I SA/Op 256/19
WyrokWSA w Opolu2019-10-09
Skład orzekający: Marzena Łozowska, Aleksandra Sędkowska, Marta Wojciechowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz na Fundusz Pracy, wraz z odsetkami, była zgodna z prawem, biorąc pod uwagę sytuację materialną i rodzinną skarżącego?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organ prawidłowo odmówił umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności ani przesłanki umorzenia w uzasadnionych przypadkach określone w rozporządzeniu. Skarżący nie wykazał, że opłacenie należności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a także nie udowodnił przewlekłej choroby uniemożliwiającej uzyskiwanie dochodów.Stan faktyczny
Skarżący złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz na Fundusz Pracy, wraz z odsetkami, powołując się na trudną sytuację finansową i rodzinną spowodowaną pogarszającym się stanem zdrowia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia, uznając, że nie zaszły przesłanki całkowitej nieściągalności ani uzasadnione przypadki umorzenia. Skarżący zaskarżył decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zarzucając organowi naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Łozowska Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska Sędzia WSA Marta Wojciechowska (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Iwona Bergiel po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2019 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 kwietnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy oddala skargę.
Przedmiotem skargi A. M. (dalej: strona, skarżący, zobowiązany) jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 kwietnia 2019 r. wydana na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2, 3 i 3a, art. 31 i 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1778, dalej zwana "u.s.u.s.") oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej zwanego "rozporządzeniem"), którą odmówiono umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 127.526,16 zł, na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy, w tym na:
a) ubezpieczenia społeczne - za okres: od 03/2006 do 08/2006 r., od 02/2007 do 02/2014 r. w łącznej kwocie 88 281,07 zł, w tym z tytułu:
• składek - 48 387,07 zł,
• odsetek liczonych na 25 stycznia 2019 r. - 39 894,00 zł.
b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres od 02/2011 do 03/2016 r., od 05/2.016 do 06/2016 r., od 01/2017 do 05/2017 r" od 07/2017 do 10/2017 r., od 12/2017 do 11/2018 r. w łącznej kwocie 31 169,06 zł, w tym z tytułu:
• składek- 23 075,06 zł,
• odsetek liczonych na 25 stycznia 2019 r. - 8 094,00 zł.
c) Fundusz Pracy - za okres: od 04/2006 do 02/2014 r. w łącznej kwocie 8 076,03 zł w tym z tytułu:
• składek-4 376,03 zł,
• odsetek liczonych na 25 stycznia 2018 r. - 3 700,00 zł.
Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym.
Wnioskiem z dnia 22 stycznia 2019 r. reprezentująca skarżącego pełnomocnik zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu o umorzenie w całości należności z tytułu nieopłaconych składek. Uzasadniając wniosek pełnomocnik wskazał na trudną sytuacją finansową i rodzinną spowodowaną pogarszającym się stanem zdrowia skarżącego.
Wyjaśniła ponadto, że skarżący od 19 sierpnia 1998 r. prowadzi działalność z zakresu instalatorstwa elektrycznego. Od chwili rozpoczęcia działalności skarżący samodzielnie utrzymywał czteroosobową rodzinę (małżonka skarżącego po zakończeniu urlopu wychowawczego nie pracowała, nie przysługiwało jej prawo do zasiłku dla bezrobotnych). Skarżący ponosił zatem koszty utrzymania rodziny, regulował należności związane z mediami oraz edukacją dwójki dzieci, opłacał też należności związane z prowadzeniem działalności. Z uwagi na sezonowy charakter działalności skarżący nie mógł utrzymać płynności finansowej przez cały rok, co wpłynęło na powstanie zaległości z tytułu składek wobec ZUS, które jednakże były częściowo regulowane.
W celu uzyskania regularnych dochodów skarżący podjął dodatkowe zatrudnienie jako [...] w [...], gdzie jest zatrudniony do dziś na podstawie umowy o pracę.
Zwróciła również uwagę, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych wszczął wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne, które pozostaje w toku do dnia dzisiejszego.
