I SA/Op 253/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Gocki po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 listopada 2016r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi A Spółki z o. o. w likwidacji w [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 22 marca 2016 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do września 2010 r. i za IV kwartał 2010 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z 29 listopada 2016r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu odmówił A Sp. z o. o. w likwidacji w [...] (dalej określanej jako: skarżąca, Strona, Spółka) przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Rozstrzygnięcie to zostało wydane na tle następującego stanu faktycznego. Postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2016 r. tut. Sąd odrzucił skargę strony na Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 22 marca 2016 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług, z uwagi na nieuiszczenie należnego od tej skargi wpisu, zaś kolejnym postanowieniem z 29 września 2016 r. Sąd nie uwzględnił wniosku strony o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. To ostatnie postanowienie Sądu z 29 września 2016 r. zostało zaskarżone przez Spółkę zażaleniem. Przy czym, we wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi skarżąca zwróciła się równocześnie o zwolnienie jej z opłat sądowych. Następnie, w złożonym w dniu 18 października 2016 r. urzędowym formularzu (druk PPPr), wskazała, że ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia radcy prawnego i oświadczyła, że obecnie prowadzona jest wobec niej egzekucja należności z tytułu kar i zobowiązań podatkowych na łączną kwotę 200.000 zł, nie posiada własnego konta bankowego jak też środków trwałych oraz że poniosła stratę za poprzedni rok obrotowy w wysokości 2.000 zł. Wskazała również, że stan kapitału zakładowego Spółki, majątku i środków finansowych wynosi 50.000 zł. Analizując sytuację Spółki referendarz uznał, że nie zachodzą szczególne okoliczności, określone w art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz.718 ze zm. – zwanej dalej p.p.s.a ) pozwalające na uwzględnienie wniosku. Wskazał, że mimo wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a., skarżąca nie przedłożyła dokumentów źródłowych obrazujących jej kondycję finansową, co uniemożliwiało dokonanie oceny wiarygodności jej oświadczenia o braku środków na pokrycie kosztów sądowych. We wniesionym od tego orzeczenia sprzeciwie, działający w imieniu spółki likwidator zarzucił błędne ustalenie stanu faktycznego, wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia i wydanie orzeczenia zgodnego z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Uzasadniając sprzeciw podniósł, że działania organów kontroli spowodowały unicestwienie firmy, wyrażając przy tym subiektywne przeświadczenie o niezasadności tych działań organów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Na podstawie art. 259 § 1 p.p.s.a. od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego w tym w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przy tym zgodnie z art. 260 § 2 w sprawach, o których mowa w § 1, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a w myśl § 3 tego artykułu sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym (a o takie wnosi skarżąca) może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 listopada 2012 r., sygn. akt: I FZ 429/12 - dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak przytaczane poniżej orzeczenia). Rozstrzygnięcie zatem w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. To strona musi wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Właściwe bowiem przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Odnosząc powyższe rozważania do rozpatrywanej sprawy Sąd nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia. Jak już bowiem wskazano obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskującym. Tymczasem skarżąca, w odpowiedzi na wezwanie referendarza w trybie art. 255 p.p.s.a. o przedstawienie szeregu dokumentów źródłowych ograniczyła się jedynie do przesłania pisma z informacją, że od września 2013 r. nie prowadzi działalności gospodarczej wskutek decyzji UKS w Opolu, oraz że nie posiada majątku i rachunków bankowych. Nie przedstawiła natomiast żądanych bilansów, rachunków zysków i strat, oraz zeznań i deklaracji podatkowych. Słusznie zatem uznał referendarz, że na podstawie złożonych przez stronę oświadczeń nie sposób było dokonać analizy jej stanu finansowego w kontekście możliwości poniesienia przez nią kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga, że same tylko oświadczenia czy twierdzenia wnioskodawcy są w aspekcie uznania określonego faktu za uprawdopodobniony niewystarczające. Tym samym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach, przy czym informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe i poparte stosownymi dowodami źródłowymi, aby możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Sąd bowiem musi dysponować precyzyjnymi danymi dowodzącymi istnienia ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy, gdyż zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłat oznacza przerzucenie kosztów postępowania na Skarb Państwa. Jeżeli zawarte we wniosku dane okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero wyczerpujący opis stanu majątkowego i finansowego oraz realnych możliwości płatniczych pozwala sądowi w pełni określić i ocenić sytuację strony, która ubiega się o to prawo (por. postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2015 r. II OZ 13/15). Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 22 października 2014 r. II FZ 1294/14). Uchylając się od pełnej współpracy z Sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez Sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 7 lutego 2014 r. I FZ 28/14 oraz z dnia 24 lipca 2014 r., II GZ 393/14). Reasumując Sąd stwierdza, że dysponując nadesłanymi przez skarżącą informacjami i dokumentami Sąd nie był w stanie dokonać oceny jej kondycji finansowej, a tym samym oceny, czy jest w stanienie ponieść należne w sprawie koszty sądowe. Do sytuacji Spółki należy odnieść również poglądy wyrażane niejednokrotnie w orzecznictwie, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., I OZ 191/11). Biorąc zatem pod uwagę, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, które, co istotne, na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od zażalenia na postanowienie odmawiające przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu, w kwocie zaledwie 100 zł - rozstrzygnięcie i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia należało w pełni podzielić. Mając na względzie wszystkie podniesione wyżej okoliczności, Sąd na podstawie art. 246 § 2 i art. 260 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.