I SA/Op 261/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 27 stycznia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu odsetek za zwłokę od nieuregulowanych w terminie zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych, p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi M. S. (dalej jako skarżąca) jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 27 stycznia 2014 r. Nr [...] w sprawie odmowy umorzenia zaległości z tytułu odsetek za zwłokę od nieuregulowanych w terminie zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych. W związku z tym skarżąca na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązana jest - zgodnie z postanowieniami § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Skarżąca na sporządzonym w dniu 20 marca 2014 r. urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a., zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżąca oświadczyła, że w gospodarstwie domowym pozostaje wraz z mężem J. S., że oboje uzyskują dochody z prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości 1.473,29 zł miesięcznie oraz, że posiadają majątek w postaci domu mieszkalnego o powierzchni 220 m² (o wartości 500.000 zł) wraz z gruntem o powierzchni 0,089 zł. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Stosownie bowiem do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 p.p.s.a.). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 p.p.s.a.). Zatem wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia radcy prawnego należy rozpatrywać w kontekście przesłanek zawartych w art. 246 § 1, pkt 1 i 2 p.p.s.a.. Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść powołanych wyżej przepisów wskazuje, iż prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych; przykładowo nastąpić to może w odniesieniu do osób zaliczanych do bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osób ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia (art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a.) bądź też osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin (art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a.). Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) stwierdził, iż ,,udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W ocenie referendarza informacje przedstawione przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, w związku z czym, działając na podstawie art. 255 p.p.s.a., pismem z 9 kwietnia 2014 r. wezwano ją do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania: - pisemnej informacji na temat kosztów ponoszonych przez nią i męża na bieżące utrzymanie (tj. kosztów z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania domu mieszkalnego, zakupu wyżywienia i innych kosztów niezbędnych dla utrzymania z podaniem wysokości tych kosztów w skali miesiąca) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, - kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiągniętych przez obojga małżonków za 2012 r. i za 2013 r., - kserokopie deklaracji podatkowych dla celów opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych (PIT-5) oraz podatkiem od towarów i usług (VAT-7 ) za miesiące październik, listopad, grudzień 2013 r. oraz styczeń i luty 2014 r., składanych w związku z prowadzoną przez obojga małżonków działalnością gospodarczą, - wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca przedłożyła wyciągi bankowe z zestawieniem operacji bankowych w X BANK, kserokopie: deklaracji VAT-7 i PIT-5, zeznań PIT-36, faktur dotyczących zakupu energii elektrycznej i dostawy wody, informacji w sprawie wysokości opłaty za odbiór odpadów komunalnych, decyzji w sprawie podatku od nieruchomości, a także pismo sporządzone w dniu 23 kwietnia 2014 r., w którym oświadczyła, że miesięczne wydatki związane z utrzymaniem domu i zakupem żywności opiewają na kwotę 1.400 zł oraz że Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w Opolu dokonał zajęcia kont bankowych skarżącej i jej męża na kwoty 61.577,21 zł i 3.287,30 zł. Kserokopie wymienionych dokumentów, poza pismem, znajdują się w aktach sprawy o sygn. akt I SA/Op 260/14. Referendarz sądowy, mając na względzie informacje zawarte we wniosku o prawo pomocy jak też wynikające z przedłożonych dokumentów oraz wskazanego wyżej pisma, uznał, iż zapłata kosztów sądowych wymaganych zarówno na etapie skargi wniesionej do WSA w Opolu w kwocie 500 zł jak i mogące mieć miejsce na kolejnych etapach postępowania sądowego nie przekracza możliwości finansowych skarżącej. Dotyczy to również kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika. Otóż z przekazanych deklaracji podatkowych VAT-7 i PIT-5 wynika, iż skarżąca i jej mąż w ramach prowadzonego wspólnie gospodarstwa domowego posiadają znaczny potencjał do gromadzenia środków finansowych w sposób ciągły, przejawiający się w postaci uzyskiwanych przychodów. Dla oceny zasadności wniosku ta okoliczność posiada nawet większe znaczenie niż dochody czy też szeroko pojęta płynność finansowa firmy bądź jej rentowność. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. Badając tę okoliczność, na podstawie wymienionych deklaracji, ustalono, że ostatnim okresie, tj. w ostatnich trzech miesiącach 2013 r. oraz w styczniu i w lutym 2014 r., skarżąca z tytułu sprzedanych towarów i usług uzyskała przychody w wysokości 47.225 zł, zaś jej mąż w okresie od listopada 2013 r. do końca lutego 2014 r. przychody w wysokości 7.390 zł. Zatem porównując wielkość wymaganych kosztów sądowych ze skalą uzyskiwanych przez obojga małżonków przychodów, nie sposób przyjąć, iż skarżąca nie jest w stanie dokonać ich zapłaty. Ocena ta dotyczy również możliwości pokrycia kosztów ustanowienia zawodowego pełnomocnika, a także kosztów sądowych w innej sprawie zawisłej przed tut. Sądem. Jednocześnie należy stwierdzić, iż z przekazanych dokumentów nie wynika, że prowadzona egzekucja pieniężna uniemożliwia skarżącej partycypowanie w kosztach postępowania sądowego. W tym względzie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych nie jest wystarczający do uznania, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy (postanowienie z 7 stycznia 2014 r., II FZ 1196/13, lex 1410630; postanowienie z 15 stycznia 2014 r., II FZ 1527/13, lex 1417310). Zresztą przekazane dokumenty wskazują, iż prowadzenie egzekucji pieniężnej nie pozbawiało skarżącej możliwości obracania, w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, znacznymi środkami finansowymi. Z przekazach deklaracji podatkowych VAT-7 wynika bowiem, iż skarżąca w wymienionym wyżej okresie, prowadząc działalność gospodarczą dokonała sprzedaży towarów i usług na kwotę 47.255 zł, jednocześnie dokonując nabycia towarów i usług na łączną kwotę 24.088 zł (wartość netto). Tym samym sam fakt prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącą oraz jej męża świadczy o jej możliwościach płatniczych. Z kolei odnośnie wniosku w zakresie ustanowienia radcy prawnego należy dodatkowo wskazać, że brak udziału zawodowego pełnomocnika nie pozbawia skarżącą możliwości dochodzenia swoich praw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Opolu. Skarżąca bowiem nie jest zobligowana do ponoszenia kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika aby jej skarga mogła być przedmiotem merytorycznego rozpoznania przez Sąd w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Poza tym należy wskazać, iż skarżąca nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu oraz może ustanowić swoim pełnomocnikiem osoby bliskie np. rodzeństwo lub zstępnych ( art. 35 § 1 p.p.s.a ). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.