Zajęte przez ZUS wynagrodzenie w wysokości 50% spowodowało pogorszenie się sytuacji finansowej i rodzinnej strony. Skarżący z trudem zaspokaja swoje niezbędne potrzeby życiowe. Ponadto działalność prowadzona jest w znacznie mniejszym zakresie niż na początku, z uwagi na nasilające się problemy zdrowotne. Skarżący uzyskuje z niej niewielki dochód, a po potrąceniach należności, stronie pozostaje do dyspozycji miesięcznie kwota 1 862,25 zł
Pełnomocnik wskazała także, że od czasu rozwodu w 2014 r., skarżący podnajmuje część mieszkania u znajomych w [...] i z tego tytułu ponosi miesięczne koszty utrzymania: opłata za mieszkanie u znajomych - 500,00 zł, koszty paliwa - 500,00 zł, opłaty za żywność - 500,00 zł, alimenty na córkę - 700,00 zł. Skarżący opłaca ponadto miesięczne składki na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 320,00 zł, Po opłaceniu ww. należności, pozostaje stronie kwota ok. 40,00 zł na pozostałe wydatki. Aby jednak opłacić wszystkie wydatki skarżący nie zrezygnował z prowadzenia działalności, natomiast z uwagi na pogarszający się stan zdrowia jest on zmuszony rozważyć ograniczenie pracy zawodowej - fizycznej.
Zaakcentowała również, że z uwagi na rodzaj wykonywanej pracy (praca fizyczna) stan zdrowia strony znacznie się pogorszył. Skarżący wymaga stałej kontroli lekarskiej u specjalistów, badań kontrolnych oraz przyjmowania leków, na które często brakuje stronie środków. Pomimo rozpoznania schorzeń w 2017 r. do dnia dzisiejszego zobowiązany nie rozpoczął regularnego leczenia z uwagi na brak środków finansowych na ten cel. Skarżący rozważa zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej i wykonywanie pracy wyłącznie w formie umowy o pracę.
Wszystkie przedstawione powyżej okoliczności, w ocenie pełnomocnika wskazują, że sytuacja finansowa strony jest trudna i ulegnie pogorszeniu.
Końcowo, pełnomocnik wskazała, że na skutek zmian przepisów od 1 stycznia 2018 r., pomimo opłacania przez stronę składek zdrowotnych z tytułu prowadzonej działalności, wpłaty te są zaliczane na najdalej wymagalne zobowiązania. W związku z powyższym Zakład wszczyna nowe postępowania dotyczące zadłużenia z bieżących składek na ubezpieczenie zdrowotne. Skarżący nie jest zatem objęty ubezpieczeniem zdrowotnym. Aktualnie wypłacane kwoty oraz środki egzekwowane przez ZUS z wynagrodzenia nie pozwalają na spłatę zadłużenia oraz nie wykazują tendencji, że zadłużenie zostanie kiedykolwiek uregulowane. Pomimo dokonywanych wpłat i potrąceń, na koncie zobowiązanego nadal pojawiają się nowe zaległości. Aktualna kwota należności głównej przekracza kwotę 80.000 zł, tj. znacznie przewyższa możliwości skarżącego i czyni koniecznym sięgania po pomoc ze strony rodziny. Podkreślono też, że zobowiązany nigdy nie korzystał z pomocy de minimis. Zawierał z ZUS porozumienia dotyczące spłaty zadłużenia i sukcesywnie się z nich wywiązywał.
W toku przeprowadzonego postępowania organ dokonał analizy wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS informacji, wykorzystując dane zaewidencjonowane w rejestrach centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Wskazał na ustalenia poczynione na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, z których wynikało, że zobowiązany prowadzi działalność gospodarczą, z której za 2018 r. osiągnął dochód w wysokości 13.556,18 zł, tj. 1.129,68 zł średniomiesięcznie. Od 2016 r. skarżący jest zatrudniony na umowę o pracę. Według oświadczenia od 1 marca 2019 r. skarżący osiąga dochód w kwocie 5.000,00 zł (brutto), tj. 3.550,00 zł (netto). Zobowiązany prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym wskazał, że ponosi inne koszty w kwocie 4.320,00 zł. Na problemy zdrowotne i na ochronę zdrowia skarżący przeznacza kwotę 200,00 zł. Z kolei z zawartych we wniosku informacji wynikało, że zobowiązany ponosi miesięczne koszty z tytułu: opłaty za mieszkanie u znajomych - 500,00 zł, zakupu paliwa - 500,00 zł, zakupu żywności - 500,00 zł, alimentów na córkę - 700,00 zł.
Ponadto zobowiązany podał, że poza zadłużeniem wobec ZUS posiada zobowiązanie z tytułu kredytów w kwocie 18.600,00 zł (od 09/2018 do 09/2023 r.), które spłaca po 391,41 zł miesięcznie. Posiada ruchomości, tj. samochód osobowy [...], r. produkcji 2000 oraz [...], r. produkcji 2007. Z przeprowadzonego postępowania Zakładu wynika, że w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców zobowiązany figuruje jako właściciel: samochodu osobowego [...], r. produkcji 1977 oraz 1995; samochodu osobowego [...], r. produkcji 1983; samochodu osobowego [...], r. produkcji 1983; samochodu ciężarowego [...], r. produkcji 1996. Skarżący nie posiada nieruchomości.
Oceniając zasadność wniosku w kontekście przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Zakład stwierdził, że żadna z nich nie została spełniona. Jak wyjaśniono, w stosunku do działalności zobowiązanego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne (art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s.). Nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 ustawy o u.s.u.s. albowiem zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (art. 28 ust. 3 pkt 4a).
Organ wskazał, że stosownie do treści art. 24 ust. 2 u.s.u.s. zaległości figurujące na koncie skarżącego zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora Zakładu ZUS w Opolu. W ramach postępowania Zakład zastosował środek egzekucyjny w postaci zajęcia wynagrodzenia za pracę wypłacanego przez A Sp. z o.o, a podjęte działanie doprowadziło do wyegzekwowania należności (na przestrzeni 6 miesięcy wyegzekwowano kwotę 7.440,57 zł). Ponadto Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.
Organ nie znalazł również podstaw do umorzenia spornych należności na podstawie § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. W tym zakresie uznano, że zgromadzona dokumentacja dotyczącą sytuacji materialno-bytowej gospodarstwa domowego zobowiązanego nie potwierdza, aby uregulowanie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek wraz z należnymi odsetkami za zwłokę uniemożliwiło mu zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Organ wskazał przede wszystkim, że akcentowane we wniosku o umorzenie należności dane w zakresie kosztów utrzymania oraz wydatków nie korespondują z danymi oświadczonymi przez stronę. Skarżący pomimo istniejącego zadłużenia względem ZUS zobowiązał się do spłaty nowego zadłużenia (zobowiązanie kredytowe w wysokości 18.600,00 zł), które zaciągnięte zostało na okres 09.2018 r. - 09.2023 r., przy miesięcznej spłacie raty w wysokości 391,41 zł. Zdaniem ZUS, zaciąganie kolejnych zobowiązań ze znaczącą dla budżetu domowego kwotą raty, oznacza, że podejmując się ich spłaty skarżący pozytywnie ocenił swoje możliwości finansowe i posiada zdolność ich spłaty bez zagrożenia dla budżetu domowego. Brak też okoliczności, które wskazywałyby na pierwszeństwo ich spłaty przed zadłużeniem wobec ZUS.
W dalszej kolejności Zakład zwrócił uwagę, że wprawdzie uzyskiwane przez stronę dochody nie wystarczają na pełne pokrycie deklarowanych przez stronę wydatków (tj. opłat eksploatacyjnych, kosztów leczenia, spłatę miesięcznych rat z tytułu kredytu oraz zobowiązania alimentacyjnego), niemniej jednak zobowiązany nie udowodnił, że posiada zaległości z tego tytułu. W ocenie organu, również fakt posiadania zobowiązań alimentacyjnych nie jest przesłanką do umorzenia należności. Zobowiązany nie korzystał też z żadnych form pomocy. Tym samym stwierdzono, że w przypadku zobowiązanego nie zachodzi trudna sytuacja materialna powodująca, że opłacenie należności z tytułu składek, pozbawi go zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.
Organ zauważył, że skierowanie egzekucji do wynagrodzenia za pracę dłużnika (w wysokości 50%), nie musi budzić obaw przed sytuacją braku możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Egzekucja zawsze prowadzona jest zgodnie z zasadą poszanowania egzystencji, która ma na celu ochronę dłużnika w procesie dochodzenia zaległości. Zasada ta dopuszcza prowadzenie egzekucji z majątku zobowiązanego tylko w zakresie, w którym nie zostanie zagrożone minimum utrzymania, a kwoty wolne od zajęć są ustalone przepisami prawa.
Wnioskodawca również nie udowodnił, że ze względu na swoją przewlekłą chorobę lub konieczność opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, nie był w stanie uzyskiwać dochodów umożliwiających spłatę zadłużenia. Skarżący nie wykazał, że z uwagi na stan zdrowia nie może osiągnąć dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia. Nie udowodnił także, iż brakuje mu środków finansowych na ten cel. Pomimo posiadanych problemów zdrowotnych prowadzi działalność gospodarczą oraz uzyskuje dochód z tytułu zatrudnienia.
Wobec zobowiązanego nie wystąpiła także przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia.
Odnosząc się do kwestii opłacania przez zobowiązanego składek na ubezpieczenie zdrowotne organ wskazał, na ustawowy obowiązek obciążający płatnika w tym zakresie (art. 47 u.s.u.s.). W przypadku natomiast, gdy osoba prowadząca działalność gospodarczą lub osoba z nią współpracująca uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, składkę na ubezpieczenie zdrowotne opłaca z każdego z tych tytułów odrębnie. Końcowo organ wskazał, że system zaliczania wpłat obowiązujący od stycznia 2018 r. eliminuje możliwość decydowania płatnika za jaki okres i na który fundusz wpłata jest zaliczana. Zatem każda dokonywana wpłata, przy jednoczesnym zadłużeniu na koncie płatnika, pokrywa należność z najstarszym okresem wymagalności.
