I SA/Op 250/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi B. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 27 stycznia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r., p o s t a n a w i a zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi kasacyjnej. Przedmiotem skargi B. Ł. (dalej jako skarżący) jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 27 stycznia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 1.450.559 zł. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany był - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 14.506 zł. Na dalsze koszty w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 7.253 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W wyniku rozpoznania sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu postanowieniem z dnia 2 lipca 2015 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy (zażalenie na postanowienie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 6 października 2015 r.). W dniu 11 listopada 2015 r. skarżący dokonał zapłaty wymaganego wpisu od skargi w kwocie 14.506 zł, zaś w dniu 14 stycznia 2016 r. uiścił opłatę kancelaryjną za pisemne sporządzenie uzasadnienia wyroku oddalającego skargę z 13 stycznia 2016 r. W dniu 2 kwietnia 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, sporządzony na formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a . W załączonym do wniosku piśmie procesowym pełnomocnik skarżącego wskazał, że przedmiotowy wniosek dotyczy prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 7.253 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że w wyniku egzekucji, przeprowadzonej przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego (będącej następstwem kontroli skarbowej dokonanej przez Urząd Kontroli Skarbowej w Opolu), został pozbawiony majątku niezbędnego do prowadzenia działalności gospodarczej, co skutkowało likwidacją tej działalności i uzyskaniem od 31 stycznia 2016 r. Wskazał jednocześnie, że obecnie posiada status osoby bezrobotnej. Poza tym skarżący oświadczył, że sam pozostaje w gospodarstwie domowym, opłaca od stycznia 2016 r. alimenty na niepełnoletnią córkę w kwocie 300 zł miesięcznie, uzyskuje dochody z tytułu zasiłku dla bezrobotnych w wysokości 831,10 zł netto, ponosi koszty utrzymania lokalu mieszkalnego w kwocie 100 zł (pozostałe koszty pokrywa jego matka), koszty wyżywienia w wysokości 220 zł, nadmieniając zarazem, iż kwotę 40 zł przeznacza na "pozostałe wydatki". Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącego możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 p.p.s.a.). Przewidywana możliwość ubiegania się przez skarżącego o prawo pomocy w zakresie częściowym uwarunkowana jest spełnieniem przesłanki określonej w art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). W tym kontekście należy wskazać, że oceniana jest zasadność wniosku w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.). Nadto należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi wówczas sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji finansowej i majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Referendarz sądowy analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy uznał, iż były one niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W związku z czym pismem z 29 kwietnia 2016 r. skarżący został wezwany, za pośrednictwem pełnomocnika, do przekazania w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania: - szczegółowej pisemnej informacji na temat kosztów ponoszonych przez niego w skali miesiąca na bieżące utrzymanie (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania lokalu mieszkalnego, zakupu wyżywienia, ubrania, środków czystości, higieny i innych kosztów niezbędnych dla utrzymania z podaniem ich wysokości w skali miesiąca) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość poniesienia tych kosztów, - pisemnej informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan, - szczegółowej informacji na temat źródeł finansowych umożliwiających pokrycie ponoszonych koszów, w tym zapłaconego w listopadzie 2015 r. wpisu od skargi w łącznej kwocie 14.506 zł wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie, - szczegółowej informacji na temat aktualnie prowadzonej egzekucji pieniężnej (m.in. na jakim etapie jest obecnie, w jakiej kwocie dług został wyegzekwowany, a w jakiej niewyegzekwowany, a także w jakim zakresie jest obciążane konto bankowe z tego tytułu) wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi te informacje, - dowodów na potwierdzenie zakończenia działalności gospodarczej, - szczegółowej informacji na temat losów majątku po zakończeniu działalności gospodarczej (wskazano, że należy również odnieść się do zasobów pieniężnych pozostałych po zakończonej działalności) wraz z dowodami potwierdzającymi te informacje, - kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych w 2015 r. (PIT) oraz deklaracji VAT-7 za ostanie 3 miesiące 2015 r. i styczeń 2016 r., - kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie pięć miesięcy. W odpowiedzi pełnomocnik przekazał pismo (sporządzone 16 maja 2016 r.), w którym skarżący oświadczył, że w opłatach związanych z utrzymaniem lokalu mieszkalnego, w którym zamieszkuje i który jest własnością jego matki, partycypuje w kwocie 100 zł (pozostałe opłaty ponosi właścicielka lokalu mieszkalnego), że miesięczne koszty wyżywienia i zakupu środków czystości i higieny nie przekraczają łącznie kwoty 260 zł, że nie posiada "żadnych pożyczek", że środki finansowe w kwocie 14.506 zł, przeznaczone w listopadzie 2015 r. na uiszczenie wpisu od skargi, pozyskał od dwóch braci i matki, że z dniem 30 października 2015 r. zakończył prowadzenie działalności gospodarczej (rejestrując się następnie jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...]), że "po zakończonej licytacji komorniczej posiadanego majątku po prowadzonej działalności gospodarczej" postępowanie egzekucyjne wobec jego osoby zostało umorzone jako bezskuteczne, oraz że obecnie nie posiada zarówno konta bankowego jak i lokaty bankowej. W załączeniu przekazano, potwierdzone za zgodność z oryginałem, kserokopie: deklaracji VAT-7 za październik 2015 r., zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2015 (PIT-36L), obwieszczenia o licytacji z 3 lutego 2016 r., postanowień Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu z 11 i 16 marca 2016 r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, decyzji Starosty [...] z 8 lutego 2016 r. o przyznaniu zasiłku dla bezrobotnych w wysokości 831,10 zł, wypisu z Centralnej Ewidencji i Informacji Gospodarczej Rzeczpospolitej Polskiej, oświadczeń złożonych przez B. Ł. (matkę skarżącego), H. i R. Ł. (braci skarżącego) o udzieleniu w październiku 2015 r. wsparcia finansowego na łączną kwotę 15.000 zł. W ocenie referendarza, dokonanej w oparciu o informacje wynikające z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z przedłożonych dodatkowo dokumentów, zapłata przez skarżącego wymaganych kosztów sądowych związanych z wpisem od skargi kasacyjnej obecnie przekracza jego możliwości finansowe. Tym samym wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych należało uznać za uzasadniony. Z przekazanych i potwierdzonych informacji wynika bowiem, że skarżący od końca października 2015 r. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, uzyskując następnie status osoby bezrobotnej. Zatem na skutek utraty źródła pozyskiwania środków pieniężnych w postaci przychodów z działalności gospodarczej uległ również znaczącej redukcji potencjał finansowy skarżącego pozwalający na zapłatę wymaganych kosztów sądowych. Jednocześnie w oparciu o informacje zawarte w przedłożonych dokumentach (postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, obwieszczenie o licytacji) ustalono, że wyegzekwowanie należności podatkowych z tytułu podatku dochodowego oraz podatku od towarów i usług w wysokości 9.189.072,70 zł (kwota należności głównej, bez odsetek) stało się bezskuteczne. Organ egzekucyjny stwierdził w tym względzie, że w wyniku dokonania szeregu czynności mających na celu wyjawienie majątku (ustalenie rachunków bankowych, a także wierzytelności i powiązań finansowych z innymi podmiotami gospodarczymi oraz osobami fizycznymi) oraz wyegzekwowanie dochodzonych należności ustalono, iż skarżący nie posiada nieruchomości, a jedynie składniki majątkowe ruchome (m.in. w postaci pojazdów), które w dniu 15 lutego 2016 r. zostały zlicytowane, a uzyskane środki przekazane na poczet kosztów egzekucyjnych. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.