I SA/Op 271/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Wójcik po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. B. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu z dnia 7 grudnia 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy obejmującego częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 16 września 2013 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za sierpień 2010 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wyrokiem z dnia 24 sierpnia 2016r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę M. B. (dalej jako wnioskodawca, strona, skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 16 września 2013 r. w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za sierpień 2010 r. Od powyższego wyroku skarżący reprezentowany przez adwokata wniósł skargę kasacyjną, w której zgłosił wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmującego częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że skarżący znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, ma trudności ze spłatą bieżących zobowiązań i prowadzona jest wobec niego egzekucja komornicza. Nie posiada przy tym oszczędności ani majątku, który mógłby spieniężyć w celu uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Z przedłożonego przez stronę urzędowego formularza PPF wynikało, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, synem i studiującą córką, uzyskując dochody netto z wynagrodzenia za pracę w wysokości około 3.800 zł miesięcznie (skarżącego w wysokości 1.400 zł, żony w wysokości około 2.000 zł, syna w wysokości 1.400 zł), ponosząc zarazem koszty bieżącego utrzymania łącznie w kwocie 2.040 zł (koszty zużycia energii elektrycznej – 200 zł, opłaty za ogrzewanie i zużycie wody - 900 zł, spłata kredytu – 750 zł, koszty opłat za Internet i telewizję – 100 zł, ubezpieczenie – 90 zł). Poza tym skarżący posiada majątek w postaci domu mieszkalnego o powierzchni [...] m² (o wartości szacunkowej 300.000 zł). Dodatkowo, na wezwanie referendarza w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718) - /dalej w skrócie p.p.s.a./ pełnomocnik skarżącego przekazał zawiadomienie o dokonaniu wpisu hipoteki przymusowej w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej dla nieruchomości skarżącego w wysokości 234.782 zł z dnia 13.08.2012 r., kserokopie zeznań podatkowych PIT-37 za 2015 r. skarżącego, jego małżonki i córki, wyciąg z rachunku bankowego A. B. (córki) za okres od sierpnia do listopada 2016 r., zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń pobieranych przez skarżącego jego małżonkę i syna wraz z potwierdzeniami przelewów, historię oraz harmonogram spłaty kredytu bankowego, zestawień transakcji karty kredytowej małżonki skarżącego, zaświadczenia wystawionego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] o prowadzeniu wobec wnioskodawcy postępowania egzekucyjnego z wniosku Dyrektora Izby Celnej w Opolu. Postanowieniem z dnia 7 grudnia 2016 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy obejmującego częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wskazano, że analiza sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżącego, dokonana w oparciu o oświadczenie zawarte we wniosku o prawo pomocy oraz informacje i dane wynikające z przedłożonych dokumentów, uzasadniała ocenę, że zapłata kosztów związanych z wpisem od skargi kasacyjnej, który w niniejszej sprawie wynosi 1.122 zł, nie przekracza możliwości finansowych wnioskodawcy. Wyjaśniono, że z przekazanych zaświadczeń o wynagrodzeniach skarżącego oraz jego żony i syna wynika, iż ich miesięczne dochody netto wynoszące około 5.848 zł znacznie przekraczają wykazane koszty bieżącego utrzymania skarżącego i jego rodziny. Zatem nawet przy uwzględnieniu kosztów związanych z zapłatą rat kredytu w wysokości 750 zł, skarżący posiada możliwości uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 1.122 zł. Podkreślono przy tym, odwołując się do orzecznictwa (postanowienie NSA z 20.01.2012 r., sygn. akt I FZ499/11; LEX nr 1103914), że w strukturze wydatków koszty związane z uregulowaniem zobowiązań prywatnoprawnych, w tym zobowiązań kredytowych, w żadnym razie nie mają priorytetu przed kosztami sądowymi. Niedopuszczalnym jest, by skarżący w ramach posiadanych środków finansowych preferencyjnie traktował zobowiązania prywatnoprawne uznając, że koszty sądowe powinien kredytować Skarb Państwa. We wniesionym od tego orzeczenia sprzeciwie pełnomocnik skarżącego podniósł zarzuty naruszenia art. 245 § 1 i 3 w zw. art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez odmowę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w sytuacji gdy skarżący wykazał, że nie dysponuje oszczędnościami ani żadnym majątkiem, który mógłby spieniężyć, a ponoszone koszty utrzymania w całości pochłaniają uzyskiwany przez niego i członków jego rodziny dochód. W uzasadnieniu wskazał, że z przedstawionych w sprawie informacji i przedłożonych dokumentów wynika niewątpliwie, iż skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają majątku ani oszczędności i znajdują się w co najmniej trudnej sytuacji finansowej. Niewielki dochód wnioskodawcy w całości pochłaniają koszty związane z comiesięcznym utrzymaniem. Okoliczność prowadzonej wobec niego egzekucji komorniczej winna ostatecznie rozwiać wątpliwości co do bardzo trudnej sytuacji finansowej oraz istnienia licznych zobowiązań, których skarżący nie realizuje. Prowadzona egzekucja komornicza podyktowana jest faktem braku spłat bieżących zobowiązań skarżącego, a tym samym nie sposób podzielić stanowiska referendarza sądowego, jakoby skarżący przedkładał osobiste zobowiązania nad koszty sądowe, bowiem nie posiada on obecnie możliwości zapłaty ani jednych ani drugich i dlatego w tej mierze uzasadniona jest pomoc państwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Zgodnie z art. 259 § 1 p.p.s.a., od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Natomiast w myśl art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przy tym zgodnie z art. 260 § 2 w sprawach, o których mowa w § 1, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a w myśl § 3 tego artykułu sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym (a o takie wnosi skarżący) może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Za trafne uznać należy przywołane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia stanowisko wyprowadzane z utrwalonego w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądu, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 listopada 2012 r., sygn. akt: I FZ 429/12 – dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak pozostałe, przytaczane w dalszej części uzasadnienia, orzeczenia). Zatem informacje przekazane przez stronę powinny być, jak stanowi wprost art. 252 § 1 p.p.s.a., dokładne, a zatem od wnioskodawcy wymagana jest w tym względzie należyta staranność. Nadto powinny być konkretne i na tyle szczegółowe, by w sposób wyczerpujący obrazowały sytuację majątkową i rodzinną wnioskodawcy w jej całokształcie. Orzecznictwo sądowoadminstracyjne przyjmuje, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek współdziałania z sądem w tym zakresie, gdyż jedynie wnioskodawca może mieć pełną wiedzę na temat swojej sytuacji majątkowej i życiowej. To wnioskodawca musi wykazać, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia odstępstwo od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Właściwe bowiem przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonujący, tj. spójny, niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji pozwalającej na przyznanie jej prawa pomocy. Ta sytuacja jest w orzecznictwie definiowana jako taka, w której zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 stycznia 2013 r., sygn. akt II FZ 987/12). Wynika to z faktu, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa. W kontrolowanej sprawie referendarz sądowy stwierdzając brak podstaw do zastosowania wobec wnioskodawcy prawa pomocy we wnioskowanym zakresie prawidłowo, w ocenie Sądu, zbadał przesłanki przyznania tego prawa uznając, że nie wykazał on w sposób należyty braku dostatecznych środków na pokrycie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Powyższe wynikało z porównania udokumentowanych przez skarżącego dochodów jego gospodarstwa domowego z wykazanymi w sprawie wydatkami i bieżącymi zobowiązaniami. Z informacji podanych we wniosku oraz nadesłanych dokumentów wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z małżonką oraz dwójką pełnoletnich dzieci. Na dochody jego gospodarstwa domowego składają się wynagrodzenia za pracę: skarżącego ( w kwocie 1471,05 zł netto, k. 194 akt sądowych), jego małżonki (w kwocie ok. 2848 zł netto, k. 188-190 i 194 akt sądowych) oraz syna (w kwocie 1569,26 zł netto). Łącznie skarżący wraz z rodziną dysponuje zatem sumą ok. 5.888,31 zł Według złożonego oświadczenia na pokrycie bieżących kosztów utrzymania przeznaczane są środki pieniężne w kwocie ok. 2.040 zł miesięcznie (koszty zużycia energii elektrycznej – 200 zł, opłaty za ogrzewanie i zużycie wody - 900 zł, spłata kredytu – 750 zł, koszty opłat za Internet i telewizję – 100 zł, ubezpieczenie – 90 zł). Wydatków w tym zakresie skarżący nie