Organ zwrócił też uwagę, że zarobkowy charakter działalności gospodarczej oznacza, iż jest to działalność obliczona na osiąganie zysku, natomiast rozpoczęcie wszelkich działań związanych z racjonalnym prowadzeniem działalności gospodarczej powinno być poprzedzone planem finansowym opartym na wnikliwej analizie rynku w danej branży oraz możliwościach finansowych osoby podejmującej działalność.
W rezultacie w sprawie nie stwierdzono podstaw do umorzenia przedmiotowych należności.
Skarżący, rezygnując ze złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zaskarżył powyższą decyzję skargą wniesioną do tut. Sądu, stawiając zarzuty naruszenia:
1. przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 lipca 2003 r., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie skutkujące błędnym ustaleniem, że w przypadku skarżącego nie występuje sytuacja uzasadniająca umorzenie składek na ubezpieczenia pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, podczas gdy skarżący wykazał, że w sprawie zostały spełnione przesłanki uprawniające skarżącego do skorzystania z tej instytucji,
2. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść orzeczenia, tj.: art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2018.2096 j.t. –dalej K.p.a.) poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów oraz dokonanie wybiórczej oceny materiału dowodowego, a w konsekwencji sformułowanie przez organ nielogicznych wniosków w zakresie uznania, że sytuacja finansowa skarżącego jest niejednoznaczna oraz, że ewentualna egzekucja z wynagrodzenia nie musi budzić obaw skarżącego przed sytuacją braku możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, podczas gdy z dokumentacji przedłożonej w toku postępowania wprost wynika, że skarżący nie jest w stanie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych, w tym w szczególności, co kompletnie umknęło uwadze organu - nie posiada własnego mieszkania ani nie stać go na samodzielny wynajem, przez co zmuszony jest zamieszkiwać za niewielką odpłatnością u znajomych.
Domagając się uchylenia wydanego w sprawie rozstrzygnięcia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez ZUS, pełnomocnik wniósł o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W myśl art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej zwana: "p.p.s.a."), zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym tu zastosowania).
Kontroli Sądu podlega decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 5 kwietnia 2019 r. w przedmiocie odmowy skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, Fundusz Pracy oraz odsetek za zwłokę.
Regulacje prawne, normujące zagadnienie umorzenia zaległych należności ZUS, zawarte są w art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z treścią przepisu art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, przy czym całkowita nieściągalność, zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171, 2260 i 2261 oraz z 2017 r. poz. 791);
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Ustawodawca przewidział ponadto w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. możliwość umarzania przez ZUS należności z tytułu składek w uzasadnionych przypadkach, mimo braku całkowitej nieściągalności, w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Korzystając z upoważnienia ustawowego (art. 28 ust. 3b) Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w § 3 ust. 1 rozporządzenia określił przesłanki umarzania należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z tym przepisem ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Należności z tytułu składek mogą być zatem umarzane przez ZUS w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.), oraz w uzasadnionych przypadkach także pomimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a ustawy w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia).
Przy czym dopuszczenie w tych regulacjach możliwości umorzenia należności przez ZUS wskazuje na uznaniowy charakter tego rodzaju decyzji, który polega na tym, że w przypadku zaistnienia którejkolwiek z przesłanek warunkujących możliwość umorzenia, organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia.
Zatem jeśli ZUS ustali, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z tytułu składek określona we wskazanych przepisach, to ma obowiązek odmówić umorzenia tych należności i taka decyzja nie jest wydawana w ramach uznania administracyjnego. Dopiero w razie stwierdzenia, że w przypadku konkretnego podmiotu ziściły się przesłanki umorzenia, ZUS wydaje decyzję w ramach uznania administracyjnego – decydując o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.
Rozstrzygnięcia w tego rodzaju sprawach nie mogą mieć charakteru dowolnego, lecz muszą być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 K.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 K.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.
Ze względu na powyższe regulacje, sądowej kontroli legalności takiej decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, a nie zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów K.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy zostały spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga organ administracji publicznej.
