I SA/Op 256/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 4 czerwca 2012 r. [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości, p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi Z. M. jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 4 czerwca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 1 sierpnia 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego Z. M., sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a., w którym zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżący oświadczył, że w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z żoną i pasierbem, że posiada majątek w postaci lokalu mieszkalnego o powierzchni 84,07 m² i przedmiotów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej takich jak samochód osobowy Renault Clio i samochód ciężarowy MANN służące do szkolenia, oraz że łączne dochody rodziny wynoszą 3.867,51 zł (skarżącego z emerytury wojskowej - 2.269,61 zł, z działalności gospodarczej – 1.000 zł; małżonki skarżącego z zasiłku dla bezrobotnych – 597,90). Poza tym skarżący oświadczył, iż spłaca zaległość podatkową w ratach, jego działalność gospodarcza jest ograniczona limitem czasowym, a on sam z uwagi na zły stan zdrowia (jak twierdzi jest po dwóch zawałach i wylewie) nie jest w stanie podjąć dodatkowego zatrudnienia. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 p.p.s.a.). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 p.p.s.a.). Zatem wniosek skarżącego dotyczący częściowego prawa pomocy należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt.2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że prawo pomocy w tym zakresie stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych i dotyczyć będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Przepis ten również wskazuje, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) stwierdził, iż "udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Referendarz sądowy analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy uznał, iż były niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, w związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 9 sierpnia 2012 r. wezwano go do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania: - szczegółowej informacji na temat ponoszonych przez niego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym kosztów na bieżące utrzymanie (tj. z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania mieszkania) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, - szczegółowej informacji odnośnie obciążeń dochodów innych niż bieżące wydatki wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi te obciążenia, - kserokopie dokumentów potwierdzających wielkość dochodów wykazanych w formularzu PPF, - kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych przez niego i jego żonę w 2011 r. (PIT), - kserokopii deklaracji podatkowych sporządzanych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą dla celów opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych (PIT-5) oraz opodatkowania podatkiem od towarów i usług ( VAT-7 ) za miesiące: kwiecień, maj, czerwiec i lipiec 2012 r., bądź za ostatnie dwa kwartały ( VAT-7K ), - wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych jego i osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący przekazał pismo zawierające zestawienie miesięcznych opłat związanych z utrzymaniem mieszkania oraz innych obciążeń jego dochodów wraz z odpowiednimi dokumentami potwierdzającymi te wydatki (kserokopie umów kredytowych, harmonogramów spłat, wyciągów bankowych, faktur, decyzji podatkowych; karty od 33 do 64). Z przedłożonego zestawienia wydatków wynika, iż w gospodarstwie domowym skarżącego miesięcznie ponoszone są koszty dotyczące utrzymania mieszkania w łącznie w wysokości 2.103,20 zł (kredyt hipoteczny - 1.119,56 zł, podatek od nieruchomości - 161 zł, opłata za garaż - 62,42 zł, opłata za telefon - 43,41 zł, opłata za internet - 73,67 zł, opłata za telefon komórkowy -39,90 zł, opłata za gaz - 230,13 zł, opłata za energię elektryczną - 152,07 zł, opłata za wodę - 96,90 zł, opłata za abonament telewizyjny - 39,90 zł, opłata za wywóz nieczystości - 84,24 zł) oraz wydatki związane z obsługą zaległości podatkowej w kwocie 1.000 zł miesięcznie, karty kredytowej Credit (limit na karcie 7.000zł), karty kredytowej Bank PEKAO (limit na karcie 3.000 zł), kredytu w Pekso BP (rata 267,35 zł; pozostało do spłaty 8.822,55 zł), kredytu obrotowego w Pekso BP (debet 15.000 zł), kredytu w Credit Agricole (rata - 219,08 zł; pozostało do spłacenia 8.105,96 zł), kredytu w Eurobank (rata - 291,53 zł; zostało do spłacenia 20.115,57 zł) i limitu na karcie PKOBP (debet-4.400 zł), które łącznie opiewają na kwotę 2.671,96 zł. Ponadto skarżący przedłożył kserokopie: decyzji ZUS o waloryzacji świadczenia emerytalnego skarżącego, decyzji o uznaniu za osobę bezrobotną żonę skarżącego, zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2011 (PIT-36), wyciągu z podatkowej księgi przychodów i rozchodów, deklaracji podatkowych PIT-5, zestawienia obrotów, wyciągu z rachunku skarżącego i jego żony prowadzonego przez PKO Bank Polski S.A. oraz rachunku skarżącego prowadzonego