udokumentował, a także nie uwzględnił innych koniecznych wydatków, które musi ponosić na codzienne utrzymanie, tj. kosztów zakupu wyżywienia, środków czystości, odzieży, obuwia itp. Stwierdzić należy, że oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz złożone później - na wezwania referendarza sądowego - dodatkowe informacje są niepełne. Ze zgromadzonej dokumentacji i oświadczenia nie wynika bowiem w sposób jednoznaczny, że na skarżącym ciążą dodatkowe zobowiązania, które wskazywałyby na konieczność zwolnienia go od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Przedłożone zaświadczenie wystawione przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] o prowadzeniu wobec wnioskodawcy postępowania egzekucyjnego z wniosku Dyrektora Izby Celnej w Opolu wskazuje na to, że dłużnik dokonał dwóch wpłat w kwocie 200 zł w dniach 17.10.2016 r. i 16.11.2016 r., wierzycielowi wypłacono dotychczas 337,81 zł, a do wyegzekwowania pozostało 9.616,29 zł. Z pisma tego nie wynika, czy zastosowano wobec strony środki egzekucyjne, które wykluczałyby możliwości poniesienia kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Nie jest również wiadomym, czy obecnie prowadzona jest egzekucja z nieruchomości skarżącego (obciążonej hipoteką przymusową). Ponadto, skarżący przedłożył jedynie wyciąg z rachunku bankowego o wskazanym numerze A. B. (córki) za okres od sierpnia do listopada 2016 r., ale jednoczenie nie przekazał żadnych informacji odnośnie kont bankowych swoich (nie oświadczył przy tym, że takiego rachunku nie posiada) oraz żony i syna. Przy czym z akt sprawy (potwierdzeń przelewów wynagrodzeń za pracę) wynika, że zarówno żona skarżącego jak i jego syn posiadają przynamniej po jednym rachunku bankowym (o nr [...] i nr [...]). Brak informacji w tym zakresie uniemożliwia weryfikację środków zgromadzonych na rachunkach bankowych jak i transakcji, które były wykonywane na tych rachunkach w okresie ostatnich trzech miesięcy. Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wątpliwości w tym zakresie nie wyjaśnił również we wniesionym sprzeciwie. Wbrew zapatrywaniom strony sam fakt prowadzenia postępowania egzekucyjnego nie oznacza automatycznie braku możliwości partycypowania w kosztach sądowych. Natomiast twierdzenia o przeznaczeniu całości dochodów na koszty bieżącego utrzymania i nieposiadaniu środków na spłatę pozostałych zobowiązań nie znajdują oparcia w dokumentach źródłowych. W kosztach gospodarstwa domowego uwzględnione są bowiem opłacane raty kredytu (ok. 750 zł miesięcznie – historia spłaty kredytu), zaś ww. pismo Komornika Sądowego Sądzie Rejonowym w [...] wskazuje także na dokonywanie wpłat w postępowaniu egzekucyjnym. Zdaniem Sądu skarżący - pomimo dodatkowego wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy - nie udzielił pełnej odpowiedzi, która pozwoliłaby na ustalenie, że nie posiada on środków na poniesienie kosztów sądowych. Gdyby bowiem przyjąć łączny dochód gospodarstwa w wysokości 5.888,31 zł przy wykazanych wydatkach rzędu 2.040 zł, to pozostała kwota jaka pozostaje do dyspozycji rodziny skarżącego – 3.848, 31 zł, przy uwzględnieniu jeszcze wydatków na żywność, odzież, środki czystości itp. pozwala uznać na zasadzie doświadczenia życiowego, że skarżący będzie w stanie wygospodarować kwotę 1.122 zł na zapłacenie kosztów wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Okoliczności wynikające z przekazanych dokumentów źródłowych nie wskazują na brak możliwości poniesienia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 1.122 zł w ramach posiadanych w gospodarstwie domowym środków finansowych. Należy również zwrócić uwagę, że wyjątkowość instytucji prawa pomocy wymaga przyjęcia, że strona ubiegająca się o przyznanie jej prawa pomocy powinna uprzednio podjąć wszelkie niezbędne działania, aby we własnym zakresie (bądź z pomocą np. bliskich) zdobyć fundusze na pokrycie wydatków wiążących się z wszczętym przez siebie postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2014 r. I FZ 88/14). Z akt sprawy nie wynika, by niemożliwe było zdobycie takich funduszy przez skarżącego. W świetle opisanych wyżej okoliczności stwierdzić należy, że skarżący w istocie nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych we wnioskowanym zakresie, a z tego względu zaskarżone postanowienia referendarza sądowego odpowiada prawu. Mając na uwadze wyżej przytoczoną argumentację, Sąd nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonego sprzeciwem postanowienia poprzez przyznanie skarżącemu prawa pomocy w dochodzonym zakresie i na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.