Oceniając w tym kontekście zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd nie dopatrzył się tego rodzaju naruszeń, które powodowałyby konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Sąd stwierdza, że co do zasady ustalenia faktyczne poczynione przez organ są prawidłowe, w związku z czym będą one stanowiły podstawę kontroli zaskarżonej decyzji. Wprawdzie skarżący zakwestionował ilość pojazdów należących do niego, którą organ ustalił w oparciu o Centralną Ewidencję Pojazdów i Kierowców, wskazując że był właścicielem pięciu pojazdów, lecz od dawna już nim nie jest i informacje o zbyciu pojazdów były każdorazowo zgłaszane, tym niemniej skarżący nie przedłożył na powyższą okoliczność stosownych dowodów. Nadto, co istotne, poza wskazaniem tych pojazdów i ich dat produkcji (1977 r., 1983 r. 1995 r. i 1996 r.) organ nie wiązał faktu ich posiadania z korzystniejszą sytuacją materialną skarżącego, zatem okoliczność ta pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie.
Zauważyć również należy, że organ zwrócił uwagę na rozbieżność pomiędzy danymi dotyczącymi kosztów utrzymania i ponoszonych wydatków przedstawionymi we wniosku o umorzenie, a danymi wynikającymi z oświadczenia złożonego przez skarżącego. Podkreślić jednak należy, że stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku wystąpienia okoliczności enumeratywnie wskazanych w punktach 1 – 6.
Z treści przywołanej regulacji wynika, że to zobowiązany ma wykazać przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wykazanie tych okoliczności, a nie tylko ich wskazanie, oznacza, że to zobowiązany ma udowodnić te okoliczności. Konstrukcja tego przepisu nie wyklucza wprawdzie realizacji ciążącej na organie administracyjnym zasady prawdy materialnej, niemniej jednak w sposób istotny modyfikuje pozycję procesową strony postępowania administracyjnego aktywizując ją do czynnego udziału w postępowaniu dowodowym celem wykazania przesłanek określonych w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia (por. wyrok z 5 marca 2019 r., sygn. akt I GSK 3467/18 – dostępny na stronie internetowej NSA w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, podobnie jak pozostałe orzeczenia przywołane w uzasadnieniu). W konsekwencji, to strona powinna wykazać konkretne okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia. Nie wykazując ich czy podając rozbieżne informacje, nie może czynić zarzutów organowi administracyjnemu, że nie poczynił w tym zakresie dodatkowych ustaleń.
W ocenie Sądu, organ prawidłowo ocenił, że w sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, bowiem zgromadzony materiał dowodowy nie wskazuje na wystąpienie sytuacji opisanych w art. 28 ust. 3 pkt od 1) do 6) u.s.u.s. W przedmiotowej sprawie nie budzi żadnych wątpliwości brak wystąpienia okoliczności, o których mowa pkt 1) - 2), i od 4) do 5). Materiał dowodowy nie wskazuje również na to, że po stronie skarżącego nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (ww. pkt 3), jak i brak podstaw do uznania, że jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (ww. pkt 6).
Skarżący nie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej - prowadzi ją nadal od 1998 r., a dochody za rok 2018 z tytułu prowadzonej działalności wyniosły 13.556,18 zł, (średniomiesięcznie ok. 1.129,68 zł). Od 2016 r. skarżący pozostaje w stosunku pracy (umowa o pracę z A trwająca do 28 lutego 2019 r. i umowa z dnia 1 marca 2019 r. z B), z której według oświadczenia z dnia 5 lutego 2019 r. osiąga dochód w wysokości 5.000,00 zł (brutto), tj. 3.550,00 zł (netto). Zobowiązany posiada mienie ruchome w postaci: samochodu osobowego marki [...], rok produkcji 2000 oraz [...], rok produkcji 2007. Natomiast jak wynika z informacji będących w posiadaniu organu, zaległości figurujące na koncie zobowiązanego zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora ZUS (wystawione zostały tytuły wykonawcze z dnia 30 maja 2016 r.,13 czerwca 2016 r., 26 lipca 2016 r., 28 września 2016 r., 10 marca 2017 r., 19 stycznia 2018 r., 6 czerwca 2018 r., i 16 sierpnia 2018 r., na podstawie których dokonano zajęcia wynagrodzenia za pracę, co doprowadziło do wyegzekwowania należności w wysokości 7.440,57 zł. W zaistniałej sytuacji, w ocenie Sądu, uprawnione jest stanowisko organu, że istnieją możliwości dalszego chociażby częściowego uregulowania przez stronę zaległych składek i że na obecnym etapie nie da się stwierdzić, że w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie odzyska się w przyszłości całości bądź części zobowiązania składkowego, zatem Sąd w pełni podziela stanowisko organu w zakresie braku wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności.
Za prawidłową Sąd uznaje również dokonaną przez Zakład analizę stanu faktycznego i wyprowadzoną na jego tle ocenę prawną przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia.
Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, w tym dowody przedłożone przez stronę, nie wskazywały na wystąpienie przesłanki związanej z poniesieniem strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (§ 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia). Trafnie zatem organ przyjął, że ww. przesłanka nie wystąpiła.
W ocenie Sądu, prawidłowo organ przeanalizował zgromadzone dowody pod kątem wystąpienia przesłanki związanej z możliwością pozbawieniem skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych - w wyniku opłacenia należności z tytułu składek (§ 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia). Sąd nie znajduje podstaw do zakwestionowania prawidłowości ustaleń poczynionych w zaskarżonej decyzji w tym zakresie. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek (...) w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jak podkreślono wyżej, ocenę stanowiska organu o niespełnieniu omawianej przesłanki należy poprzedzić stwierdzeniem, że ciężar wykazania okoliczności dających organowi podstawę do rozważenia możliwości umorzenia należności spoczywa właśnie na podmiocie ubiegającym się o umorzenie należności – co jednoznacznie wynika z użytego w treści § 3 ust rozporządzenia zwrotu "jeżeli zobowiązany wykaże". To wnioskujący posiada pełną wiedzę o swojej sytuacji majątkowej i bytowej, zatem to on ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny (por. wyrok NSA z 8 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 2410/11 i wyrok WSA w Warszawie z 11 marca 2014 r., sygn. akt V SA/Wa 2198/13).
Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma wprawdzie obowiązek wyjaśnienia okoliczności sprawy (art. 7 K.p.a.), lecz inicjatywa dowodowa należy tutaj do wnioskodawcy, natomiast organ obowiązany jest ocenić przedstawione przez niego okoliczności.
Z ustalonych niespornych okoliczności wynikało, że od czasu rozwodu (6 grudnia 2013 r.) skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Posiada mienie ruchome w postaci co najmniej dwóch samochodów. Za rok 2018 średniomiesięczny dochód z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej oraz z tytułu zatrudnienia wynosił ok. 4.600,00 zł. Skarżący, w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym oraz sytuacji materialnej wskazał na ponoszone w skali miesiąca wydatki w łącznej wysokości ok. 4.500,00 zł, w tym: koszty związane z podnajmem części mieszkania i utrzymaniem oraz posiadanymi zobowiązaniami alimentacyjnymi w wysokości 4.320,00 zł miesięcznie, a także koszty związane z leczeniem w wysokości 200 zł. Z kolei we wniosku o umorzenie pełnomocnik skarżącego wskazała, że zobowiązany ponosi miesięczne koszty z tytułu: opłaty za mieszkanie u znajomych - 500,00 zł, zakupu paliwa - 500,00 zł, zakupu żywności - 500,00 zł, alimentów na córkę - 700,00 zł. Przedstawione zatem we wniosku miesięczne koszty utrzymania wynoszą 2.2000 zł i gdyby doliczyć do nich koszty związane z leczeniem i spłatą raty kredytu, to kwota ta wyniosłaby ok. 2.800 zł., a nie jak wykazał skarżący w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym ok. 4600 zł.
Prowadzi to do wniosku, że skarżący nie wyjaśnił jednak w pełni swojej sytuacji bytowej, chociaż obowiązek wskazania tych informacji spoczywał na nim.
Nie wykazał też, że korzysta z pomocy innych osób, jak również nie wskazał na potencjalne zaległości w regulowaniu bieżących opłat. Jak wynika z poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych, skarżący mimo podnoszonej pogarszającej się sytuacji osobistej, nie korzysta z pomocy społecznej w żadnym zakresie, która z założenia udzielana jest osobom znajdującym się w ciężkim położeniu (trudnej sytuacji materialnej). Należy zaznaczyć, że pomoc społeczna jest jedną z instytucji polityki społecznej państwa, w ramach której udzielane są świadczenia o charakterze pieniężnym i niepieniężnym. Korzystanie z takiej formy wsparcia, stanowi dodatkowe potwierdzenie, że dochody osoby zobowiązanej nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.
