I SA/Op 249/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Wojciechowska po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 26 lutego 2015 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego w związku z wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W postępowaniu wszczętym ze skargi J. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 26 lutego 2015 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia wskazanego adwokata, uzasadniając wniosek brakiem środków płatniczych w związku z prowadzoną egzekucją, wiekiem (71 lat) i stanem zdrowia. Ponieważ wniosek o przyznanie prawa pomocy nie spełniał ustawowych wymogów, skarżący został wezwany do złożenia oświadczenia na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a. W złożonym w dniu 16 kwietnia 2015 r. na druku PPF wniosku o prawo pomocy skarżący oświadczył, że pozostaje sam w gospodarstwie domowym, uzyskuje dochody z tytułu emerytur w wysokości 1.414 zł i posiada dom mieszkalny o powierzchni 180 m² (według oświadczenia objęty egzekucją prowadzoną przez komornika). Jednocześnie skarżący oświadczył, iż aktualnie komornik prowadzi egzekucję z całych jego dochodów pochodzących z emerytury i oświadczył, że nie posiada innych dochodów czy też majątku, który pozwoliłby na uzyskanie środków w celu pokrycia kosztów sądowych. Poza tym skarżący ponownie powołał się na swój wiek, stan chorobowy (jak wskazał jest po drugim zawale i wylewie oraz ma ciężką depresję) i na konieczność ponoszenia dodatkowych kosztów związanych z zakupem lekarstw (mieszczących się w kwocie między 320 a 380 zł). Wskazał że na utrzymanie pozostaje mu 5,20 zł dziennie. Nadto, na wezwanie referendarza, skarżący złożył szereg dokumentów, m.in. kserokopię zeznania podatkowego za 2014 r., dowody potwierdzające prowadzenie egzekucji z jego dochodów oraz zestawienie kosztów utrzymania domu w okresie 1 miesiąca w kwocie 830,04 zł, zakupu lekarstw i wizyt lekarskich w kwocie 453,20 zł, zakupu materiałów biurowych dla celu spraw sądowych i innych opłat w kwocie 236,41 zł oraz wykaz dziennych diet w okresie 1 miesiąca na kwotę 306,38 zł. Z dokumentów tych wynikało, że skarżący spłacał dwie pożyczki zaciągnięte w A SA (rata miesięczna 123,01 zł) oraz B SA oddział w [...] (rata miesięczna 141,42 zł), że w okresie styczeń 2012 r. - marzec 2013 r. z emerytury skarżącego potrącane były kwoty w wysokości od 875,79 do 929,28 zł miesięcznie na potrzeby łącznie 4 prowadzonych postępowań egzekucyjnych (pismo Inspektoratu ZUS w [...] z 10.04.2013 r.), oraz że jego dochód wyniósł 45.200 zł, a podatek 7.580 zł (według danych z deklaracji PIT za 2014 r.) Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 15 maja 2015 r. odmówiono stronie przyznania prawa pomocy. Na podstawie przeprowadzonej analizy przedłożonych we wniosku o prawo pomocy informacji i przedłożonych dowodów referendarz uznał, że w sprawie nie zachodzą ustawowe przesłanki do udzielenia skarżącemu dochodzonego przez niego prawa pomocy, określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. Orzeczenie to zostało zaskarżone sprzeciwem w trybie art. 259 § 1 p.p.s.a, (mylnie nazwanym zażaleniem), w ramach którego skarżący wniósł o jego uchylenie w całości, zawieszenie postępowania egzekucyjnego i przyznanie pomocy prawnej w osobie adwokata T. K. Skarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie art. 117 § 4 Kpc, art. 2 w zw. z art. 32 i art. 45 ust 1 Konstytucji PR oraz art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Uzasadniając sprzeciw skarżący wyraził opinię, że ze względu na znaczny stopień skomplikowania jego sprawy, udział fachowego pełnomocnika jest niezbędny. Kluczowe bowiem dla rozstrzygnięcia tej sprawy okoliczności oparcia zaskarżonego aktu na wyroku karnym i dokumentach, co do których istniało i nadal istnieje uzasadnione podejrzenie wypełniające znamiona czynu niedozwolonego, mogą być, zdaniem skarżącego, skutecznie podniesione i wykazane jedynie przez fachowego pełnomocnika. Stąd odmowa przyznania mu pełnomocnika z urzędu przez referendarza jest niesłuszna, rażąco narusza prawo i skutkuje pozbawieniem skarżącego prawa do realnej obrony jego interesów oraz prawa do rzetelnego procesu i bezstronnego sądu, poprzez niemożność wykazania swych racji przed tut. Sądem. Tym bardziej, że skarżący jest osobą ciężko schorowaną, po dwóch zawałach, wylewie krwi do mózgu i ciężkiej depresji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 259 § 1 i art. 260 p.p.s.a. postanowienie, przeciw któremu został skutecznie wniesiony sprzeciw traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zatem po wniesieniu sprzeciwu sąd nie ocenia poprawności rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza sądowego, lecz rozstrzyga wniosek od nowa korzystając z całości dowodów zgromadzonych we wcześniejszym postępowaniu. Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej określa przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. W świetle unormowania zawartego w punkcie 1 tego przepisu zasadność wniosku o przyznanie całkowitego zwolnienia z kosztów sądowych winna być rozpatrywana w aspekcie braku możliwości finansowych strony do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie. Natomiast, zgodnie z regulacją art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Zatem zwolnienie od kosztów sądowych stanowi instytucję wyjątkową, która ma zastosowanie do osób charakteryzujących się ubóstwem. Niewątpliwie udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie i rzeczywiście niemożliwe. Dlatego oceniając, czy w danej sytuacji zasadne jest zwolnienie strony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, należy rozważyć realizację zasady prawa do sądu, ale również uwzględniać zasadę powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. o sygn. FZ 478/04, opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Dokonując oceny przedstawionych przez skarżącego w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz jego sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego okoliczności dotyczących jego aktualnej sytuacji finansowej, Sąd nie znalazł podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy. W ocenie Sądu, wykazany przez wnioskodawcę stan majątkowy i finansowy pozwala stwierdzić, że dysponuje on wystarczającymi środkami pieniężnymi na poniesienie kosztów sądowych w sprawie. Biorąc zwłaszcza pod uwagę wysokość tych obciążeń, które na obecnym etapie sprawy wynoszą 100 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł. Zgodnie z oświadczeniem zawartym w formularzu PPF oraz dokumentami przedłożonymi na dalsze wezwania sądu, miesięczny dochód skarżącego z tytułu pobieranej emerytury wynosi 3.135 zł ([45.200 - 7.580] : 12), przy miesięcznych wydatkach, niezbędnych dla utrzymania siebie i domu, wynoszących 1.589,62 zł (306,38 zł + 830,04 zł+ 453,20 zł). Sąd uznał przy tym, że wydatki ponoszone na "zakup materiałów biurowych dla celu spraw sądowych i inne opłaty" na kwotę 236,41 zł, nie stanowi wydatku niezbędnego dla utrzymania skarżącego. Jednocześnie skarżący jest zobowiązany do spłaty rat z tytułu zaciągniętych pożyczek w łącznej kwocie 264,43 zł, zatem wykazane przez wnioskodawcę miesięczne wydatki i obciążenia z powyższych tytułów wynoszą 1.854,05 zł (1.589,62 + 264,43). Z powyższego wynika, że sytuacja materialna skarżącego nie wyklucza partycypacji w kosztach sądowych, bowiem po uwzględnieniu koniecznych wydatków, do jego dyspozycji pozostaje miesięcznie kwota 1.280,95 zł. Skarżący we wniosku o prawo pomocy powoływał się na okoliczność dokonywania potrąceń z jego świadczenia emerytalnego, objętego egzekucją komorniczą. Faktu tego jednak, zdaniem Sądu, nie udokumentował w wystarczający sposób, mimo że w zarządzeniu referendarza z dnia 23 kwietnia 2014 r. został on wyraźnie zobowiązany do złożenia dowodów potwierdzających prowadzenie egzekucji z jego dochodów. Co więcej, aktualnych dowodów w tym zakresie skarżący nie przedłożył także wraz ze złożonym sprzeciwem, mimo że u podstaw odmowy przyznania mu przez referendarza prawa pomocy legł między innymi brak wykazania, że jego świadczenie emerytalne nadal obciążone jest egzekucją. Przedłożone natomiast przez skarżącego na potwierdzenie tych okoliczności pismo Inspektoratu ZUS informowało o dokonanych zajęciach w okresie styczeń 2012 r. –marzec 2013 r., zatem dokument ten w żaden sposób nie potwierdza, by dochód skarżącego był obecnie obciążony przez zajęcia komornicze. Jedynie z przedłożonych kserokopii operacji z rachunku bankowego skarżącego wynika, że w dniu 25 lutego 2015 r. miała miejsce realizacja zajęcia egzekucyjnego na kwotę 429,23 zł. Przy czym, nawet gdyby uznać, że w dalszym ciągu kwota ta jest potrącana z majątku skarżącego (chociaż w historii rachunku bankowego za następny okres rozliczeniowy nie odnotowano takiego zajęcia), zauważyć należy, że i tak do dyspozycji skarżącego pozostawałaby wolne środki wynoszące 851,72 zł (1.280,95 - 429,23), których wysokość, zdaniem Sądu, pozwala na pokrycie należnego wpisu od skargi i opłacenie w razie potrzeby fachowego pełnomocnika. Sąd nie podzielił również wyrażonych w sprzeciwie obaw skarżącego, że odmowa przyznania mu pełnomocnika z urzędu doprowadzi do pozbawienia go prawa do realnej obrony jego interesów oraz prawa do rzetelnego procesu i bezstronnego sądu. Zauważyć bowiem należy, że skarżący skutecznie składał sporządzone samodzielnie pisma procesowe, tj. skargę i sprzeciw od postanowienia referendarza, w których to pismach w sposób dostateczny przedstawiał swe stanowisko, dokonując analizy przepisów prawa oraz powołując liczne orzecznictwo służące poparciu jego argumentacji. Ponadto sąd rozpoznaje sprawę w jej granicach niezależnie od zawartych w skardze wniosków i zarzutów oraz powołanej podstawy prawnej (art. 134 § 1 p.p.s.a.), zaś stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego Sąd ma obowiązek udzielania potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych i pouczeń o skutkach prawnych tych czynności oraz skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Jednocześnie podkreślić należy, że postanowienie niniejsze nie pozbawia skarżącego możliwości ubiegania się w dalszej części postępowania sądowego o przyznanie pomocy, w przypadku zmiany okoliczności sprawy. Reasumując, w ocenie Sądu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie zasługuje na uwzględnienie. Dokonane ustalenia prowadzą bowiem do wniosku, że posiada on środki na dokonanie opłaty sądowej od wniesionej skargi i nie znajduje potwierdzenia okoliczność braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.