniężne w wysokości 13.000 zł (okoliczność otrzymania tych środków nie została potwierdzona innymi dowodami) pozostaje w dalszym ciągu niewyjaśniona kwestia źródeł pokrycia pozostałej kwoty wydatków znacznie przekraczających pozyskane środki finansowe. W tym względzie należy również wskazać, iż skarżący nie wyjawił źródeł pokrycia ponoszonych wydatków od dnia otrzymania statusu osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku (tj. od 18 kwietnia 2014 r.), wskazując jedynie, iż do końca 2014 r. utrzymywał się z oszczędności zgromadzonych w trakcie prowadzonej działalności gospodarczej. Powyższe oznaczać może, iż skarżący posiada inne źródła dochodów. Brak jakichkolwiek danych w tym względzie nie pozwala na ustalenie rzeczywistych środków jakimi dysponuje. Wszystko to sprawia, że przedstawione przez skarżącego okoliczności faktyczne co do jego sytuacji finansowej i majątkowej są niewiarygodne. W postanowieniu z 19 sierpnia 2013 r., (sygn. akt II FPP 1/13; lex nr 1361212) NSA wskazał, iż "zwolnienie od kosztów sądowych może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy w sposób niebudzący wątpliwości zostanie wykazane przez stronę, że jej sytuacja życiowa uzasadnia odstąpienie od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Sąd nie może w tym względzie opierać się wyłącznie na twierdzeniach strony skarżącej, nie popartych żadnymi dokumentami źródłowymi". Opisane powyżej okoliczności wskazują jednocześnie na brak współdziałania skarżącego w zakresie ustalenia prawidłowego stanu faktycznego dotyczącego jego rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W postanowieniu z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10 NSA podkreślił, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (dostępne na stronie internetowej http:// orzeczenia.nsa.gov.pl ). Dodatkowo należy podnieść, iż pomimo (jak twierdzi skarżący) trudnej sytuacji finansowej opłaca dodatkowe polisy ubezpieczeniowe, a w jego gospodarstwie domowym w dalszym ciągu znajdują się oszczędności oraz majątek ruchomy w postaci samochodu osobowego oraz motocykla Harley Davidson. Na marginesie, odnośnie wniosku w zakresie ustanowienia, należy również wskazać, że brak udziału zawodowego pełnomocnika nie pozbawia skarżącego możliwości dochodzenia swoich praw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Opolu. Skarżący bowiem nie jest zobligowany do ponoszenia kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika aby jego skarga mogła być przedmiotem merytorycznego rozpoznania przez tut. Sąd w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Poza tym należy wskazać, iż skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu oraz może ustanowić swoim pełnomocnikiem osoby bliskie np. rodzeństwo lub zstępnych (art. 35 § 1 p.p.s.a.). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.