Trafnie oceniając stan majątkowy skarżącego, organ zwrócił uwagę, że wnioskodawca dobrowolnie reguluje zobowiązania prywatnoprawne, w tym kredytowe spłacając zobowiązanie z tytułu zaciągniętego w 2018 r. kredytu w kwocie 391,41 zł miesięcznie. Prawidłowo przy tym uznaje organ, że obciążenia kredytowe i podatkowe zobowiązanego nie są wystarczającą przesłanką dla umorzenia zaległości. Przyznanie priorytetu w zaspokajaniu należnościom prywatnym prowadziłoby do naruszenia interesu publicznego, gdyż skutkiem uwzględnienia żądania byłoby zwolnienie spod egzekucji osiąganych dochodów oraz posiadanego majątku na rzecz zaległości, które nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia na gruncie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym. Jak wskazano we wniosku skarżący reguluje także miesięczne składki na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 320,00 zł. Ponadto z uzyskiwanego dochodu dokonywane są potrącenia egzekucyjne, co do których nie wykazano, że skutkują brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych skarżącego. Podkreślić należy, że ustawodawca ustalając wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę jako kwotę wolną od potrąceń przewiduje swoisty próg, który ma zapewnić minimum egzystencji. Zgodnie z art. 87 § 3 pkt 2 w zw. z art. 871 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1040 ze zm.) potrącenia mogą być dokonywane w następujących granicach: w razie egzekucji innych należności lub potrącania bez zmian zaliczek pieniężnych - do wysokości połowy wynagrodzenia; wolna od potrąceń jest kwota wynagrodzenia za pracę w wysokości: minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów, przysługującego pracownikom zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne, zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz wpłat dokonywanych do pracowniczego planu kapitałowego, jeżeli pracownik nie zrezygnował z ich dokonywania - przy potrącaniu sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne.
Jak podkreśla się w orzecznictwie, zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia, jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone (por. wyrok NSA z dnia 17 października 2017 r., I GSK 1498/17, CBOSA).
W ramach niezbędnych potrzeb rodziny mieszczą się wydatki na żywność, mieszkanie, leki, alimenty. Organ w tym zakresie przyjął, że w związku z uzyskiwaniem przez skarżącego dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej oraz wynagrodzenia ze stosunku pracy, które jest wyższe od wyznaczonego minimum i które w związku prowadzoną egzekucją podlega zajęciu do kwoty wolnej od potrąceń - opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawi skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a zatem na gruncie rozpatrywanej sprawy w stosunku do zobowiązanego przesłanka wynikająca z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie zaistniała.
Zdaniem Sądu, stanowisko to jest trafne. Przy ocenie tej przesłanki organ prawidłowo wskazał na powyższe okoliczności, które gwarantują skarżącemu zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Wprawdzie, jak podniesiono w skardze, skarżącego nie stać go na wynajęcie mieszkania i wynajmuje jedynie pokój u znajomych, to jednak ma gdzie mieszkać i stać go na opłacenie najmu. To, że skarżący nie posiada własnego mieszkania, czy też nie wynajmuje własnego mieszkania, nie oznacza, że jego potrzeby w tym zakresie nie są zaspokojone. Jak podkreśla się w orzecznictwie, "niezbędne potrzeby życiowe" należy rozumieć w sposób obiektywny, a nie poprzez subiektywne postrzeganie tych potrzeb przez wnioskodawcę, gdyż egzekwowanie należnych składek zawsze będzie odbierane przez zobowiązanego jako uciążliwość i niemożność zaspokojenia określonych potrzeb. Nie oznacza to jednak, że brak możliwości zaspokojenia takich potrzeb wypełnia przesłankę niezbędnych potrzeb życiowych, gdyż nie każda potrzeba stanowi potrzebę niezbędną. Dla oceny, czy przesłanka braku możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych jest spełniona wymagane jest ustalenie i ocena, czy analiza finansów strony skarżącej pozwala na przyjęcie, że w jej budżecie, po uwzględnieniu stałych i koniecznych wydatków pozostaje kwota po zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych, która mogłaby służyć zaspokojeniu należności ZUS (por. wyroki: NSA z 19 października 2016 r. sygn. akt II GSK 1519/16, WSA w Gliwicach z 19 stycznia 2017 r. sygn. akt I SA/Gl 961/16, WSA w Krakowie z 6 marca 2019 r. sygn. akt I SA/Kr 900/18, dostępne w CBOSA).
W realiach niniejszej sprawy z pewnością tak jest, bowiem kwota wolna od egzekucji, która pozostaje skarżącemu z wynagrodzenia jak i dodatkowe dochody z działalności gospodarczej to średnio w miesiącu suma ponad 2800 zł. W odniesieniu do argumentów podniesionych w skardze, że dochody z działalności gospodarczej są nieregularne, nie można ich zaplanować, a wyliczenie średniomiesięcznego dochodu nie oddaje rzeczywistości, wskazać należy - że nawet jeśli tak jest, to oprócz dochodu z tytułu zatrudnienia - do dyspozycji skarżącego pozostawał w 2018 r. dochód z działalności gospodarczej w kwocie ponad 13.500 zł w skali roku i stanowił on źródło pokrycia jego wydatków.
Prawidłowe jest również stanowisko organu w kwestii niespełnienia przez skarżącego przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.
Organ nie negował problemów zdrowotnych skarżącego, ale stwierdził, że nie przedłożył on dowodów potwierdzających przewlekłą chorobę skutkującą pozbawieniem go możliwości uzyskiwana dochodu. Skarżący nie udowodnił również, by ze względu na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, nie był w stanie uzyskiwać dochodów umożliwiających spłatę zadłużenia i nie wykazał żadnych dodatkowych kosztów związanych z problemami zdrowotnymi. Zatem, jak słusznie zauważył organ, skarżący pomimo schorzeń jest zdolny do pracy i uzyskuje z tego tytułu dochody.
Trafnie również wskazał organ odnosząc się do kwestii opłacania składek na ubezpieczenia zdrowotne, że w sytuacji, gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie. Obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne regulują przepisy art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. z 2019 poz. 1373 ze zm.). Decydując się zatem na prowadzenie działalności gospodarczej płatnik składek zobowiązany jest, niezależnie od osiąganych przychodów, czy też trudności finansowych wykonywać obowiązki nałożone przez ustawodawcę. Nie wywiązywanie się z powyższych obowiązków nie może być bowiem premiowane umorzeniem należności.
Odnosząc się jednocześnie do argumentacji pełnomocnika dotyczącej skutków jakie niesie za sobą nowelizacja ustawy systemowej w kontekście kwalifikowania i rozliczania składek wskazać należy, że w związku z wejściem w życie art. 1 pkt 11 lit. a) ustawy z dnia 11 maja 2017 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 1027) nastąpiła zmiana zasad dotyczących kolejności i sposobu zaliczania wpłat składek na poszczególne fundusze
Zgodnie z tym przepisem w art. 49 w ust. 1 u.s.u.s. po pkt 1 dodano pkt 1a w brzmieniu "kolejność i sposób zaliczania wpłat na należności FUS oraz inne należności, do których poboru jest obowiązany Zakład". Stosownie do art. 7 pkt 2 ustawy nowelizującej art. 1 pkt 11 wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2018 r. Zatem w zmienionym stanie prawnym, obowiązującym od 1 stycznia 2018 r., art. 49 ust. 1 u.s.u.s. m.in. stanowi, że Rada Ministrów określa, w drodze rozporządzenia:
- kolejność zaliczania wpłat składek na FUS oraz innych należności, do których poboru jest zobowiązany Zakład, jeżeli płatnik opłaca je i przekazuje niezgodnie z przepisami ustawy (pkt 1),
- kolejność i sposób zaliczania wpłat na należności FUS oraz inne należności, do których poboru jest obowiązany Zakład (pkt 1a).
Zgodnie z nowym rozporządzeniem, płatnicy od 1 stycznia 2018 r. są obowiązani opłacać składki jedną wpłatą na indywidualne konta składkowe przydzielone im przez ZUS. W rezultacie wpłaty w części przypadającej na poszczególne fundusze podlegają zaliczeniu na należności z tego tytułu, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności (tj. w pierwszej kolejności pokrywane są najstarsze zadłużenia danego funduszu). Ewentualne nadpłaty składek na danym funduszu zostają zaliczone na poczet należności na pozostałe fundusze. Płatnik nie ma zatem wpływu na okres należności, który pokryje dokonana przez niego wpłata. W sytuacji bowiem gdy na koncie płatnika figuruje zaległość, wpłata z tytułu składek zostanie z urzędu zaliczona najpierw na pokrycie najstarszej należności (§ 12 ww. rozporządzenia). Wpłaty bieżące, co do zasady, są regulowane dopiero po spłaceniu całego zadłużenia. Nie ulega zatem wątpliwości, że należności z tytułu składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych regulowane są w prawidłowy sposób.
Podkreślić przy tym należy, że skoro skarżący zatrudniony jest na umowę o pracę, to z tego tytułu również opłaca składkę na ubezpieczenie zdrowotne, co uprawnia go do korzystania z publicznej służby zdrowia. Zatem podnoszony przez pełnomocnika argument, że skarżący nie jest objęty ubezpieczeniem zdrowotnym jest chybiony.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych przed wydaniem decyzji przeprowadził postępowanie dowodowe podejmując czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, ustalił aktualną sytuację życiową i materialną skarżącego, w tym źródła jego dochodów, posiadany majątek, ponoszone wydatki oraz wpływ wdrożonego postępowania egzekucyjnego na sytuację materialną strony. W sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zgromadzony materiał dowodowy został oceniony zgodnie z zasadą wyrażona w art. 80 K.p.a., a sporządzone uzasadnienie decyzji spełnia wymogi z art. 107 § 3 K.p.a.
Reasumując, z powyższych względów Sąd nie podzielił podniesionych w skardze zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia i przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. i na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło