I SA/Op 268/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 9 stycznia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za okres od stycznia do sierpnia i od października do grudnia 2009 r. oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za wrzesień 2009 r., p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi B. Ł. (dalej jako skarżący) jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 9 stycznia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za okres od stycznia do sierpnia i od października do grudnia 2009 r. oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za wrzesień 2009 r. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 2.524.649 zł. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany był - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 25.247 zł. Na dalsze koszty w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 12.235 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Postanowieniem z 6 sierpnia 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Następnie w wyniku złożonego sprzeciwu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu postanowieniem 12 września 2014 r. przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W dniu 14 listopada 2014 r. zapadł wyrok oddalający przedmiotową skargę. W dniu 27 stycznia 2015 r. – jak wynika z akt sprawy – miało miejsce uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 1.000 zł. Wcześniej, t.j. 23 stycznia 2015 r., skarżący sporządził wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w części przekraczającej kwotę 1.000 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że w latach 2013-2014 spadła dochodowość z prowadzonej działalności gospodarczej (jak zaznaczył skarżący głównie z uwagi na brak środków finansowych pozwalających realizować zakupy towarów, z powodu zabezpieczenia kont bankowych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Opolu oraz ze względu na wypowiedzenie przez bank umowy kredytu bankowego). Poza tym skarżący oświadczył, że obecnie sam pozostaje w gospodarstwie domowym, opłaca alimenty na niepełnoletnią córkę w kwocie 1.500 zł miesięcznie, że uzyskuje dochody z prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości 1.473 zł miesięcznie (według oświadczenia w 2013 r. miała miejsce strata w wysokości 134.628,70 zł, zaś w 2014 r. dochód w wysokości około 81.600 zł), że ponosi koszty związane z utrzymaniem lokalu mieszkalnego w kwocie 145 zł (energia elektryczna – 65 zł, ogrzewanie 60 zł, wywóz odpadów – 25 zł), zakupem żywności, odzieży, obuwia, środków higieny osobistej w łącznie w kwocie około 1.290 zł (zakup żywności - 850 zł, zakup obuwia i odzieży - 350 zł, zakup środków higieny osobistej – 90 zł), oraz że posiadane składniki majątkowe w postaci trzech samochodów dostawczych, dwóch wózków widłowych i wyposażenia o wartości rynkowej około 100.000 zł objęte zostały zajęciem egzekucyjnym. Skarżący w złożonym wniosku wskazał również na okoliczność zajęcia egzekucyjnego na kwotę 9.314.234,63 zł, powołując w tym względzie zawiadomienie z 15 maja 2014 r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem. Powołał się także na okoliczność egzekucji pieniężnej z kont bankowych na łączną kwotę 5.000 zł (dotyczy konta bankowego prowadzonego w A, B i C). W załączeniu przekazano kserokopie raportów wspomagających wyliczenie zaliczki miesięcznej na podatek dochodowy według stawki liniowej za miesiące od stycznia do listopada 2014 r. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącego możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 p.p.s.a.). Przewidywana możliwość ubiegania się przez skarżącego o prawo pomocy w zakresie częściowym (o co wnosi w przedmiotowym wniosku) uwarunkowana jest spełnieniem przesłanki określonej w art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). W tym kontekście należy wskazać, że oceniana jest zasadność wniosku w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.). Nadto należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W ocenie referendarza informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i wynikające z przedłożonych dokumentów były niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 p.p.s.a., pismem z 11 lutego 2015 r. wezwano pełnomocnika skarżącego do przekazania w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania: -kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych w 2014 r. (PIT), -kserokopii deklaracji podatkowych składanych dla celów opodatkowania działalności gospodarczej podatkiem od towarów i usług (VAT-7) za miesiące wrzesień, październik, listopad, grudzień 2014 r. oraz styczeń 2015 r., -wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi skarżący przekazał kserokopię zeznania podatkowego PIT-36L za 2014 r., kserokopie raportów wspomagających wyliczenie zaliczki miesięcznej na podatek dochodowy według stawki liniowej za miesiące od września do grudnia 2014 r., kserokopie deklaracji podatkowych VAT-7 za wrzesień, październik, listopad, grudzień 2014 r. i styczeń 2015 r. oraz wyciąg z konta bankowego prowadzonego w B. W ocenie referendarza, dokonanej w oparciu o informacje wynikające zarówno z wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i z opisanych wyżej dokumentów, zapłata przez skarżącego wymaganych kosztów sądowych związanych z wpisem od skargi kasacyjnej nie przekracza jego możliwości finansowych. Tym samym wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych należało uznać za nieuzasadniony. Otóż z przekazanych kserokopii zeznania podatkowego PIT-36L za 2014 r. oraz deklaracji podatkowych VAT-7 za okres od września do grudnia 2014 r. i za styczeń 2015 r. wynika, iż skarżący posiada znaczny potencjał do gromadzenia środków finansowych w sposób ciągły, przejawiający się w postaci uzyskiwanych przychodów. Dla oceny zasadności wniosku ta okoliczność posiada większe znaczenie niż dochody czy też szeroko pojęta płynność finansowa firmy bądź jej rentowność. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. Badając tę okoliczność, na podstawie wymienionych dokumentów, ustalono, że w 2014 r. skarżący uzyskał przychody w wysokości 10.110.498,50 zł, zaś ostatnim okresie, tj. w miesiącach wrzesień, październik, listopad, grudzień 2014 r. i styczeń 2015 r. z tytułu sprzedanych towarów i usług pozyskał środki finansowe w wysokości 5.482.910 zł. Zatem porównując wielkość wymaganych w przedmiotowej sprawie kosztów sądowych (pozostała do uiszczenia kwota wpisu od skargi kasacyjnej wynosi 11.235 zł) ze skalą środków finansowych, którymi obraca (10.110.498,50 zł w 2014 r., 5.482.910 zł we wskazanym wyżej okresie, z czego tylko w styczniu 2015 r. skarżący pozyskał zasoby finansowe ze sprzedaży towarów i usług w wysokości 1.498.613 zł, wydatkując zarazem w tym miesiącu środki finansowe na zakup towarów i usług w wysokości 756.978 zł brutto), nie sposób przyjąć, iż nie jest on w stanie dokonać zapłaty tych kosztów sądowych. Jednocześnie należy stwierdzić, iż z przekazanych dokumentów nie wynika, że prowadzona egzekucja pieniężna uniemożliwia skarżącemu partycypowanie w kosztach postępowania sądowego. W tym względzie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych nie jest wystarczający do uznania, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy (postanowienie z 7 stycznia 2014 r., II FZ 1196/13, lex 1410630; postanowienie z 15 stycznia 2014 r., II FZ 1527/13, lex 1417310). Zresztą przekazane dokumenty w sposób jednoznaczny przeczą twierdzeniu skarżącego o braku środków finansowych na realizację zakupu towarów oraz ograniczeniom, które uniemożliwiłyby mu zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej. Jak wynika bowiem z przekazanych deklaracji w ostatnim okresie, t.j. w okresie od września 2014 r. do końca stycznia 2015 r. skarżący dokonał zakupu towarów i usług na łączną kwotę 3.287.551 zł brutto. Jednocześnie dowody wskazują, że prowadzenie egzekucji pieniężnej nie pozbawiało skarżącego możliwości obracania, w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, znacznymi środkami finansowymi. We wskazanym wyżej okresie skarżący dokonał bowiem sprzedaży towarów i usług na kwotę 5.482.910 zł, wydatkując zarazem środki finansowe na zakup towarów związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą na kwotę 3.287.551 zł. Jednocześnie należy podkreślić, iż w strukturze wydatków koszty związane z uregulowaniem zobowiązań prywatnoprawnych w żadnym razie nie mają priorytetu przed kosztami sądowymi. Niedopuszczalnym jest by skarżący w ramach posiadanych środków finansowych (jak wskazano wyżej wielokrotnie przekraczających wielkość kosztów sądowych) preferencyjnie traktuje zobowiązania prywatnoprawne uznając, że koszty sądowe powinien kredytować Skarb Państwa. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.