przez BANK PEKAO S.A., decyzji o przyjęciu na wyższą uczelnię pasierba skarżącego, karty wypisowej ze szpitala (k. 65-126). Z przedłożonych kserokopii deklaracji PIT-5 i podatkowej księgi przychodów i rozchodów wynika, że skarżący w okresie od stycznia do lipca 2012 r., prowadząc pozarolniczą działalność gospodarczą, osiągnął przychód na łączną kwotę 43.500 zł i poniósł koszty w wysokości 40.500 zł. Z kolei z deklaracji PIT-36 wynika, iż w 2011 r. skarżący z działalności gospodarczej uzyskał przychody w wysokości 218.191,42 zł, ponosząc jednocześnie koszty uzyskania przychodów w wysokości 163.032,76 zł. Natomiast na podstawie przedłożonych wyciągów bankowych ustalono, że w okresie od 9 maja 2012 r. do 9 sierpnia 2012 r. na wspólne konto skarżącego i jego żony prowadzone w PKO Bank Polski wpłynęły środki pieniężne w łącznej wysokości 22.973,37 zł. W ocenie referendarza, dokonanej w oparciu o informacje wynikające zarówno z wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i z dostarczonych dodatkowo dokumentów, nie ma podstaw do zastosowania wobec skarżącego instytucji przeznaczonych dla ludzi ubogich jakim jest instytucja prawa pomocy. Okoliczności, na których skarżący oparł swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie wykazują bowiem, iż nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a.). Otóż skarżący w ostatnim okresie, tj. w okresie od 9 maja 2012 r. do 9 sierpnia 2012 r. (a więc kiedy skarżący winien mieć świadomość, że w związku z wydaniem niekorzystnych dla niego decyzji organów podatkowych i następnie przeniesieniem sporu na drogę sądową zobowiązany jest ponieść koszty postępowania sądowego), znacznymi środkami finansowymi. Otóż jak wskazano wyżej, a co wynika z przekazanych wyciągów bankowych, w tym okresie na konto skarżącego i jego żony wpłynęły środki pieniężne (a więc pozostawały w dyspozycji skarżącego i jego żony) na łączną kwotę 22.973,37 zł (co stanowi średnio miesięcznie kwotę 7.657,79 zł). Zatem skarżący dysponując środkami pieniężnymi i mając świadomość wymagalności kosztów sądowych winien uwzględnić konieczność ich zapłaty a następnie regulować zobowiązania prywatnoprawne, w tym zobowiązania wobec swoich kontrahentów. Poza tym należy wskazać na posiadany przez skarżącego potencjał do gromadzenia środków finansowych w sposób ciągły przejawiający nie tylko w uzyskiwanych dochodach ale w szczególności w postaci uzyskiwanych przychodów. Dla oceny zasadności wniosku ta okoliczność posiada nawet większe znaczenie niż dochody czy też szeroko pojęta płynność finansowa firmy bądź jej rentowność. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. Zatem badając tę okoliczność, na podstawie deklaracji PIT-5 i zeznania rocznego PIT-36 ustalono, iż w 2011 r. skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał przychody w wysokości 218.191,42 zł. Natomiast w pierwszym półroczu skarżący uzyskał przychody w wysokości 43.500 zł. Powyższe oznacza, iż wpis od skargi stanowi ledwie 1,14% kwoty przychodów z działalności gospodarczej wykazanych w 2012 r. i 0,22% przychodów za 2011 r. Zatem nie sposób przyjąć, iż skarżący nie jest w stanie dokonać zapłaty wymaganych kosztów sądowych, stanowiących tak znikomą część środków pieniężnych, którymi obraca. Za uwzględnieniem wniosku nie może również przemawiać okoliczność obsługi kredytów, w tym kart kredytowych. W tym względzie należy bowiem podkreślić, iż w strukturze wydatków koszty związane z uregulowaniem zobowiązań prywatnoprawnych, w tym zobowiązań kredytowych, w żadnym razie nie mają priorytetu przed kosztami sądowymi. Niedopuszczalnym jest by skarżący w ramach posiadanych środków finansowych (jak wskazano wyżej wielokrotnie przekraczających wielkość kosztów sądowych) preferencyjnie traktował zobowiązania prywatnoprawne uznając, że koszty sądowe powinien kredytować Skarb Państwa. Ponadto należy wskazać, iż uzyskanie kredytu bankowego czy też karty kredytowej wiąże się z uzyskaniem wysokiej zdolności kredytowej, czyli zdolności do terminowej spłaty zadłużenia. W związku z tym uzyskanie przez skarżącego w instytucjach bankowych zdolności do regulowania zobowiązań wynikłych z udzielanych kredytów, które znacznie przekraczają zobowiązania związane z kosztami postępowania sądowego w niniejszej sprawie, oznacza, że zapłata kosztów sądowych mieści się również w jego możliwościach finansowych. Dbałość o regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza bowiem konieczności regulowania nie mniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnych (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2012 r., sygn. akt I FZ499/11; LEX nr 1103914). W innym orzeczeniu NSA zaznaczył, iż "aby uzyskać, a następnie spłacać kredyt, należy uprzednio wykazać zdolność kredytową, czyli zdolność do terminowej spłaty zadłużenia wraz z towarzyszącymi mu kosztami dodatkowymi. Trudno, aby ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie miał zabezpieczonych innych należności związanych z utrzymaniem rodziny czy z prowadzoną działalnością gospodarczą, w tym ewentualnych kosztów postępowania skoro wcześniej wykazał odpowiednie zabezpieczenia wobec banku." Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.