I SA/Op 254/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Marta Wojciechowska po rozpoznaniu w dniu 16 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 23 lutego 2010 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia zobowiązana w podatku od spadków i darowizn w związku z wnioskiem skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Wyrokiem z dnia 6 kwietnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę M. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 23 lutego 2010 r. w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania w sprawie podatku od spadków i darowizn. W dniu 26 maja 2011 r. skarżąca (na druku PPF) zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów dotyczących zwolnienia z połowy opłaty kancelaryjnej (50 zł) i w całości wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, majątku i dochodach skarżąca oświadczyła, że w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z mężem A. C., prowadzącym działalność gospodarczą w zakresie doradztwa podatkowego (z której w 2010 r. i w marcu 2011 r. poniósł stratę), że z prowadzonego przez siebie i męża gospodarstwa rolnego w 2010 r. ponosiła straty, a jedynymi dochodami jej gospodarstwa domowego są dochody z najmu mieszkania w wysokości 833 zł miesięcznie (w pierwszym kwartale 2011 r.) i czasowej renty w wysokości 487,39 zł. Wskazała również, że na posiadany przez nią i męża majątek składają się: samochód osobowy marki KIA o wartości 18.000 zł. i gospodarstwo rolne, w którego skład wchodzi dom mieszkalny o powierzchni 150 m², lokal mieszkalny o powierzchni 24 m², nieruchomość rolna o powierzchni 1,43 ha. Ponadto skarżąca podała, iż wyniku powodzi w maju 2010 r. poniosła znaczne szkody (zgodnie z jej twierdzeniem mieszczące się w granicach 70.000 zł) oraz, że obciążona jest kredytami bankowymi (według jej oświadczenia wynoszącymi 160.000 zł). Zarządzeniem z dnia 14 czerwca 2011 r. wezwano w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.)- /dalej p.p.s.a/ pełnomocnika skarżącej do przekazania: szczegółowej informacji na temat ponoszonych kosztów na bieżące utrzymanie (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, np: wyżywienie, koszty utrzymania mieszkania) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, kserokopii wyciągów z posiadanych rachunków i lokat bankowych wnioskodawczyni i jej męża za ostatnie trzy miesiące, informacji o przychodach męża wnioskodawczyni osiąganych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wraz z dokumentami je potwierdzającymi, np. wydruków z podsumowań miesięcznych ksiąg handlowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za miesiące marzec, kwiecień maj 2011r., dowodów potwierdzających oświadczenie o szkodach poniesionych w powodzi i ich wielkości wraz z informacją o ewentualnych odszkodowaniach z tego tytułu, dokumentów potwierdzających wskazywane obciążenia kredytowe w wysokości 160.000 zł, wraz z informacją o wysokości miesięcznych kosztów z tego tytułu, wskazania źródła pokrycia kosztów związanych z obsługa kredytów oraz kosztów związanych z wpłatą należności podatkowych w łącznej wysokości 5.854 zł, wobec deklarowanych miesięcznych przychodów w wysokości ok. 1300 zł, dowodów potwierdzających oświadczenie wnioskodawczyni dotyczące dochodów z gospodarstwa rolnego i najmu mieszkań. W odpowiedzi pełnomocnik skarżącej, pismem z dnia 28 czerwca 2011 r. wskazał, iż żądane dokumenty zostały przedłożone do akt sprawy I SA/Op 92/11 i I SA/Op 95/11, w tym deklaracja VAT 7 za I kwartał 2011 r., zeznanie PIT-28 za 2010 r. o dochodach uzyskanych z najmu lokali, zeznanie roczne PIT-36 za 2010 r., pismo męża skarżącej z dnia 9 maja 2011 r. skierowane do Urzędu Nadzoru Finansowego z którego wynika, iż kwestionuje on stanowisko ubezpieczyciela w kwestii wysokości przyznanego odszkodowania w kwocie 17.241,11 zł. z tytułu szkód spowodowanych w majątku jego i skarżącej na skutek zaistniałej powodzi w 2010 r. i domaga się wypłaty dodatkowej kwoty 49.928,33 zł z tytułu powstałych szkód. Pełnomocnik poinformował również, iż w miesiącu lutym 2011 r. zaciągnięto kredyt w kwocie 32.126 zł z uwagi na brak środków finansowych oraz oświadczył, iż na dzień 27.06.2011 r. na rachunku firmowym istniał debet w wysokości 9.834,50 zł, na rachunku prywatnym debet w wysokości 3.972,13 zł oraz środki w kwocie 132,65 zł. Wyjaśnił nadto, iż koszty bieżącego utrzymania są zmienne i zależne od posiadanych środków finansowych. Część tych kosztów ujęta została w kosztach prowadzonej działalności gospodarczej, podobnie jak odsetki od kredytów i pożyczek. Podkreślił ponownie, iż w 2010 r. nie uzyskano dochodu z produkcji rolnej z powodu powodzi. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 13 lipca 2011 r. odmówiono przyznania prawa pomocy z tym uzasadnieniem, że prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i może być udzielone w sytuacjach szczególnych, a skarżąca nie uwiarygodniła, aby w takiej sytuacji się znalazła. W postanowieniu podkreślono także, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania trudnej sytuacji, natomiast skarżąca nie zastosowała się w pełni do wezwania o udzielenie niezbędnych informacji, co uniemożliwiło ocenę podanej przez skarżącą sytuacji majątkowej i finansowej. Orzeczenie to zostało zaskarżone sprzeciwem w trybie art. 259 § 1 p.p.s.a., w którym pełnomocnik skarżącej rozszerzył zakres żądania zgłoszonego we wniosku o prawo pomocy, domagając się zwolnienia w całości od uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej i w całości uiszczenia opłaty kancelaryjnej. Pełnomocnik nie zgodził się z oceną, iż skarżąca nie dopełniła obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swej sytuacji materialnej i majątkowej oraz nie przedłożyła dowodów mających w pełni tą sytuację obrazować. Ponownie zaznaczył, iż w sprawie I SA/Op 92/11 skarżąca przedłożyła żądane deklaracje i wszystkie dokumenty bankowe dotyczące kredytów i pożyczek. Zarzucił także nieuwzględnienie przez referendarza faktu, iż rodzina skarżącej boryka się z usuwaniem skutków powodzi z maja 2010 r. Natomiast szkody materialne, które skarżąca w związku z tym poniosła wyniosły ok. 70.000 zł i miały istotny wpływ na możliwości finansowe strony i uniemożliwiają uiszczenie wymaganych kosztów sądowych. Nadto, w wyniku tych okoliczności losowych nie było możliwości uzyskania przychodu z produkcji rolnej. W ocenie pełnomocnika dowolnie uznano, iż skarżąca nie udokumentowała w sposób właściwy poniesionych w wyniku powodzi strat, mimo, że na tę okoliczność skarżąca przedłożyła urzędowe zaświadczenie wydane przez Burmistrza Miasta B. i przez MOPS w B. oraz pisma przekazane przy sprawie I SA/Op 92/11 do ubezpieczyciela. Jednocześnie pełnomocnik zwrócił uwagę, iż skarżąca oraz jej małżonek wnieśli szereg wpisów w sprawach rozstrzyganych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, czego bezpodstawnie nie uwzględniono w wydanym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, przy czym ciężar dowodów, że znajduje się ona w takiej sytuacji, jak wynika to z powołanego przepisu, spoczywa na wnioskodawcy, na co wskazuje użycie przez ustawodawcę zwrotu: "gdy wykaże". Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika również, że zasadą jest, iż to strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Występująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucja "prawa pomocy" stanowi zatem odstępstwo od powołanej wyżej zasady, będące formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinna być stosowana tylko w uzasadnionych przypadkach. W rozpoznawanej sprawie Sąd uznał, że skarżąca nie sprostała obowiązkowi wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wnioskodawczyni nie przedstawiła bowiem pełnej i wyczerpującej informacji o swojej sytuacji materialnej i możliwościach płatniczych. Pomimo wezwania Sądu, nie udokumentowała wydatków, jakie ponosi w związku z utrzymaniem gospodarstwa domowego, nie przekazała wyciągów i odpisów z kont bankowych jej męża pozostającego z nią we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie trzy miesiące, nie przedstawiła dokumentów obrazujących przychody z działalności gospodarczej jej męża, oraz nie wskazała źródła pokrycia wydatków, z których spłaca zaciągnięte zobowiązania. Oceniając rozpoznawaną sprawę sąd wziął również pod uwagę informacje i dokumenty przedłożone w toku innych postępowań toczących się przed tut. Sądem z udziałem skarżącej lub jej męża (sygn. akt I SA/Op 254/10, 92/11, 95/11), w tym dokumenty dotyczące umów kredytowych i pożyczek, deklarację PIT 36 wspólnego rozliczenia dochodów skarżącej i jej małżonka za 2010 r. z którego wynika, iż skarżąca uzyskała przychód w kwocie 4.367,92 zł brutto, natomiast jej mąż przy przychodzie w kwocie 60.198,59 zł uzyskał stratę w wysokości 5.162,27 zł, dokumenty dotyczące sporu w kwestii wysokości przyznanego odszkodowania w kwocie 17.241,11 zł. z tytułu szkód spowodowanych w majątku skarżącej na skutek zaistniałej powodzi w 2010 r., zeznania o wysokości uzyskanego przychodu, wysokości dokonanych odliczeń i należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych za rok 2010 (PIT-28), z którego wynika przychód w kwocie 12.803,95 zł brutto. W ocenie Sądu przedstawiane wybiórczo przez pełnomocnika i równocześnie męża skarżącej informacje były niewystarczające do przyjęcia ponad wszelką wątpliwość, że przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie jest uzasadnione. Nie można bowiem uznać za wiarygodne oświadczenia skarżącej, iż miesięczny przychód w kwocie ok. 1300 zł stanowi jedynie źródło utrzymania obojga małżonków, skoro z przedłożonych dokumentów dotyczących umów kredytowych wynika, że same miesięczne zobowiązania z tytułu rat kredytów i pożyczek wynoszą ponad 4.100 zł. Za niewystarczające w tym zakresie należy uznać złożone na wezwanie Sądu wyjaśnienie, że odsetki od kredytów i pożyczek są ujęte w kosztach działalności gospodarczej. Nie wyjaśnia to bowiem kwestii spłaty kapitału (pomijając odsetki) w kontekście zadeklarowanych tak niskich przychodów, które, jak wskazuje doświadczenie życiowe, wystarczają w zasadzie jedynie na pokrycie niezbędnych kosztów bieżącego utrzymania dwóch osób. Podkreślić także należy, iż mimo wezwania Sądu skarżąca nie przedstawiła żadnych informacji na temat kosztów ponoszonych przez nią i jej męża na bieżące utrzymanie (nie wspominając już o dokumentach potwierdzających informacje w tym zakresie), poprzestając na oświadczeniu, iż są one zmienne i zależne od posiadanych środków, a część z nich również została ujęta w kosztach działalności gospodarczej. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika również dowody złożone w toku innych postępowań z udziałem skarżącej (lub jej męża) nie pozwoliły na dokonanie pełnej i wszechstronnej oceny sytuacji majątkowej strony. W szczególności nie zostało wyjaśnione ani poparte jakimikolwiek dokumentami oświadczenie złożone we wniosku o prawo pomocy o stratach poniesionych z tytułu prowadzonej przez męża skarżącej działalności gospodarczej. Uchylając się od przedłożenia informacji o przychodach z tego tytułu (wraz z dokumentami je potwierdzającymi), skarżąca uniemożliwiła dokonanie oceny, jak w rzeczywistości kształtuje się jej sytuacja materialna oraz, czy rzeczywiście nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów sądowych w niniejszej sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla jej rodziny. Podkreślić należy, iż o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. Warto w tym miejscu wskazać, iż w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10 podkreślono, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przedstawione powyżej okoliczności w konsekwencji nie pozwalają uznać za wiarygodne oświadczeń wnioskodawczyni dotyczących jej aktualnych zdolności płatniczych i zarazem uzasadniają odmowę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Bez wpływu na rozstrzygnięcie pozostawały argumenty o stratach materialnych poniesionych wskutek powodzi w maju 2010 r. W ocenie Sądu, wbrew twierdzeniom pełnomocnika przedłożone dokumenty w postaci zaświadczeń urzędowych i pism skierowanych do ubezpieczyciela nie mogą stanowić wystarczającego dowodu na potwierdzenie, że wnioskodawczyni nie jest w stanie bez uszczerbku utrzymania, ponieść wymaganych na obecnym etapie kosztów postępowania (wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł i opłaty kancelaryjnej 100 zł), w sytuacji gdy skarżąca nie przedstawiła żadnych, potwierdzonych dowodami, wydatków związanych z usuwaniem następstw kataklizmu ani nie przedstawiła wiarygodnych dowodów na poparcie jej oświadczenia co do rozmiaru poniesionych strat. Również, w kontekście braku danych dotyczących wszystkich źródeł dochodów skarżącej, argumenty podniesione w złożonym sprzeciwie, wskazujące na konieczność poniesienia kosztów związanych z opłaceniem innych wpisów od skarg wniesionych do WSA w Opolu nie stanowią dostatecznej okoliczności uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Na marginesie Sąd wskazuje, iż zgodnie z art. 257 § 2 wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru. Stąd rozpoznanie prawa pomocy może nastąpić jedynie w zakresie określonym we wniosku złożonym na urzędowym formularzu (druk PPF). Zatem Sąd w ramach rozpoznania sprzeciwu nie mógł rozpoznać wniosku w nim zawartego o rozszerzenie zakresu prawa pomocy. Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia