I SA/Op 278/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak, po rozpoznaniu w dniu 6 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi S. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 marca 2009 r. Nr 8/UM/2009 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Przedmiotem skargi S. C. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 marca 2009 r. Nr 8/UM/2009 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Skarżący, na złożonym 17 września 2009 r. ( data wpływu do tut. Sądu 21 września 2009 r. ) urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 ) – zwanej dalej ustawą, zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata oraz zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Z informacji skarżącego odnośnie sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej podanych przez niego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i z wskazanych w piśmie z 1 października 2009 r., przedłożonym wraz z dokumentami ( kserokopie: 3 odcinków opłaty za mieszkanie, decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w Nysie nr PDI/4118-1/09, rachunku za gaz i odcinka renty, rachunku tel. komórkowych, rachunku za energię elektryczną, rachunku za tel. Stacjonarny, rachunku RTV, dowodów wpłaty składek ZUS ) , na skutek wezwania tut. Sądu z 22 września 2009 r., wynika, iż gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną i teściową, ich miesięcznie dochody wynoszą łącznie 5.261,47 zł, zaś bieżące koszty związane z utrzymaniem mieszkania oraz zakupem żywności i leków stanowią kwotę 2.563,22 zł ( czynsz – 358,93 zł, energia elektryczna – 77,65 zł, gaz – 112,25 zł, abonament RTV – 17 zł, telefon stacjonarny – 97,39 zł, zakup żywności – 1.700 zł, leki – 200 zł ). Inne koszty wykazane przez skarżącego stanowią wydatki miesięczne na łączną kwotę 917,86 zł ( zobowiązanie wobec Urzędu Skarbowego w Nysie płatne w miesięcznych ratach w wysokości 400 zł, miesięczne zobowiązanie wobec ZUS w kwocie 400 zł, usługi telekomunikacyjne dotyczące obsługi 2 telefonów komórkowych – 117,86 zł ). Ponadto z oświadczenia skarżącego wynika, że nie posiada żadnego majątku, nie korzysta z pomocy społecznej, obciążony jest kredytem z tytułu zakupu samochodu, oraz że zarówno on jak i żona i teściowa nie posiadają konta osobistego ani jakiejkolwiek lokaty bankowej. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 ustawy wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Przepisy ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wyróżniają dwa rodzaje zwolnień od kosztów sądowych ( zgodnie art. 211 – 213 ustawy opłat sądowych – wpisu i opłaty kancelaryjnej oraz zwrotu wydatków ) – zwolnienie z mocy ustawy i zwolnienie przyznane przez sąd. W art. 239 ustawodawca wprowadził podmiotowe i przedmiotowe zwolnienia od kosztów sądowych. Wśród zwolnień przedmiotowych w art. 239 pkt 1 lit. e) ustawy znajdują się sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, do których należą m.in. szeroko rozumiane sprawy związane z płatnością składek na ubezpieczenie społeczne. Zatem złożenie przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, gdzie przedmiotem sprawy sądowoadministracyjnej jest skarga na decyzję w sprawie płatności składek na ubezpieczenie społeczne, sprawia, iż postępowanie zakresie zwolnienia od kosztów sądowych stało się bezprzedmiotowe, gdyż został z nich już zwolniony z mocy ustawy.. Jednocześnie mając na względzie okoliczności podane we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak też w wymienionym piśmie, należało stwierdzić, iż w przypadku skarżącego nie zachodzi ustawowa przesłanka uzasadniająca przyznanie wnioskowanego prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata . Stosownie do art. 245 ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 1 ustawy, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 ustawy, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem wniosek skarżącego, który w niniejszej sprawie winien być traktowany jako przedmiotowy, należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt 2 ustawy. Treść powołanego wyżej przepisu art. 246 § 1, pkt 2 ustawy wskazuje, iż prawo pomocy w tym zakresie stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych. Do takich sytuacji zliczyć należy przypadek osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Oznacza to, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Jak bowiem zostało stwierdzone w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r. ( GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8 ) ,, udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Jak wyżej wskazano skarżący z mocy ustawy jest zwolniony z obowiązku ponoszenia wymaganych kosztów sądowych tj. wpisu od skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz wpisu od skargi kasacyjnej. Zatem jedynymi kosztami jakie mógłby ponieść skarżący w przedmiotowej sprawie w postępowaniu sądowoadministracyjnym są ewentualne koszty ustanowienia zawodowego pełnomocnika, co w przypadku ustanowienia adwokata mogą stanowić wydatki mieszczące się w granicach 315 zł ( zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu /Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm./ ) za prowadzenie sprawy przed sądem administracyjnym I jak i II instancji. Przy czym należy dodatkowo wskazać, że brak udziału zawodowego pełnomocnika nie pozbawia skarżącego możliwości dochodzenia swoich praw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Opolu. Skarżący bowiem nie jest zobligowany do ponoszenia kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika aby jego skarga mogła być przedmiotem merytorycznego rozpoznania przez ten Sąd w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Oznacza to, że skarżący na etapie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu nie jest zobowiązany do ponoszenia jakichkolwiek kosztów postępowania. Poza tym należy stwierdzić, iż skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu oraz może ustanowić swoim pełnomocnikiem osoby bliskie np. rodzeństwo lub zstępnych ( art. 35 § 1 ustawy ). Nie mniej jednak zasadniczym powodem odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata jest fakt pozyskiwania miesięcznie w ramach gospodarstwa domowego, w którym skarżący pozostaje wspólnie z żoną i teściową, środków finansowych w kwocie 5.261,47 zł ( w znacznej mierze, tj. w wysokości 4.564 zł, ze stosunku pracy i renty, a więc dochodów pozyskiwanych w sposób stały, co również nie jest bez znaczenia ). Tak więc mając na względzie to, iż w gospodarstwie domowym skarżącego uzyskiwane są w skali miesiąca dochody w wysokości 5.261,47 zł, zaś elementarne koszty mieszkania, wyżywienia i inne niezbędne jakie on i jego rodzina zmuszeni są ponieść w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji stanowią kwotę 2.563,22 zł ( czynsz, energia elektryczna, gaz, abonament RTV, telefon stacjonarny, zakup żywności i leki ), nie sposób uznać, że poniesienie kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika może nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego jego i rodziny. Nie zmienia tej oceny również wskazanie przez skarżącego na konieczność ponoszenia innych kosztów nie związanych z bieżącym utrzymaniem w wysokości 917,86 zł, wykazanych przez niego w piśmie z dnia 1 października 2009 r. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 ustawy, orzeczono jak w sentencji.